Morgunblaðið - 31.10.1971, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 31.10.1971, Blaðsíða 4
32 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 31. OKTÖBER 1971 Myndin t:i vinstri er tekin, þeg>r riissneskir skriðdrekar ókn inn í Búdapest og hófu skothríð á óbreytta borgara á götum borgarinnar. Myndin til hægri er tekin á aðaltors'inr ' núdapest er frelsissveitir búast til atlögu að rússneskum hermönnum. Hafa sporvagnateinar verið rifnir upp úr götunni eins og sjá má. hœfekunarkröíur, 'mún istum V3r 'j gst, n *ök voru á sð . >a við. Víða leiddit hs^ssr "' ' öng- ur til óeirða, :m gáfu pólitísku lögreglunn' ým:s færi. Meðal annars kr.a^st hún þess, að þessum I ?r ?rðum loknum, að SmábaT><1i5,''okkur- inn gerði 60 Svsff'imi sina flokksræka, ella vær: hann ekki samstarfshæíur. ^'.oldkur- inn lét kúgast til þess að reka 20 þingmenn, og \ar þetta fyrsta opinbera tilraunin, sem kommúnistar gerðu til þess að eyða þingstyrk Smábænda- flokksins. Þeirn tilraumim lauk ekki fyrr en flokkurinn var úr sögunni. Snemma á árinu 1946 sktpu- lögðu kommúnistar svon?fn.'la Vinstrisamfylkingu af sínum eigin flokki, Verkalýðsráðinu, Jafnaðarmannaflokknum, og Þjóðlega bændaflokknum, sem var rauðleitur keppinautur .Smábændafiokksins. Við hátiða höid 1. maí það ár gengu þess- 'r aðilar saman undir slagorð- inu: Jafnan til vinstri! Þetta var fyrsta stórpólitíska sýning þess, hvernig kommúnistar bsita sunduriimunarreglu sinni: Deildu og drottnaðu! 1 maí þetta ár taldi Laslo Rajk innanríkismálaráðherra sig hafa komizt á snoðir um annað samsæri gegn stjórn- inni og voru meðal ákærðra einn háttsettur klerkur og tveir þingmenn. Varð þetta upphaf viðtækra ofsókna og fangelsana, morða og „hreins- ana". Meðal annars ákvað nú innanríkisráðherrann að gera út af við öll æskulýðsfélög, nema þau, sem kommún- istar ráku í flokksþarfir. 3. júlí leysti hann upp og bannaði 1311 æskulýðsfélög, þar á meðal skátafélagsskapinn og ungmennafélög kaþólskra manna. Notið frístundirnar Vélritunar- og hraðritunarskóli Vélritun — blindskrift, uppsetning og frá- gangur verzlunarbréfa, samninga o. fl. Úrvals rafmagnsritvélar. Dag- og kvöldtimar. Upplýsingar og inn- ritun í síma 21768. Hildigunnur Eggertsdóttir — Stórholti 17, — simi 21768. Gullverðlaunahafi The Business Educators' Association of Canada. Kaupmenn — kaupfélög Frá og með 1. nóvember mun heildverzlunin John Lindsay hf. Garðastrœti 38 Rvík, sími 26400 annast alla dreifingu til verzlana á „þeytikremi" sem notað er til köku- og desertgerðar, m. m. Virðingarfyllst, KREMGERDIN HF. Vinstrisamfy'lkingin gerði þessu nsest þá kröfu 19. októ- ber, að þjóðnýtlur yrði allur þungaiðnaður ag bankarekstur og stofnuð ríkisútgáfa náms- báka. Eftir allmikið þóf beygði stjórnin sig fyrir þessum kröf- tirh að nokkru, og til'kynnti 1. desember að þjóðnýtt mundu verða hin stærri iðjuver og steypt saman í eitt fyrir- tæki (N.I.K.). Næstu mánuði varð stjórnin að eiga í stöðugu striði vegna margháttaðrar undirróðurs- starfsemi kommúnista. Reru þeir hvarvetna að því öllurn ár- um að veikja og kljúfa and- stæðingaflokka sína með þvi að smeygja launkommúnistum og áróðursmönnum inn í flokkana. Á þennan hátt tókst þeim að kljúfa Smábændaflokkinn i marz 1946 og iitlu siðar Jafn- aðarmannaflokkinn. Stýrði þá- verandi forsætisráðherra Szakasits, þeim, arminum, sem ekki vildi segja slitið að öllu samstarfi við kommúnista. 1 desember hóf Rakosi eitr- aða árás á Smábændaflokkinn, sem allir áróðursmenn komm- únista bergmáluðu um gervallt landið. Siðasta dag ársins voru 250 menn teknir höndum fyrir „samsæri", meðal þeirra var einn af þekktustu hershöfðingj um landsins. Og siðan hófst ár- ið, sem Rakosi nefndi „ár úr- slitanna" og var jafnan mjög hreykinn af. Ár úrslitanna rann upp yfir Ungverjaland með mikium ugg og ógnum. Verið var að gera nýja hreinsun í óða önn vegna síðasta „samsærísins". Aðstaða lýðræðissinna til að láta að sér kveða var orðin mjög veik. Eina röddin, sem ósmeyk virt- ist að tala máli þjóðarinnar og mannlegs frelsis og kristilegra hugsjóna, var Mindszenty, kardináli. Lét harm ekkert tækifæri ónotað til þess að fletta ofan af glæpaferli Laslo Rajks innanrikisráðherra og kumpána hans. En nú voru kommúnistar búnir að koma svo ár sinni fyr- ir borð, að þeir gátu látið til skarar skríða gegn Smábænda- flokknum. Skyldi sókninni stefnt að einum allra vmsæJ- asta og atorkusamasta foringja hans. Það var Bela Kovacs, að- alritari flokksins, og sá leið- togi hans, sem talið var, að myndi eiga mestu fylgi að fagna. 4. janúar 1947 tilkynnti inn- anríkismálaráðherrann, Laslo Rajk, að komizt hefði upp um nýtt „samsæri, sem stefnt var gegn Iýðveldinu". Skömmu síð- ar var það látið uppi, að um eitt hundrað þingmenn Smá- bændaflokksins væru við það riðnir, þar á meðal viðreisnar- málaráðherrann Misteth og Bela Kovacs, sem nefndiur var foringi samsærismanna. Þingið, sem nú hafði tapað einurð sinni fyrir ógnum og ofbeldi komm- únista, felldi úr gildl friðhelgi hinna ákærðu þingmanna, sem þegar voru teknir höndum af öryggislögregl'U Gabors Peter. Þegar kommúnistar kröfðust þess, að friðhelgi Kovaes yrði einnig úr gildi felld, risu bændaþingmenn þó upp til öfl- ugrar amdstöðu. Sa,mþykktu þeir einum rómi að standa sem einn maður gegn hverri til- raun til þess að eyðileggja Smá bændaflokkinn með ofbeldi. En nú kom sú sorglega stað- reynd í ljós, að Smábænda- flokkurinn var ekki svo sterk- ur sem Zoltan Tildy hafði ætl- að. Hann reyndist þvert á móti veikur eins og hálmsstrá fyrir vélræðum komrnúnista og alls ófær um að verja líf sinna eig- in þingmanna. Nú tóku aðgerðir Moskvu- manna á sig það, sem kommún- istar kalla form hinnar snöggu valdbeitingar á úrslitastund. 26. febrúar tóku Sovétagentar Kovaes höndum og höfðu á brott með sér með valdi, þar sem hann af frjálsum vilja hafði fallizt á að mæta til yf- irheyrslu hjá lögreglunni. Hann var þvínæst af Sovét- Mlndszenty kardínáli herrunuim áikærður fyrir „að hafa á virkan hátt tékið þátt í að mynda andsovétískar ógn- arsveitir, og skipuleggja njósn ir gegn Sovéfríkjunum". Þótt merkilegt megi heita var nú ákæran um samsæri gegn ung- versku stjórninni gleymd. Ameríski fulltrui-nn í her- námsnefndinni krafðist þess, að nefndin fengi ölí' tækifæri til þess að rannsaka alla mála- vöxtu í sambandi við hand- töku Kovacs. Þvi var gersam- lega neitað, og sömu útreið fengu svipuð tilmæli af hálfu brezka fulltrúans. Rökin voru þau, að þriggja velda rann.sókn i þessu máli væri „ruddalegt brot á löglegum rétti ung- verskra aliþýðudómstóla og ó- viðeigandi taktmörkun á lög- legum réttindum sovézkra her- námsyfirvald.a". Bela Kovacs varð fyrsta fórnardýrið, en annars var at- lögunni fyrst og fremst stefnt að Ferenc Nagy. Nagy, sem ennþá var talsmaður vinsam- legrar stefnu í garð Sovétrikj- anna, fór í leyfi til Sviss 18. maí, fullviss um það, að engin sérstök hætta væri á ferðuTn. Þetta var þó ærið gálaus- leg ráðstöfun, því að í fjarveru hans hafði varaforsæt isráðherrann, Rakosi, raun- verulega aJlt ráð stjórnarinn- ar í hendi sér. Sjálft rothöggið á Smá- bændaflokkinn féll 30. maí. Þá voru birtar ákærur á Nagy for sætisráðherra, reistar á „játn- ingum", sem Kovacs átti að hafa gert í fangelsinu. Sam- kvæmt þeim var forsætisráð- herrann riðinn við samsæri — gegn sinni eigin ríkisstjórn — og virtust allir nema kommún- istar sjá, hvað áikæran var af- káralega aulaleg. Stjórn Smábændaflokksins gerði foringja sinum þegar við- vart og lagði fast að honum að hverfa þegar heim og svara þessum fáránlegu stað- leysum. En 2. júní sagði Nagy af sér ráðherraembætti og þver tók fyrir að fara til Ungverja- lands. Olli það vinum hans ýms- um og floikksmönnum sár- um vonbrigðum. En í þessu máli öllu kom vél- ræðatækni kommúnista harla vel í ljós, eins og hún er í eðíi sinu. Er þess þá fyrst að geta, að kommúnistar tóku fjögra ára gamlan son Nagys og héldu honurn sem .gísl.en létu föður hans jafnframt ber- ast þau orð, að drengurinn yrði þvi aðeins látinn laus og afhentur föður sinum ómeidd- ur, að hann segði af sér. Sanv timis þessu var nánustu vin- um Nagys tjáð, að ef hann hyrfi heim, myndi hann verða handtekinn og pyntaður til. þess að undirrita „jiátningu", sem bæði myndi kosta líf hans og gereyðileggja flokkinn. Það var einnig gefið í skyn, að af- sögn Nagys myndi geta komið í veg fyrir Mutun Sovét-Rúss- landis og fullkomna innlimun landsiins. Þessar fregnir létu vinir Nagys dynja á honum í símtölum. Nagy sagði ekki af sér í huigleysi, eða því að hanri væri á nokkurn hátt sekur.' Hann gerði sér í hugarlund, að hann gæti með þvi bjargað flokki sinum frá glötun, og ef til vill komið í veg fyrir inn-' limum Ungverjalands. Furðu legt reyndar, að hann skyldi ekki vera farinn að þekkja kommúnista betur en svo. Laslo Rajk tilkynnti þegar, að Nagy hefði játað sekt sína og var sú tilkynning básúnuð út í Moskviuúitvarpinu með mikl um fögnuði. Foringjar Smá- bændaflokksins voru unnvörp om sakaðir um að standa að „fasistískum" áróðri asamt ein- ræðisklíku Hortys, en Horty var eins og kunnoigt er rílkis- stjóri, sem tók sér einræðisvald í Unigverjalandi á árunum fyrir síðari heiimsstyrjöldina. Þrátt fyrir áköf mótmæli Bandaríkjanna hélt kommún- istaflokkur Rakosis og Rajfcs þannig áfrani að eyðileggja

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.