Morgunblaðið - 05.01.1972, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 5. JANÚAR 1972
17
Eii>ar Guttormsson;
GJÖFIN
Vikingiaskipi var komið í'yrir á miðjn g-ólfi Laugardalshallarinn
ar á jólagleði Menntaskólans í Beyk.|avík, sem var haldin 2. des-
emlier. Sigldi skipið þar yfir liorðum. Myndin var tekin klukku
tíma áður en 1500 skólanemar gengu til gleði, en þá var búið að
draga svo úr ijósmagninti í húsinu að ekki var myndafært. —
(Ljósm. Mbl.: Kr. Ben.)
Þegar ég horíi á þetta orð á
pappírnum fyrir framan mig,
koma margar gjafir fram á hugs
anafletinum. Þó virðist mér, að
frumgjöfin - uppspretta allra
annarra gjafa — lendi oftlega
forsælumegin í gjafamergðinni.
Hún veki svo litla athygli,
vegna þess, að hún sé tal-
in sjálfsögð, að sínu leyti eins
og greiði vandabundinna manna
vekur minni þakklætiskennd en
þegar ókunnum manni og óvið-
komandi er sýnd sams kon-
ar greiðasemi, jafnvel enn lítil-
fjörlegri. Venjulega eru gjafir
þakksamlega þegnar, og sé um
•hluti að ræða svo sem bók eða
brúðu til barns, liggur það eins
og i eðli þess að láta sér þykja
vænt um gjöfina og fara vel með
hana auk þess sem þvi verður
gefandinn kærkominn. Fyrr
rneir glöddust menn af sérhverri
gjöf, hversu lítilfjörleg sem hún
var. En nú er öldin önnur. Nú
er hugarþelið til gjafar í minna
gildi en fjái’hæð sú, sem í gjöf-
inni liggur. En hvað sem þessu
líður verður það óhrakið
að gjöf vekur hlýhug og vænt-
umþykju, bæði til gefanda og
gjafar.
Að þessu athuguðu er ekki
ófróðlegt, og vinnandi vegur, að
lita á fyrstu gjöf mannsins og
viðhorf hans til gefandans og
gjafarinnar. Fyrsta gjöfin
til vor mannanna er lifið og gef-
andinn hafundur lífsins.
Meðan vér erum börn, skynj-
um vér ekki, hversu mikilvæg
gjöf þessi er, því að þá eru það
foreldrarnir, sem bera um-
hyggju fyrir Mfi barns síns og
hafa ábyrgð á þvi, þangað til
það nær þeim vitsmunaþroska
að það þykist fært um að taka
á sig ábyrgðina gagnvart samfé-
laginu. Jafnhliða því sem
Mf barns er framtíðargjöf þess,
er það einnig gjöf til foreldr-
anna. Uppeldi bams er svo
margslungið mál, og segja má
ótæmandi, að eigi verður farið
út í þá sálma. Að hinu verður
vikið, hvernig iíta beri á lífgjöf-
ina jafnhliða vitsmunaþroska
einstaklingsins.
Þegar maðurinn er vaknaður
svo vel, að honum er farið að
þýkja vænt um gjöfina, sitt eig-
ið líf, verður að ganga út frá
því sem eðlilegu og sjálfsögðu,
að hann vilji vernda það og
fara vel með það. Þá fyrst er
hann orðinn ábyrgur fyrir sínu
eigin liferni. Þegar svo er kom-
ið, brestur oftlega skilning á því,
hvort það sé hann, sem eigi að
kreíjast alls af lífinu eða lifið
eigi alltaf kröfu á hendur hon-
um. En á þessu er reginmunur.
Misskilningur á gjöfinni nær þó
hámarki, þegar einstaklingurinn
rekur upp nokkur§ konar neyð-
aróp og segir: Ekki bað ég iím
það að verða til eða koma fram
hér á jörðinni.
Þegar talað er um lífið sem
gjöf, verður að taka það með í
líifsdæmið, að maðurinn er þrí-
skiptur. Venjulega er talað um
líkama og sál, en það látið
liggja i láginni að sálin sé tvú-
skipt i sérhverjum manni. Að
þessu leyti er maðurinn dýrun-
um fullkomnari, þvi að sál
þeirra er aðeins einskipt. Æði’i
'hluta mannssálarinnar köllum
vér anda, og það er einmitt
hans vegna, að einkunnar-
orð þessi: „Heilbrigð sál i
hraustum líkama", hafa orðið til
sem tákn þess eftirsóttasta i lifi
mannlegrar fegurðar hér á
jörðu.
Vegna þess, hversu þessi dýr-
asta gjöf er fullkomin, verða
þessir þrír þættir að samræmast
hver öðrum, svo að lífgjöfin
haldist fögur og samboðin gef-
andanum. En þvi aðeins verður
hún fögur og sönn, að dásam-
legasti þátturinn finni og full-
nægi þeim eðlisþroska, sem gjöf
in krefst af honum. En til þess
að fullkomnast í þeim þroska
einum, verður maðurinn, þessi
þríþætta vera, sem hlotið hefur
lífið að gjöf, að afla sér þekk-
ingar á því, sem er fagurt, rétt,
satt og gott í framkomu og
breytni gagnvart öðrum mönn-
um ekki síður en við sitt eigið
líf, og þjálfa sig i þeim efnum.
Ef maðurinn, sem á að vera
ábyrgur allra sinna hugsana,
orða og athafna, ástundar jafn-
framt fegrun lifsins og full-
komnun þess, hlýtur umheimur-
inn vissulega að taka mikl-
um stakkaskiptum í siðrænum
efnum.
Vér tölum um allskyns líkams
íþróttir og vitum jafnframt, að
þær þai’f að iðka iðulega til
þess að líkaminn geti haldið við
heilbrigði sinni og fegurð. Vér
vitum líka, að til þessarra
líkamsiðkana er varið eigi all-
litlu fé, svo mikils er líkams-
rækt þessi talin verð.
En er þetta nóg, og eigum vér
að gera oss ánægð með svo ein-
hliða rækt á mannslífinu? Það
verður að segjast, og ekki að-
eins segjast; það verður að taka
á því föstum tökum, og hefði átt
að hafa gerzt fyrir löngu, þeg-
ar augljóst var, hvert stefndi
með mannræktina. Það er marg-
falt nauðsynlegra, en að sama
skapi margfalt meiri erfiðleik-
um háð að rækta sálarlífið. Því
að, hvað svo sem segja má um
blessaðan líkamann, sem vér vilj
um klæða fallega, þá verð-
ur ekki gengið fram hjá þvi, að
sálin er æði’i þáttur mannlífsins
og við hana þarf að legigja frum
ræktina, eða jafnhliða varandi
vitsmunaþroska einstaklingsins.
Sé sálarlifið í samræmi við til-
gang lífsgjafarinnar, kemur
hreysti og ræktarsemi við líkam
ann af sjálfu sér.
Rækti sérhver einstaklingur,
sem kominn er til vits og ára,
skyldur sínar við sína eigin lif-
gjöf, mundi heimurinn líta öðru
visi út í dag en hann gerir nú,
Þá mundu vandamálin verða
auðleystari, ekki eins flókin, og
mun færri. En vegna þess að
þær skyldurnar gleymast oft á
tíðum, sumpart óviljandi, vegna
skeytingarleysis, eða viljandi,
af ráðnum huga, þarf mannkind
in alltaf að vera á verði, svo að
hún komist fram hjá skerjunum,
sem hún er sífellt að skapa. Get-
ur þá oltið á ýmsu, hvort hún
Strandar lífsfleyi sínu á ein
hverju skei-janna, eða tekst að
sneiða svo hjá þeim, að hún
komi því heilu í höfn.
Hvernig eigum vér þá að varð
veita gjöíina, svo að hún beri
það með sér, að okkur þyki
bæði vænt um hana og gefanda
hennar? Þessu verður bezt svar
að með orðum Páls postula. Þar
segir: „Ávöxtur andans er kær-
leikur, gleði, friður, bið-
lund, gæzka, góðvild, trú-
mennska, hógværð, bindindi".
Þetta segir presturinn oss í
kirkjunni á hvei-jum sunnudegi
frá þrenningarhátíð til að-
ventu, og þetta hljótum vér öll
að vita, sem staðið höfum fyrir
altari og staðfest skírnarheit
vort. En það er ekki nóg að vita
ef vitneskjunni er lítill eða eng-
inn gaumur gefinn, eða ekki full
nægt að einhverju leyti.
Vér vitum til dæmis, að eldur
er heitur. Ef vér sinnum því
ekki og flönum beint í hann,
brennum vér oss alltaf, en mis-
jafnlega mikið, getum jafn-
vel brennt oss til ólífis. Vér
reynum þvi að forðast hann.
Viljandi viljum vér ekki
afskræma líkama vorn með
brunasárum. En líkaminn er
ekki nema þriðjungur gjafarinn
ar, lífsins. Hann er aðeins hinn
áþreifanlegi hjúpur, sem and-
inn og sálin dvelja i um stund-
arsakir. Hann er talinn hafa
minnst gildi fyrir mannlifið.
Hann er þó jafnómissandi fyr-
ir hlutvei’k sitt eins og skaftið
á spaðablaðinu. Sem sagt, sér-
hver meginþáttur lífsins, hinn
geðlægi og hinn guðlegi, má
ekki án hins vera. —
Þegar oss hefur skilizt þetta,
ætti skilningurinn að leiða til
þess, að vér vildum elska þessa
gjöf, lífið og lifgjafarann.
Og nú er komið að spurning-
unni mlklu: Leggjum vér jafn-
mikið að oss við að rækta and-
ann í sálunni, guðsneistann í oss
sjálfum, eins og því að halda
líkama vorunx fagui-gerðum, ekki
aðeins með iðkun leikfimi og
þjálfun iþrótta heldur jafnframt
og engu síður í skreytingu klæða
burðar og annars glóindis? Og
svarið verður, þvi miður,
að meira hluta neikvætt. Vér
gleymum svo sorglega oft, að
vér höfum skyldur við lífið.
Hér verður enginn dómur
lagður á, hvenær vér bregðumst
skyldunum. Hitt verður til
athugunar, hvort oss virðist að
vér höfum uppfyllt lifsskyldurn
ar, með örfáum spurningum til
einstaklingsins. Ertu að glæða
guðsneistann i þér, þegar þú
gengur inn í áfengisbúðina til
að kaupa þér flösku? Eða þú,
sem stuðlar að útbreiðslu sið-
spillandi kvikmynda með mox’ð,
innbrot eða knæpulíf að bak-
grunni? Eða þú, sem kenn
ir barninu eða unglingnum blót
og ragn og klámyrði, hvort held
ur er í ræðu eða riti? Eða þú,
sem lætur heyra til þín óhróð-
urs-bakmælgi um náunga þinn
eða gerir gys að sálusorg-
ara þínum? Eða þú, sem tekur
einungis tillit til þín sjáltfs, bæði
í ólöglega hröðum bifreiðaakstri
og ófyrirleitni í framkomu við
þá, sem eru minni máttar, eða
álitnir lægra settir að mannvirð
ingum hér á þessari jörð?
Hafir þú ekki alveg slökkt
guðsneistann í þér, finnur þú
þetta, ef þú gefur þér tíma til
að hugleiða boðorð móður þinn-
ar og áminningar föður þíns frá
barnsárunum.
Margs fleira mætti spyrja, þvi
að samlögun andans og efnisins
hefur ekki verið ástunduð af
þeirri kostgæfni, sem lífið æskir
sér hjá kristnum þjóðareinstakl
ingi.
Hversu miklar og margvísleg-
ar afsakanir, sem vér höfum í
samræmi við veizluborðiö í dæmi
sögu frelsara vors: „Akur hef:
ég keyptan, konu hefi ég mér
festa . . .“ o.s.frv., verður það
eigi með rökum hrakið, að
margar eigum vér bendingar,
bæði frá orði guðs og guðlegum
innblæstri góðra manna. Væri
ekki úr vegi að tína til nokkuö
af því, ef verða mætti til þess
að vekja eða rifja upp fyrir elri
hverjum gamalkunnan en hálf-
gleymdan sannleika. Skrifað
stendur: „Englar guðs á himn-
um munu gleðjast yfir hverjum
syndugum, sem bætir ráð sitt“.
Það þarf því enginn að fyrir-
verða sig fyrir að reyna að
vei’ða að betra manni, ef hann
finnur sér í einhverju ábóta-
vant.
Oss hafa verið kennd hin tlu
boðorð guðs, sem Kristur ekki að
eins viðui’kenndi heldur einnig
fullkomnaði með skýringum sín
um oss til skilningsauka og eft-
irbi’eytni. Tökum t.d. fyrsta boð-
orðið: „Þú skalt ekki aðra guði
hafa“. Jesús segir: „Elska
skaltu guð af allri sálu þinni og
öllu hugskoti þínu, og náung-
ann eins og sjálfan þig“. Ef vér
vitum eigi, hver sé náungi vor,
höfum vér skýringuna á reiðum
höndum. „Náungi vor er hver sá
maður, sem vér getum auðsýnt
kærleika á einhvern hátt“.
Sú bæn, sem Jesús kenndi
kristnum lýð, byrjar á þessa
leið: „Faðir vor“. Það er ábend-
ing til vor mannanna, að allír
kristnir menn séu bræður
og systur. Vitanlega eru allir
menn það, bera guðsneistann í
sér, en sá sannleikur opinber-
ast þeim fyrst við kristnitöku.
Hvað sagði ekki Jóhannes
guðspjallamaður, þegar hann
var orðinn örvasa gamalmenni:
„Bræður! Elskið hver annan".
Jesús sagði einnig: „Það, sem
þér gerið einum minna minnstu
bræðra, gerið þér mér“. Við at-
hugun þessara orða kemur i ljós,
að þau eru þríþætt i fram
kvæmd. Jesús elskar oss menn-
ina. Séum við góð við vorn
minnsta bróður, gleðjum vér
frelsara vorn, gerum bróðurnum
gott og njótum sjálf þeirrar
sælutilfinningar, sem í athöfn-
inni felst. Séum vér aftur á móti
slæm vorum minnsta bróður,
hryggjum vér Jesú, særum bróð
urinn og gerum oss í sjáifu séx
illt, þótt vér höfum stundar-
ánægju af. Á þessu er mikill
munur „Af ávöxtunum skuluð
þér þekkja þá.“ Framkoma
manna gagnvart ldtfi samborgar-
anna ætti að vera vitnisburður
um kærleika mannsins til líf-
gjafarans, því að við þann sem
maður elskar vill hann í raun
og veru alltaf vera góður, þótt
oft vilji út af bera. Umgengni
hvei’s við aðra sýnir hugarfar
einstaklingsins til allífsins.
Vonandi þekkjum vér einnig
þetta: „Látið í öllu óskir yðar
koma fram fyrir guð, í bæn og
beiðni með þakkargjörð." Séra
Hallgrímur Pétursson áréttar
þetta með því að segja: „Bænin
má aldrei bresta þig . . . og !yk-
ill er hún að drottins náð.“ Séra
Matthías Joehumsson segir í
orðastað annars: „Ætið haf
Jesúm í verki með þér“. Og
margs konar bendingar höfum
vér fengið, sem beina andanum,
guðsneistanum, á hærri svið til
samræmis við þjálfun likamans,
svo að hann haldi sem lengst
hreysti sinni og fegurð. Svo sem
þetta: „Svo segir drottinn. Sá
vitri hrósi sér eltki af sinni
vizku, sá sterki hrósi sér ekki
af sinum styrkleik, sá ríki hrósi
sér ekki af sínum ríkdómi, held
ur hver, sem vill hrósa
sér, hann hrósi sér af því, að
hann þekkir mig og veit að ég
er drottinn."
Þá er oss ennfremur kennt og
á það bent, að vér eigum að
táta ljós vort skína guði lífgjaf- ■
ara vorum til vegsemdar. Því að
Skrifað stendur: „Yðvart ljós
lýsi öðrum mönnum svo að þeir
sjái yðar góðvei’k og vegsami yð
ar himneska föður.“ Og trúin,
hafi hún ekki verkin, er hún
dauð út af fyrir sig. Ennfrem-
ur: „Sérhyer líti ekki til síns
gagns heldur og annarra“.
Þessir og ótalmargir aðrir veg
vísar eru á vegi sérhvers krist-
ins manns, en vegna þess ryks,
sem margir samferðamennirn-
ir þyrla upp, verða þeir
ekki eygðir nema með höppum
og glöppum. Vér getum skilið
þetta vel, ef vér setjum oss fyr-
ir sjónir mikla bílaumtferð á
moldþurrum vegi. Vér erum til
dæmis í bíl á suðurleið i sólar-
átt, en mætum alltaf bifreiðum,
sem aka í öfuga stefnu. Ryk-
mökkurinn þyrlast upp i loftið
og hylur sýn um stundarsakir.
Því fleiri sem bílarnir eru, sem
stefna til öfugrar áttar, þess oft
ar missum við sjónar á veginum.
Og þeir eru margir, sem aka i
öfuga átt á lífsbraut kristins
manns, og brjála honum sýn um
lengri eða skemmri tíma.
Hugleiðingar þessar sóttu fast
á — knúðu mig til að rita þær
niður. Það var eins og vörðurn-
ar á leiðinni til lífsins kæmu allt
af fram hver á fætur annarri
líkt og simastaurar þegar fylgt
er símalínu í blindhríð. Það rof-
ar einatt svo til, að ferðinni
verður fram haldið á leiðarenda.
Af þessum vörðubrotum, sem ég
hef bent á, eigum vér að gera
upp við oss sjálf, hversu fjar-
læg eða nálæg vér erum því í
dag að vera í sannleika kristin
þjóð. Hvort vér rækjum svo
skyldur vorar við iífið, að verð-
ugt sé gjöfinni og gjafaranum.
Okkur vantar mann
til afgreiðslu í bílavarahlutaverzlun okkar.
FORD UMBOÐIÐ
SVEINN EGILSSON HF.
Skeifunni 17.