Morgunblaðið - 05.01.1977, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 05.01.1977, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 5. JANUAR 1977 *t$nnhlm&ito Utgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjórn og afgreiðsla Auglýsingar hf. Arvakur, Reykjavik. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guðmundsson. Björn Jóhannsson. Árni Garðar Kristinsson. Aðalstræti 6, simi 10100. Aðalstræti 6. simi 22480. Áskriftargjald 1100.00 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 60.000 kr. eintakið. Að sigla framhjá Arið 1973 var eitt hagstæðasta ár, efna- hagslega séð, sem íslend- ingar hafa notið fyrr og síðar. Viðskiptakjör þjóð- arinnar versnuðu hins vegar um þriðjung á árunum 1974 og 1975. Á árinu 1976 bötnuðu við- skiptakjörin á ný um 11.5% en reyndust þó 14% lakari en á árinu 1973. \lmennt er nú viðurkennt, að við spenntum bogann of látt í þjóðarútgjöldum og löfum þurft að súpa seyðið af því, sem og efnahagsleg- am áföllum undanfarin tvö ír. Um þetta efni segir Geir Híallgrímsson, forsætisráð- íerra, í áramótagrein sinni íér i Morgunblaðinu: ,Ríkisstjórnin setti sér í ipphafi þrjú höfuðmark- nið. Að tryggja fulla at- ánnu, jafna hallann á við- með gát skerjum skiptum við útlönd og hamla gegn verðbólgu. Þrátt fyrir alvarleg efna- hagsáföll hefur tekizt að koma í veg fyrir atvinnu- leysi, og er það markverð- ari árangur en almennt er viðurkennt, þegar litið er til atvinnuleysis, sem ríkir í mörgum nágranna- löndum okkar. Viðskipta- hallinn lækkaði á árinu úr 11—12%, sem hann hefur verið tvö undanfarandi ár, niður í 3% á árinu 1976, eða nálægt því sem hann var á hinu hagstæða ári 1973. Þessum árangri varð því aðeins náð, að tekizt hefur að draga úr þjóðarút- gjöldum 2 ár í röð og batn- andi viðskiptakjör hafa nýtzt til að lækka viðskipta- hallann." „Árangurinn í bar- áttunni gegn verðbölgunni hefur verið lakari og engan veginn fullnægjandi. Að vísu er það skiljanlegt, að ekki sé unnt á skömmum tíma að draga úr verð- bólguvexti, sem var yfir 50% á árinu 1974, og því er það umtalsverður árangur að verðbólguvöxtur á árinu 1976 var helmingi hægari." Forsætisráðherra segir ennfremur: „Ef við viljum ná áframhaldandi árangri i efnahagsmálum, tryggja atvinnuöryggi, jafna við- skiptahalla og draga úr verðbólgu, en það eru markmið sem allir segjast keppa að, þá verðum við að haf a hemil á þjóðarútgjöld- um og auka þjóðartekj- ur... Heildarf járfesting ís- lendinga hefur síðustu ár verið þriðjungur af þjóðar- framleiðslu, en innlendur sparnaður hefur á móti numið f jórðungi af þjóðar- framleiðslu. Mismuninn höfum við jafnað með erlendum lántökum." — „Allir gagnrýna auknar erlendar lántökur," sagði forsætisráðherra, „og er þá ekki nema um tvennt að gera, minnka fjárfesting- una eða auka innlenda sparnaðinn, nema hvort tveggjaségert." Aðhald í ríkisfjármálum og aukin festa í stjórnun peningamála almennt, þ.e. stýring f jármagns til fram- kvæmda á grundvelli arð- semi þeirra, eru véigamikl- ir þættir í baráttunni gegn verðbólgu og viðskipta- halla. En þróun kaup- gjaldsmála hér innanlands skiptir og höfuðmáli. I því efni verður að sigla með gát fram hjá verðbólgu- skerjum. Hins vegar verður að nýta takmarkað rými, sem auknar þjóðar- tekjur skapa á byrjuðu ári, til að bæta kjör þeirra lægst launuðu og lífeyris- þega. En það tekst ekki, nema þeir betur settu hafi skilning á því og sætti sig við, að hinir lakar settu hafi algeran forgang. í því efni verða launþegasamtök að marka skýrar línur, ef þau eiga að reynast hlut- verki sínu vaxin. Hamingja og vehnegun Morgunblaðið birti í gær athyglisverða ný- ársprédikun biskupsins yf- ir Islandi, herra Sigur- björns Einarssonar. Þar áréttar hann, sem vænta mátti, gildi kristinna við- horfa fyrir líf okkar og hamingju, bæði sem ein- staklings og þjóðar. Hann gerir því m.a. skóna, að erf- itt kunni -að vera að sam- ræma, út frá raunvísinda- legu sjónarmiði, einlæga trúarjátningu kristins manns og þær svokölluðu jarðbundnu staðreyndir, er takmarkað þekkingar- svið okkar spannar. Þó er það svo að hvorttveggja: trúin og vísindin, eiga ræt- ur í lífsreynslu kynslóð- anna og samleið í tilurð fegurra og betra mannlífs, ef alls er gætt og rétt er á málum haldið. Sú var og niðurstaðan, sem draga má af orðum biskupsins. Sú þjóðlífsmynd, sem við okkur blasir i dag, sýnir á flestan hátt stórbætt þjóð- félag, þar sem aðbúð og lífsmöguleikar manna eru allt aðrir og betri en á fyrri tíð. Þetta á í senn rætur í tæknibúnaði þjóðfélagsins, sem byggist á vísindaleg- um framförum, og margra alda ræktun kristinna við- horfa, sem mótað hafa mannúðlegri þjóðfélags- lega afstöðu. Engu að síður má sjá margan karlblett- inn í þjóðf élaginu, sem svo- kölluð afbrotaalda ber gleggstan vottinn um. Þetta bendir til þess, að við höfum ekki þroskazt og þróazt menningarlega og siðferðilega til samræmis við efnahagslegar framfar- ir. Þar af leiðir að ham- ingja okkar hefur ekki haldizt í hendur við vel- megun okkar, þó að mannúðarstefna hafi siglt í kjölfar velferðarþjóð- félags. Hugleiðing biskupsins yfir íslandi á ríkt erindi við þjóðina í dag, enda hefur hlutverk kirkjunnar máske aldrei verið mikil- vægara en nú. Það er því skylda ríkisvalds og fjöl- miðla, sem eru tengiliður við almenning í landinu, að leggja sitt af mörkum tií að auðvelda þjóðkirkjunni það þýðingarmikla hlut- verk, sem hún gegnir í þjóðlífinu á hverjum tíma. Gísli Jónsson menntaskólakennari: Mikið er nú lengi búið að hamast á blessuðum jólunum. Bókaflóð, kaupmang, kaupæði, streita og gjafafargan: allt þetta og sitthvað fleira er þeim fundið til foráttu. Og ekki er þetta út I bláinn. En samt standa jólin fyrir sínu, þó að tímar og siðir breytist. Víst er um það, að jólahaldið mætti almennt vera með meiri einfaldleika og friði. Friður á jörðu er ekki grannur þáttur jóla- boðskaparins. Og þrátt fyrir allt eru jólin mikill friðflytjandi. Gjafafargan, það er nú svo. Það er gott að gefa. ,,Vin sínum skal maður vinur vera og gjalda gjöf við gjöf," segir í frægu heilræða- kvæði úr heiðni. Gjafir hafa alla tíð verið vináttuvottur og ástar- jarteikn. Vitringarnir gáfu jóla- barninu gjafir. Og „svo elskaði guð heiminn, að hann gaf son sinn..." í Hávamálum segir einnig, að ekki eigi að gefa manni „mikið eitt". Og satt er það, hófið er gott, enda hófsemdarboðskapurinn ríkri allri annarri kenningu þessa kvæðis. Gildi gjafarinnar fer ekki alltjent eftir dýrleika og fyrir- ferð. „Góðar eru gjafir þfnar, en meira þykir mér verð vinátta þín..." Auðvitað eru til réttnefndar skyldugjafir og tildursgjafir en ætli jólagjafirnar okkar séu ekki að stærstum hluta nytsamir, fagr- ir og góðir hlutir, sem bera vott um vinarþel og hlýhug. Og „viður- gefendur erust lengst vinir." Svo er fyrir að þakka, að ég er ekki upp úr því vaxinn að hlakka til jólagjafanna. Aðfangadags- kvöldið mitt síðasta leið f einfald- leika, kyrrð, tilhlökkun, gleði og þó umfram allt þakklæti. Ég á margar og ýmiss kyns gjafir að þakka guði og mönnum eftir þessi jól. Það dýrmætasta er svo per- sónulegt, að ég hleyp ekki með það í blöðin. En tvær eru þær jólagjafir, sem ég fékk slfkar, að ég get ekki annað en sagt frá því, hvað mér þykir mikið til þeirra koma. Þetta eru tvær bækur. Ekki veit ég hvenær ég hreifst fyrst af Hannesi Péturssyni skáldi. En lengi gæti ég talið það sem hann hefur gert mér til yndis og aðdáunar. Og ekki spilla ofur- lítil, en ógleymanleg persónuleg kynni. Nú kemur mér fyrst f hug ástaljóðabálkurinn f Kvæðabók og ljóðabókin 1 sumardölum, eins og hún leggur sig. Þá varð ég svo hrifinn að ég tvflas alla bókina f Gfsli Jónsson Bæði f aðir minn og tengdaf aðir voru svo fundvísir að gefa mér nýjustu bók Hannesar f jólagjöf. Þá hefur grunað hvað mér kom. Ég opnaði þessa bók, Cr hugskoti, með mikilli eftirvæntingu (tek ekki meira en svo mark á ýmsum ritdómum blaðanna, hvorki til lofs eða lasts, ef þeir eru þá ekki merkingarlausir eða mér a.m.k. óskiljanlegir, sem oft vill verða). Ég opnaði þessa bók, og ég las, og ég hreifst, sffellt meira og meira. öll bókin er ekki aðeins gerð af óvenjulega heilsteyptri list, heldur fágætlega menningarleg, gegnumkúltíveruð, jafnvæg og grómlaus. Mér hlýnar um hjarta- rætur að kynnast viðhorfum höfundar og skynja hvernig hann lýsir þeim á móðurmálinu „mfnu góða, mjúka og ríka". Og hver fagnar ekki, þegar þannig eru túlkaðar af listfengi skoðanir, „Stalin ist tot! Stalin ist tot!" Þeirri frétt tók Oskar Pohl af rfkri siðgæðisvitund. En hafði fréttin reynzt sönn? Var ekki Stalin lifandi? Var það ekki hann sem ávarpaði mannf jöldann gegn- um byssuhlaupin í Austur-Berlín og Oskar Pohl svo, að nú fékk hann engri göfugri lffsreglu við komið? (Stúdent frá Fagra- kastala; ég bið menn lesa þáttinn allan, svo ekkert misskiljist). Og sfðan endar þessi blessuð bók á lögeggjan til okkar, að láta okkur ekki henda það veraldar- slys að glutra niður algildri íþrótt feðra vorra, sem við einir á heiminum kunnum, að yrkja með stuðlum og höfuðstöfum. Láta ekki af þvf að „aga mál okkar við stuðlanna þrfskiptu grein." Þjóðernishyggju þörfnumst vér einmitt að rækja Jólagjafirnar mínar einni lotu spjaldanna á milli og settist síðan umsvifalaust að skrifborðinu og samdi „ritdóm". Raddir á daghvörfum? í Reykjagarði? Þjóðhátfðarkviðan 1974? Nei, ég hætti að telja upp. Má ég aðeins tilfæra tvær perlur úr Stundum og stöðum: Enn gerist undrið sem öllu tekur f ram og eins þó við siglum upp úr sjóunda himni: enn verður lyngmórinn athvarf söngfuglsins aftur renna hjarðirnar til efstu grasa. Hver er sá sveitamaður islenskur sem ekki skynjar töfra þessa erindis? Og svo hvernig hann minnist föður síns Söknuði: Fjallið sem þögult fylgdi mér eftir hvert skref hvert fótmál sem ég steig, nú er það horfið. A beru svæði leita augu mín athvarfs. Um eilífð á burtu er fjallið sem fylgdi mér eftir til f jærstu vega, gnæfði traust mér að baki. Horfið mitt skjól og hreinu, svalandi skuggar. Nú hélar kuldinn hár mitt þegar ég sef og hvarmar mfnir brenna þegar ég vaki. sem verið hafa í huga hans, og þær tilfinningar, sem bögglast hafa fyrir brjósti hans, en hann ekki sjálfur haft megin til að tjá eins og hann vildi? „Mannshugurinn frjáls bak við settar reglur. Hvað ætti fremur að vera aðalsmerki þjóðskipulags- ? ... Séu aftur á móti engar reglur settar, þá er frelsinu hætt, hinu sanna frelsi hugans, en gegndarskorti og lausung boðið heim... " (Tvöskákborð). Og hvílík brýning er ekki þátturinn um Oskar Pohl til bar- áttu fyrir þessu mannlega frelsi, mannréttindum og mannlegri reisn og gegn viðurstyggð ein- ræðis, vopnavalds, dauða og djöfuls: án þurradrambs og hver undir sinni stjörnu. í vinar-gervi sækir óvinur að öllu því sem vér hlutum og hann ekki skilur. Og eitt eru þeir, þvf engir heyra nú framar aðrir en vér þann klið sem ljóð- stafir geyma. Leyndarmál vorrar tungu. Hvort týnist það brátt fyrir tómlæti, glapsýn, undan- slátt, ffflskap á torgum? Auðvitað hafa kynstrin öll af leirburði verið ort með stuðlum og höfuðstöfum. En það er ekki þeim að kenna. Og fjarri sé mér að banna mönnum að yrkja án ljóðstafa. En það er mikill vandi,

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.