Morgunblaðið - 22.05.1977, Side 15

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 22. MAl 1977
15
FORMÁLI HÖFUNDAR
Það bar til árið 1898, að rithöfundur nokkur, sem erfitt átti
uppdráttar, Morgan Robertson að nafni, setti saman skáldsögu
um ævintýralegt farþegaskip á Atlantshafi, miklu stærra en
nokkru sinni hafði verið smíðað. Robertson hafði á skipi sínu
auðugt fólk og sjálfumglatt og lét það farast kalda aprílnótt með
því að rekast á ísjaka. Þetta sýndi einhvern veginn fánýtið í öllu
saman, og bókin hét reyndar „Fánýti“, þegar hún kom út það
ár hjá forlaginu M. F. Mansfield.
Fjórtán árum síðar Iét brezkt skipafélag, sem hét White Star,
smíða eimskip, sem var merkilega líkt skipinu í sögu Robertsons.
Nýja skipið var 66.000 lestir; skip Robertsons 70.000 lestir.
Hið raunverulega skip var 882.5 fet á langd; skipið í sögunni var
800 fet. Bæði skipin höfðu þrefalda skrúfu og gátu farið með
24—25 sjómílna hraða. Bæði gátu borið um 3000 manns, og bæði
höfðu björgunarbáta, sem nægðu aðeins broti af þessum fjölda.
En það sýndist ekki skipta svo miklu máli, því að bæði voru
kölluð „ósökkvandi".
Hinn 10. apríl 1912 lét hið raunverulega skip úr höfn í South-
ampton í fyrstu ferð til New York. Á skipinu var meðal annars
ómetanlegt cintak af Rubáiyát eftir Omar Khayyám og hópur
farþega, sem samtals réð fyrir 250 milljónum dollara. Á leiðinni
yfir hafið rakst skipið á ísjaka og sökk kalda aprílnótt.
Robertson kallaði skip sitt Titan; White Star-félagið nefndi
sitt skip Titanic. Þetta er sagan af síðustu nótt þess.
Leikkonan, sem farið heíur
með hlutverk lafði Marjorie í
sjónvarpsþáttunum til þessa,
var orðin leið á hlutvekrkinu,
og vildi hætta. Var þvi það ráð
tekið að senda hana með
Titanic í þessa fyrstu og einu
ferð skipsins, og láta hana
farast í þessu mesta sjóslysi
sögunnar. Haft er fyrir satt að
leikkonan hafi síðar séð eftir
þessari ákvörðun sinni, en þá
var of seint að lífga hana við.
Titanic var 46 þúsund tonna
skip, stærsta og íburðarmesta
skip sins tíma, og átti ekki að
geta sokkið. Skrokkurinn var
allur tvöfaldur, og skipt niður i
16 vatnsheld hólf, þannig að
þótt sjór flæddi í fjögur hólf,
átti það ekki að koma að sök.
Að kvöldi 14. apríl 1912 var
Titanic á siglingu á hafíssvæði
og í þoku suður af Mikla banka
eða Grand Banks fiskimiðunum
við Nýfundnaland. Þrátt fyrir
slæm skilyrði var skipinu siglt
á 22 sjómílna hraða„þvi nú átti
að setja hraðamet yfir Atlants-
hafið í fyrstu ferð þessa glæsi-
lega skips.
Þegar Titanic sigldi á
isjakann rifnaði 90—100 metra
löng rifa i byrðing þess, og sjór-
inn streymdi inn i fimm vatns-
þéttu hólfanna, og örlög
skipsins voru ráðin.
Alls voru 2.224 manns um
borð I Titanic þegar það fórst,
og komust 711 lífs af. í ljós kom
að þrátt fyrir fjölda farþega og
áhafnar, voru björgunarbátar
skipsins aðeins ætlaðir fyrir
1.178 manns. Það hafði þó ekki
allt að segja, þvi þegar fyrstu
björgunarbátarnir lögðu frá
sökkvandi skipinu, fluttu þeir
aðeins fáa farþega. Enginn
Formáli i bókinni „Sú nótt gleymist aldrei“.
og Tltanic-slysið
• ÞEGARsjón-
varpsáhorfendur
skyldu við þáttinn
„Húsbændur og
hjú“ á sunnudaginn
var, hafði húsbónd-
inn nýlokið við að
semja „Marconi-
gram“, eða sím-
skeyti, til konu sinn-
ar, sem var á leið
vestur yfir Atlants-
hafið með farþega-
skipinu Titanic.
trúði þvi enn að skipið gæti
sokkið.
Máltækið segir að ekki verði
feigum forðað og á það sérstak-
lega við um örlög þeirra 1.513
sem fórust með Titanic. Far-
þegaskipið „Californian" var
þarna skammt undan, því skip-
stjóri þess hafði ákveðið að
halda kyrru fyrir vegna hafíss
og þoku. Lá skipið um 20 mílum
frá Titanic þessa örlaganótt, en
varð ekki vart við neyðarblysin.
Loftskeytamaður var um borð í
Californian en hann var
nýgenginn til náða þegar slysið
varð, og hlustaði því ekki á
hjálparbeiðnirnar. Ljóst er að
enn fleiri hefðu farizt ef
farþegaskipið „Carpathia"..
hefði ekki komið á veggvang
um tuttugu mínútum eftir að
Titanic sökk.
ítarlega er sagt frá þessu
hörmulega slysi í bókinni „A
Night to Remember“ eftir
Walter Lord, sem komið hefur
út í islenzkri þýðingu (Sú nótt
gleymist aldrei).
Eins og að líkum lætur hófst
fljótlega rannsókn á orsökum
slyssins, og störfuðu rann-
sóknarnefndir bæði í Banda-
ríkjunum og Bretlandi. Þá var
boðað til alþjóða ráðstefnu um
öryggi á hafinu í London árið
eftir og þar meðal annars sam-
þykkt að öll skip skyldu búin
björgunarbátum, er tækju alla
þá, er um borð væru hverju
sinni, að björgunaræfingar
skyldu haldnar í hverri ferð, og
að um borð í hafskipum skyldi
vera vakt við loftskeytatækin
allan sólarhringinn. Þá var
einnig komið á alþjóða iseftir-
liti til að aðvara skip um ísrek á
Norður-Atlantshafi.
Dagsetningin var
12. apríl árið 1912,
en um miðnættið
tveimur dögum síð-
ar sigldi Titanicá
borgarísjaka og
sökk í ískalt djúpið
klukkan 2.20 að
morgni 15. apríl.
Með skipinu fórust
1.513 manns.
Nokkrir leikaranna úr ,4Iúsbændur og hjú“. Lafði Marjorie lengst til vinstri.
Títanic leggur af stað frá Southampton 10. apríl 1912
Nýtthapp-
drætti krabba-
meinsfélaganna
EINS og kunnugt er byggist starf-
semi Krabbameinssamtakanna
hérlendis að miklu leyti á fé, sem
aflað er með happdrætti tvisvar á
ári, vor og haust. Krabbameins-
félag Reykjavíkur sér um rekstur
happdrættisins, en helmingur
ágóðans rennur til Krabbameins-
félags íslands. Stendur hann að
nokkru leyti undir starfsemi þess,
t.d. frumurannsóknum, krabba-
meinsleit og krabbameinsskrán-
ingu. Einnig hefur ágóðanum
verið varið til fræðslu um krabba-
meinsvarnir og m.a. um skaðsemi
reykinga, sem Krabbameinsfélag
Reykjavikur hefur staðið fyrir i
skólum.
Vorhappdrætti félagsins er nú
farið af stað og hafa miðar og
gíróseðlar verið sendir öllum
skattframteljendum á aldrinum
21—65 ára utan Reykjavíkur-
svæðisins, en lausasala í Reykja-
vik fer fram í happdrættisbil i
Bankastræti. Vinningar eru tveir:
Pontiac Ventura Coupé, sjálfskipt
og Austin Mini 1000, báðar árgerð
1977. Dregið verður hinn 17. júni
n.k.
AUCI.VSINCASÍMINN ER:
22480
|R«rfltinbl«öib
Lamy penni
er vel valin stúdentagjöf
LAMY