Morgunblaðið - 04.02.1978, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 04.02.1978, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ. LAUGARDAGUR 4. FEBRUAR 1978 Rætt við nokkra Self yssinga um kaupstaðarréttindi til handa Selfosshreppi „Hagur allra sveita hér að þjónu stöðin á Self ossi vaxi og sé sem öf Að undangenginni skoöanakönnun á Selfossi um það hvort Selfyssingar vildu að Selfoss yrði kaupstaður eða hreppur áfram, samþykkti hreppsnefndin samhljóða að biðja þingmenn Suðurlandskjördæmis um að leggja fyrir Alþingi tillögu um kaupstaðarréttindi Selfossi til handa og hefur frumvarp þar að lútandi verið lagt fyrir Alþingi og verður það væntanlega afgreitt fyrir þingslok og væntnalegar bæjarstjórnarkosningar í vor. í prófkjörinu sem fram fór 8. jan. s.l. greiddu athvæói 54% kjósenda en alls voru á kjörskrá 1944. Já, sögðu 751 eða 72% þeirra sem kusu, en nei sögðu 278 eða 27%, 16 seðlar voru auðir. Fyrir nokkrum árum greiddu Selfyssingar atkvæði um sama mál, en þá var það fellt. Með kaupstaðarréttindum fær Slefoss ýmis réttindi kaupstaðar, en meginbreytingin er sú að samþykktir ráða- manna byggðarinnar varð : ndi meiri háttar mál verða ekki lengur háðar samþykkt og afgreiðslu sýslunefndar, því málefni bæjarstjórna heyra undir félagsmálaráðuneytið ef eitthvað sérstakt kemur upp. Þá eru fulltrúar.í bæjarstjórn 9 talsins en 7 í hreppsnefnd. Alls eru liðlega 3000 íbúar á Selfossi, en í öðrum byggðarlögum Árnessýslu sem telur nú 18 hreppa eru alls um 6700 íbúar. Morgunblaðið ræddi við nokkra Selfyssinga eftir að samþykkt hreppsnefndar lá fyrir. Hér fara á eftir samtöl við tvo sem eru meðmæltir kaupstaðarréttindunum og tvo sem eru henni andvígir, en i almennri skoðanakönnun um málið var eins og fyrr getur mikill meirihluti með kaupstaðarréttindum fyrir Selfoss. „AÐ SAMVINNA SELFOSS OG HREPPANNA MEGI VERÐA SEM BEZT." Páll Jónsson hreppsnefndar- maður kvaðst fagna þvi að þetta mál væri að komast á lokastig með samhljóða samþykkt hrepps- nefndar eftir skoðanakönnun þar sem 72% þeirra sem kusu vildu kaupstaðarréttindi. Um fram- vindu málsins sagði hann: „Það er mergurinn málsins að fjölmennið hér í byggðarlaginu kallar á að íbúar hér hafi sömu réttarstöðu í stjórnkerfinu og kaupstaðir hafa. Selfoss er átt- undi stærsti þéttbýliskjarninn á landinu utan Reykjavíkur og við verðum að taka tillit til þess í mati á stöðu okkar. Við höfum verið einn af 18 hreppum í Arnes- sýslu og höfum haft jafn mikið vægi í sýslunefnd í atvkæða- greiðslu og aðrir hreppar, en það er f rauninni lítið samhengi í því t.d. Selvogur með 21 íbúð. Þvf hefur verið fleygt að Sell- fossbúar væru að svíkjast undan merkjum sem Arnesingar með því að fá kaupstaðarréttindi, en ég get ekki séð að Selfossbúar séu neitt verri Arnesingar fremur en til dæmis að Húsvíkingar séu verri Þingeyingar en aðrir af því að þeir búa í kaupstað. í greinargerð með samþykkt hreppsnefndar er það vilji hreppsnefndar að sú samstaða og samvinna sem þróast hefur milli Selfosshrepps og annarra hreppa sýslunnar megi verða sem bezt áfram og að hún megi aukast frá, því sem nú er. Þá má geta þess að það er ekki hein ný hugmynd að gera Selfoss að sérstöku bæjar- félagi með kaupstaðarréttiridi. Árið 1945 var fyrst samþykkt til- laga á hreppsfundi í Sandvíkur- hreppi að Selfoss yrði sérstakt bæjarfélag með k.aupstaðarrétt- indí, en það var áður e« Selfojis-, hreppur varð til 1947. Með þvf að Selfoss verði fcauíp- staður verður sjálfstæði bæjar- félagsins meira og það verður meira en verið hefur sjálfs sín herra í framkvæmdum og ákvörðunum sem þjóna hagsmun- um byggðarinnar. Með kaup- staðarréttindum mun Selfose standa jafnfætis sýslufélögunum en ekki þrepi neðar eins og nú er og það er meginmálið. Út á við er þetta einnig kynningaratriði, því oft er fremur tekið tillit til sjónar- miða kaupstaða en hreppa þegar mál koma upp og inn á við kallar þessi breyting á meiri ábyrgð. „AÐ AÐSKILNADUR SELFOSS FRA HREPPNUM VERÐI A KOSTNAÐ SAMHELDNINNAR." Gísli Bjarnason umboðsmaður kvaðst líta svo á að aðskilnaður Selfoss frá öðrum hreppum yrði á kostnað samheldninnar og gæti spillt henni. „Það er hugsanlegt," sagði Gísli, ,,að fleiri hreppar fylgi á eftir, fleiri þorp sem myndu draga sig út úr og þannig myndi sýslan bútast niður í fá hagsmunasvæði, ef til vill.4 eða 5. Það sýnist mér vX'ga þyngst á metunum gegn kaupstaðarrétt- indum Selfossi til handa að Arnessýsla er ein atvinnuleg heild, sérstaklega að því er varðar Selfoss og nágrannasveitirnar þar í kring, sem byggist á því að það eru landbúnaðarafurðir búanna sem skapa hér mesta atvinnu i plássinu, auk verzlunar sem er sameiginleg, bifreiðaþjónusta og annarra vérkfæra sem hvort tveggja eru mjög drjúgar atvjnnu- greinar. Mér finnst því ekki stór- mannlegt af íbúum Selfoss að vilja nú skorast undan félagslegri ábyrgð í sýslunni. Bent hefur verið á að það væri hægt að spara útgjöld fyrir Sel- foss með kaupstaðaréttindum varðandi greiðslu á sýslusjóðs- gjaldi og sýsluvegjagjaldi, en þetta hvort tveggja álít ég mjög léttvægt vegna þess að þessir pen- ingar koma beint og óbeint aftur hingað til Selfoss sem tillag til sameiginlegra stofnana hér, svo sem heils.uverndarstöðvar, byggðasafns og bókasafns. Það eru taldir kostir einnig fyrir Seí- foás áð bæjarfélag vexður ójiáð ákvörðunupi sýslunefncí^r í ern- stökum máhíhi 'sem upþ koma innan hreppsnefndar, en j).ess ber þá að geta að eftir breytinguna myndi slík ,mál heyra undir fé- lagsmálaráðuneytið — og er það ttokkuð betrá? Haustir 1973 var einnig at- kvæðagreiðsla í byggðarlaginu um kaupstaðarréttindi og þá var þátttakan 88%, 406 sögðu þá já, en 791 nei. Nú þegar atkvæða- greiðslan var í janúar varð kjör- sókn tæp 54% og já sögðu 751, en 278 sögðu nei. Það finnst mörgum að undirbúningi fyrir þessa skoð- anakönnun hafi verið áfátt í ýmsu, seint og illa auglýst, og ekki haldinn borgarfundur um málið þótt slíkt hefði verið mjög eðlilegt. Hins vegar fréttist einni tíl tveímur vikum fyrír skoðana-. könnunina að fólk mætti eiga von; á hlutlausri greinargerð um þessi mál frá Sambandi íslenzkra sveit- arfélag-a*Sá bæklingur kom ekki í „Jtendur fólks fyrr en tveimur dög- urn fyrir könnunina sem var 8. jan. s.l. og reiknaöi fölk með að atkvæð^reiðslu í \skoðanakönn- uninni yrði frestað vegna þess. Ég tel bæklinginn ófullrtægjandi, því hann kom ekkert inrf á sérstöðu okkar í sýslunni í sambandi við atvinnumál hér á Selfossi. Þá var samþykkt í hreppsnefnd að hafa ekki áróður frammi við skoðana- könnunina, en þegar til kom var í málinu fluttur mjög einhliða áróður bæði í blöðum og sjón- varpi áður en kjörfundi lauk, sér- staklega af oddvita. Þá var ekki ákveðið fyrirfram hver hlutföll skyldu vera til þess að skoðana- könnunin yrði marktæk. Það er mitt sjónarm'ið að það þurfi að breyta á Alþingi lögunum sem gera það fært að búta sýslur og Páll Jónsson samfélög niður í hagsmunaeining- ar." „Þarf meira svigrúm og sjálfstæði til að þróa samfélagið hér" „Eg er fylgjandi kaupstaðar- réttindum fyrir Selfoss," sagði séra Sigurður Sigurðarson, „Sel- foss er orðinn það "stór eining innan sýslunnár og i því er í sjálfu sér fólgin sérstaða sem sýslunefnd og starfshættir sýslu- nefndar gera ekki ráð fyrir. Við eigum aðeiris 1 fulltrúa í sýslu- nefnd miðáð við alla aðra hreppa og þvi er ekki alltaf hægt að ætl- ast til að meiri hluti sýslunéfndar skilji afstöðu stóra hlutans. Það þarf meira svigrúm og Sjálfstæði til þess aó þróa svo stórt samfélag sem byggðin hér er orðih. Það ier ekki eðlilegt að svo stórt byggðar- lag þurfí að sækja um leyfi sýslu- nefndar varðandi ýmis stór hags- munamál íbúanna hér. Þá sparast gjöld að nokkru með kaupstaðarréttindum þótt hins vegar sé ljóst að Selfoss verði áfram að taka þátt í ýmsum sam- eiginlegum verkefnum sýslunnar og reyndar hefur um tíma verið samið sérstaklega við Selfoss í þeim efnum vegna stærðar hreppsins. Þær mótbárur hafa verið nefnd- ar í sambandi við væntanleg kaupstaðarréttindi að við séum að kljúfa okkur út úr þvi samfélagi sem við byggjum allt okkar á, samskiptum við sveitirnar hér i

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.