Morgunblaðið - 04.02.1978, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 04.02.1978, Blaðsíða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 4. FEBRÚAR 1978 ffratntM^frifr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjómarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjórn og afgreiðsla Auglýsingar hf. Árvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen. Styrmir Gunnarsson. Þorbjorn Guomundsson Björn Jóhannsson. Árni Garoar Kristinsson. Aðalstræti 6. simi 10100. Aðalstræti 6. sími 22480. Askriftargjald 1 700.00 kr. á mánuSi innanlands. í lausasölu 90 kr. eintakiB. Stjórnarandstaðan hefur engin úrræði Iþeim umræðum, sem fram hafa farið undanfarna daga um stöðu efnahagsmála og nauð- syn aðgerða í þeim efnum hefur berlega komið f ljós, að stjórnar- andstaðan hefur engin úrræði fram að færa til lausnar þeim vanda, sem við blasir. Hann er fyrst og fremst tvíþættur. Annars vegar hallarekstur undirstöðuat- vinnuvega og hins vegar horfur á' vaxandi verðbólgu. Þær aðgerðir, sem rfkisstjórning hefur nú í undirbúningi miða að þvf að tak- ast á við þennan tvfþætta yanda. Alþýðuflokkurinn hefur f raun og veru ekkert fram að færa um vanda atvinnuveganna og efna- hagslffsins. Það kom berlega f ljós f umræðum formanna stjórn- málaflokkanna f sjónvarpinu á dögunum. Alþýðubandalagið hef- ur gert sérstaka ályktun um nið- urfærsluleiðina. 1 þeirri ályktun vaða mótsagnir uppi eins og rakið var f forystugrein Morgunblaðs- ins f gær. Og athyglisvert er, að á sama tfma og miðstjórn Alþýðu- bandalagsins lýsir þvf yfir að lækka eigi vexti á atvinnurekstri skrifar einn helzti forystumaður Alþýðubandalagsins um árabil, Magnús Kjartansson, efsti maður á framboðslista Alþýðubanda- lagsins f Reykjavfk f sfðustu kosningum, blaðagrein, þar sem hann lýsir yfir stuðningi við stefnu rfkisstjórnarinnar f vaxta- málum. Annars er hringsnúningur Al- þýðubandalagsins f vaxtamálum kapftli út af fyrir sig. Magnús Kjartansson styður vaxtastefnu rfkisstjórnarinnar. Lúðvfk Jósepsson vill lækka vexti. Mið- stjðrn Alþýðubandalagsins vill lækka vexti á atvinnurekstri, sem bendir til þess, að hún haf i engar áhyggjur af háum vaxtagreiðsl- um launþega. En haldi menn, að þetta sé vfsbending um, að Al- þýðubandalagið beri hag atvinnu- veganna sérstaklega fyrir brjósti er það misskilningur. t næsta orði er hvatt til nýrrar stðrfelldrar skattheimtu af atvinnufyrirtækj- um, sem rekin eru með stórfelld- um halla og þessi skattheimta á að vera brúttóskattur á tekjur! Kveðja Alþýðubandalagsins til verzlunarinnar er svo sú, að lækka beri álagningu hennar enda þðtt hún sé nú talsvert Iægri en Lúðvfk Jósepsson taldi fært f viðskiptaráðherratfð sinni. Þann- ig er allur málflutningur stjórn- arandstöðunnar mðtsagnakennd- ur. Vafalaust mun engin ánægja rfkja með aðgerðir rfkisstjórnar- innar, þegar þar að kemur. En hitt er almenningi orðið alveg ljóst, að rfkisstjórnin hefur stefnu, sem hún er reiðubúin til að f.vlgja fram en stjðrnarand- staðan er gersamlega úrræðalaus. Greinargerð þing- fararkaupsnefndar Þingfararkaupsnefnd hef- ur sent frá sér greinargerð um launamál alþingismanna, sem mjög hafa verið gagnrýnd að und- anförnu. Þessa viðleitni þingfar- arkaupsnefndar til þess að gera fðlki grein fyrir viðhorfum f launamálum þingmanna ber að virða. Kjarninn f gagnrýni Morg- unblaðsins á launakjör þing- manna hefur ekki verið sá, að þingmenn hafi of há laun, heldur að laun þingmanna hafa á síðustu 12 mánuðum hækkað f samræmi við hækkun þeirra launþegahðpa, sem mest hafa fengið á þessu tfmabili. Morgunblaðið telur það fyrir neðan virðingu þingmanna að taka við launahækkunum, sem eru langt umfram það, sem meg- inþorri launþega hefur fengið. Þingfararkaupsnefnd viðurkenn- ir réttmæti þessarar gagnrýni, þegar hún segir f greinargerð sinni: „... þá er það að vfsu rétt, að enginn nefndarmanna mun hafa athugað þá ðþægilegu stað- reynd, að hækkun launa þing- manna milli ára væri þar með orðin ein hin mesta." Þingfararkaupsnefnd segir það rangt, að þingmenn ákvarði sjálf- ir laun sfn og vfsar til lagasetn- ingar f því sambandi. En hverjir setja lögin? Auðvitað þingmenn sjálfir. Það er þvf útúrsnúningur af þeirra hálfu, þegar þeir halda þvf fram, að þeir ákveði ekki launakjör sfn sjálfir. Stöðugur samanburður þingfar- arkaupsnefndar við starfsmenn rfkisins á ekki við. Tilvfsun til þess, að þingmenn fái enga yfir- vinnu greidda er fáránleg. Eða ætlast þeir kannski til sérstaks vaktaálags fyrir maraþonræður? En sú yfirlýsing þingfararkaups- nefndar, að unnið sé að saman- burði á kjörum þingmanna hér og á öðrum Norðurlöndum er alvar- leg. Ætla þingmenn nú að ganga fram fyrir skjöldu og beita sam- anburði við önnur lönd til þess að réttlæta launakjör sfn? Alkunna er, að f jölmargir starfshðpar hafa reynt að gera það en slfkum sam- anhurði hefur jafnan verið vísað á bug. Nú virðist svo sem menn- irnir, sem kjörnir hafa verið til þess að hafa ábyrga forystu fyrir málefnum þjóðarinnar, ætli að hefja þátttöku í þessum leik. Hve- nær verður stofnað verkalýðsfé- iag þingmanna? Viðurkenning þingfararkaups- nefndar á réttmæti þeirrar gagn- rýni, sem beint hefur verið að launaákvörðunum þingmanna, er jákvæð. Nú á þingfararkaups- nefnd næsta leik. Kvikmvndahátíðin 1978: Morðsaga á æðra sviði K vikmyndahátið hljóp far- sællega af stokkunum með sýn- ingu á siðustu mynd heiðusts- gestsins — Ameriska vininum eftir Win Wenders. Hann er ásamt Herzog, Fassbinder og hugsanlega Syberberg sá leik- stjóri endurreisnarskeiðs þýzkrar kvikmyndagerðar sem hvað alþjóðlegasta viðurkenn- ingu hefur hlotið og þannig góður fulltrúi fyrir það raun- verulega takmark sem forráða- menn kvikmyndahátíðarinnar hér hafa sett sér — þ.e. að hún verði beint og óbeint til að renna stoðum undir innlenda kvikmyndagerð. Það er nefni- lega ekki nema hálfur áratugur sfðan ungir þýzkir kvikmynda- gerðarmenn stóðu í svipuðum sporum og íslenzkir starfsbræð- ur þeirra eða allt til þess að stjórnvöld í heimalandinu vöknuðu til vitundar um að það væri menningarleg nauðsyn að efla kvikmyndagerð innan- lands. Slík viðhorf virðast nú loks einnig vera að ná yfirhönd- inni hér heima fyrir — a.m.k. ef marka má ávörp mennta- málaráðherra og annarra fram- ámanna við opnun hátíðarinnar sl. fimmtudag. V-þýzku kvikmyndagerðar- mennirnir eru flestir sprottnir úr sama jarðvegí. Þeir byrjuðu flestir á gerð stuttra tilrauna- mynda, framúrstefnumynda getum við jafnvel sagt og hinar viðameiri myndir þeirra — eft- ir að þeim fór að gefast tæki- færi til að fást við slíka kvik- myndagerð — bera þessum uppruna vitni. Þeir hafa einnig lagt mikla rækt við hina fag- legu eða stéttarlegu hlið kvik- myndagerðarinnar, myndað með sér samtök um gerð mynd- anna og til að annarst dreifing- una, svo að tryggt sé að höfund- arrétturinn sé allur þeirra meg- in. íslenzkir kvikmyndagerðar- menn geta þvi af fáum meira lært en Win Wanders og félög- um' hans hjá Filmverlag der Autoren, eins og þekktasta fyr- fyrirtæki þeirra nefnist. Mmeríski vinurinn Hans Wenders er ekki sérlega að- gengileg mynd. Samt er hún sögð aðgengitegasta og skemmtilegasta mynd hans til þessa án þess að undirritaður geti frekar um það dæmt, þar sem hann hefur ekki frekar en flestir aðrir heimamenn átt þess kost að sjá myndir Wand- ers fyrr en nú. En það mátti heyra það á sumum sýninga- gesta að þeir voru ekki alveg með á nótunum hvað höfundur- inn væri að fara — Hvers vegna var verið að drepa alla þessa menn? spurðu sumir. J ú, rétt er að Wenders pælir ekki sérlega mikið í plott- inu, svo að notuð sé töffaramál- lýska. Hefðbundinn söguþráður er ekki aðalatriðið og Ameriski vinurinn er ekki heldur stæling hans á dæmigerðri afþreyingar- hrollvekju i anda Hitchocks, þó svo að myndin sé til heiðurs gamla hrollvekjumeistaranum í Hollywood. Hún er „athuga- semd" Wenders við kvikmynd- ir af þessum toga, sem hann heimfærir upp á þýzkan veru- leika okkar tíma, eins og hann Bruno Ganz sem Jónatan glerskeri f Amerfska vininum reyndar tók sjálfur fram áður en sýning myndarinnar hófst. Og i þvi ljósi verður hún að skoðast. myndinni styðst Wenders við sakamálasögu Patriciu Highsmith, Ripley's Game, en Hitchcock tók einnig mið af Highsmith í mynd sinni Strang- ers on a Train. Ameríski vinur- inn er heldur ekki ósvipuð að inntaki og ýmsar myndir Hitchcook, þar sem ósköp venjulegt, og hversdagslegt fólk flækist I net ófyrirleitinna glæpamanna þar sem óttinn og dauðinn biða á næsta leiti. Þannig er um glerskerann Jónatan f Ameríska vininum. Hann lifir kyrrlátu lifi með konu og syni, og stundar vinnu sína eftir mætti, þótt hann eigi við illkynjaðan sjúkdóm að strfða. Fyrir tilviljun kemst hann í kynni við Ripley, banda- rískan bófa sem lifir á þvi að selja fölsuð listaverk á uppboði í Þýzkalandi og er viðriðinn mafiuforingja bæði vestan hafs og í Frakklandi. Ripley bendir á Jónatan þegar einn fransju „vinur" hans þarf á leigumorð- ingja að halda en sá þarf að vera gæddur þeim eiginleika að enginn má hafa minnstu ástæðu til að gruna hann um ódæðisverkið. Jónatan er þann- ig tilvalinn í þetta verkefni. Með þvf að telja honum trú um að sjúkdómurinn sé að leiða hann til dauða og honum muni ekki gefast betra tækifæri til að tryggja afkomu fjölskyldu sinn- ar að honum látnum, lætur glerskerinn til leiðast. tkki er ástæða til að rekja efnið frekar. Wenders er ekk- ert að eyða filmu I að undir- byggja átök undirheimaforingj- anna til að framvinda sögunnar komi kórrétt fyrir sjónir áhorf- andans. Hann verður fljótlega upptekinn af þvi að lýsa hinu einkennilega sambandi sem tekst millum þeirra Ripieys og Jónatans. Það hefur llka verið sagt að flestar myndir Wenders fjalli á einhvern hátt um vinátt- una — vináttu tveggja manna og hvernig umhverfið og að- stæður hjálpast að við að spilla þessari vináttu. Og þannig er það einnig í Ameriska vininum. r Mhorfendum er líka frjálst að lesa margt fleira út úr mynd- inni — maður getur látið imyndunaraflið bregða á leik. Dennis Hopper í hlutverki Ripl- eys, eimi af andófsmönnum i bandariskum kvikmynda- og skemmtiiðnaði, er hér i hlut- verki hins gjörspillta og úr- kynjaða Ameríkumanns, sem tælir Evrópumanninn til lags við undirheimaöflin en sýnir honum þó bllðuhót og veitir honum vernd sfna á úrslita- stundu. Hvað er Wenders að fara? Er þetta kannski táknræn útlegging Wenders i utanrlkis- stefnu Bandarikjanna? Minnti ekki súlnahöllin hans Ripleys á Hamborg, öll f óhirðu og niður- niðslu, einhvern veginn á Hvita húsið? Ameriski vinurinn er óað- finnanlega gerð á ytra borðinu og þar hefur kvikmyndatöku- maðurinn Robby Miiller unnið sérstaklega gott verk. Sumar lausnir Wenders eru líka bráð- snjallar, eins og t.d. þegar hann lætur áhorfandann fylgjast með flótta Jónatans frá neðan- jarðarlestinni á sjönvarps- skjánum, svo að maður fær á tilfinninguna að fylgzt sé með honum. Það kemur þó á daginn að svo er ekki heldur hefur Wenders á hagkvæman, ódýran en áhrifamikinn hátt þjappað flóttaatriðinu saman í örfáar tökur. Það eru atriði og efnis- meðferð eins og þau sem hér er lýst sem gera Ameriska vininn að Morðsögu á æðra sviði. — bvs.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.