Morgunblaðið - 10.02.1980, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 10.02.1980, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐID, SUNNUDAGUR 10. FEBRÚAR 1980 Utgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri hf. Arvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guömundsson. Björn Jóhannsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstraeti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aoalstræti 6, sími 22480. Afgreiosla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskriftargjald 4.500,00 kr. á mánuoi innanlands. í lausasölu 230 kr. eintakiö. Stefnumið ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens í utanríkismálum eru eftir- tektarverð, bæði vegna þess sem í málefnasamningi hennar segir, og einnig vegna hins sem þar er látið ósagt. Ríkisstjórnin ætlar að fylgja sjálfstæðri utan- ríkisstefnu eins og það er orðað og síðan segir: „I því sambandi verði þátttaka í starfi Sameinuðu þjóðanna og Norðurlandaráði sérstak- lega styrkt." Athyglisvert er, að hér er ekki getið um Atlantshafsbandalagið. Þeg- ar vinstri stjórn Ólafs Jó- hannessonar var mynduð 1. september 1978, var það tek- ið fram í málefnasamningi hennar, að fylgt skyldi óbreyttri utanríkisstefnu. Þá sáu alþýðubandalagsmenn ástæðu til að láta það koma sérstaklega fram, að þeir væru andvígir aðild Islands að Atlantshafsbandalaginu og dvöl varnarliðsins hér á landi. Nú sjá þeir ekki ástæðu til að láta neins slíks fyrirvara getið í málefna- samningnum. Á að skilja það svo, að þeir hafi horfið frá andstöðu sinni? Eða felst í þessu, að þeir telji ástæðu- laust að ítreka andstöðu sína, þar sem Atlantshafs- með ótvíræðum hætti grein fyrir afstöðu ríkisstjórnar- innar til Atlantshafsbanda- lagsins og varnarsamstarfs- ins við Bandaríkin. Nú eru miklar viðsjár á alþjóðavettvangi og síst til- efni til þess að íslendingar auki á þær með hálfvelgju í öryggisstefnu sinni. Þá hlýtur það að vekja athygli manna ekki síst er- lendra, að í þeim kafla stefnuyfirlýsingar ríkis- stjórnar, sem fjallar um utanríkismál er setning eins og þessi: „Undirbúið verði öflugt átak til atvinnu- uppbyggingar á Suðurnesj- um." Þessa setningu á þess- mitt viðurkennt með því að leggja þar sérstaka áherslu á atvinnuuppbyggingu á Suð- urnesjum." Greinilegt er af þessu orðalagi Svavars Gestssonar, að kommúnistar telja sig hafa náð áfangasigri í bar- áttu sinni gegn dvöl varnar- liðsins í samningum sínum við Gunnar Thoroddsen þeir eru ekki fyrst og fremst að hugsa um hag manna á Suðurnesjum, sem þó er nauðsynlegt í atvinnu- málum. Engin klókindi duga til að breiða yfir þá stað- reynd. Reynsla kommúnista af ákvæðinu í málefnasamn- ingi fyrsta ráðuneytis Ólafs Hver er stefnan í öryggismálum? bandalagsins er hvergi getið í stjórnarsáttmálanum og þar með sett skör lægra en önnur alþjóðasamtök í fyrsta sinn síðan 1949? Enginn vafi er á því, að þessi hrópandi þögn Um Atl- antshafsbandalagið á eftir að vekja athygli víða um lónd bæði meðal þeirra, sem eru okkur vinveittir, og hinna, sem vegna eigin hags- muna vilja, að tengsl íslands við Atlantshafsbandalagið rofni. Þögnin krefst þess, að forsætisráðherrann og utan- ríkisráðherrann geri strax um staö verður að skýra með því að vísa til þeirrar áherslu, sem kommúnistar hafa lagt á það, að „ein forsenda þess að hægt sé að skapa víðtækan skilning fyrir brottför hersins er að atvinnulíf á Suðurnesjum sé eflt þannig að þeir sem nú starfa hjá hernum geti fund- ið sér störf við íslenska atvinnuvegi" eins og Svavar Gestsson orðar þessa stefnu kommúnista í viðtali við Þjóðviljann í gær. Og hann bætir við: „í kaflanum um utanríkismál er þetta ein- Jóhannessonar, 1971—1974, þar sem berum orðum var tíunduð brottför varnarliðs- ins í áfóngum, hefur kennt þeim að betra er að hafa allt orðalag um þessi efni loðin. Ólafur G. Einarsson for- maður þingflokks sjálfstæð- ismanna kemst svo að orði um þetta atriði í Morgun- blaðinu í gær: „Kann að vera að það sé þetta atriði, sem Ragnar Arnalds talaði um á miðstjórnarfundi Alþýðu- bandalagsins, þegar hann sagði, að Gunnar Thor- oddsen; væri einangraður og því ættu alþýðubandalags- menn auðvelt með að þrýsta á, ekki þyrfti að hafa slíkt ákvæði í málefnasamningn- um. Það myndi nást fram síðar." Bæði erlendis sem innan- lands eru menn í vafa um, hvernig beri að skýra ákvæði málefnasamnings nýju stjórnarinnar um utan- ríkismál. Tortryggni manna um það, að fiskur liggi undir steini, stafar ekki síst af því, að kommúnistar eru kampa- kátir yfir árangri sínum, þótt þeir láti einnig orð falla um það, að auðvitað hefðu þeir viljað meira. En að því verður unnið í kyrrþey. Að- eins skýrar yfirlýsingar for- sætisráðherra og utanríkis- ráðherra um öryggi íslands geta komið í veg fyrir þessa tortryggni. Líklega gæti það ekki gerst nema hér á landi í óeðlilegu dekri við kommún- ista, að gengið sé til stjórn- armyndunar á tímum mik- illa sviptinga í alþjóða- málum og ekki eitt orð sagt um stefnu hinnar nýju stjórnar til að tryggja öryggi lands og þjóðar. Eitt megin- einkenni á þeim ríkisstjórn- um, sem Sjálfstæðisflokkur- inn hefur átt aðild að, hefur einmitt verið stefnufesta þeirra í þessu úrslitamáli. Stefnuleysi nýju stjórnar- innar undir forsæti Gunnars Thoroddsens í öryggismálum staðfestir best undir hve' óheillavænlegum áhrifum hún var mynduð. Rey kj aví kurbréf Laugardagur 9. febrúar Alþýðuflokkur- inn hræddur I forystugrein Morgunblaðsins á þriðjudaginn var komist svo að orði, að eftir kosningarnar 1971 hafi Alþýðuflokkurinn ekki verið til viðræðu um viðreisnarstjórn við Sjálfstæðisflokkinn. Ekki ber að skilja þessi orð þannig, að strax eftir að kosningaúrslitin lágu fyrir 1971 hafi þessi afstaða komið fram hjá Alþýðuflokknum. Á þetta gat ekki reynt þá vegna fylgishruns Alþýðuflokksins og þeirrar staðreyndar, að ekki var meirihlutastuðningur fyrir við- reisnarstjórn á Alþingi. Slíkur meirihluti var ekki fyrir hendi fyrr en eftir kosningarnar 1978. En einm'tt þá þorði Alþýðuflokk- urinn ekki í ríkisstjórn með Sjálf- stæðisflokknum. Vinstra dekur Alþýðuflokksins allt frá kosningunum 1971 hefur verið vatn á myllu framsóknar og komma. Reynslan af ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar dugði ekki einu sinni til. Enn voru kratar þeirrar skoðunar eftir kosn- ingarnar í desember, að þeir ættu best heima hjá Framsóknarflokki og Alþýðubandalagi. Alþýðuflokk- urinn stóð þanníg að skiptingu þingmanna í deildir, að útilokaður var möguleikinn á meirihlutasam- starfi við Sjálfstæðisflokkinn. Eftir tvennar kosningar 1978 og 1979 hefur komið í ljós, að Alþýðu- flokkurinn hefur ekki þorað að ganga til samstarfs við Sjálfstæð- isflokkinn. Að sögn krata sprengdu þeir stjórn Ólafs Jó- hannessonar í þeim tilgangi að koma í kjölfarið á ríkisstjórn, sem þyrði að takast á við aðsteðjandi vanda og verðbólguna. Til hvers " hefur upphlaupið leitt? Hefur eitthvað miðað í þá átt, sem Alþýðuflokkurinn þóttist ætla að sækja? Svarið er einfalt, nei. Þvert á móti blasir nú við, að Alþýðuflokkurinn hefur stuðlað að því, að við völdum tekur ríkisstjórn, sem byggir á enn veikari forsendu en sú, er þeir sprengdu. Nú fyrst hefur Alþýðu- flokkurinn raunverulega ástæðu til að vera hræddur. Hvað ræður ferðinni? Erfitt er að gefa við því einhlit svör, hvað hefur ráðið mestu um vilja framsóknarmanna og komm- únista til að setjast í ríkisstjórn undir forsæti Gunnars Thor- oddsens. Á síðasta hausti blasti við öllum, hve óljúft ráðherrum þessara flokka var að yfirgefa stóla sína, þótt stjórn þeirra þá væri öllu trausti rúin og algerlega gagnslaus. Varla er það eftirsjáin eftir þeirri óreiðu allri, sem nú ræður ferðinni hjá þeim. Líkleg- asta skýringin er vonin um að geta komið höggi á Sjálfstæðisflokkinn með því að leiða Gunnar Thor- oddsen til öndvegis í nýrri vinstri stjórn. Skýringar þeirra Steingríms Hermannssonar og Lúðvíks Jós- epssonar á því, hvernig það bar að höndum, að þeir sneru sér til Gunnars Thoroddsens en ræddu ekki um það við Geir Hall- grímsson, að slík stjórn yrði mynduð eða að henni unnið eru ófullnægjandi. Augljóst er, að Geir hafði skýrt þeim Steingrími og Lúðvík frá því, að hann útilok- aði ekki möguleika á slíkri stjórn þótt hann teldi ólíklegt, að af henni gæti orðið við óbreyttar aðstæður. Auðvitað vísaði Geir þar til málefnanna, sem þessa flokka skilja. Við þessar aðstæður héldu Steingrímur og þeir Alþýðu- bandalagsmenn sér að Gunnari Thoroddsen einum í þeirri von, að honum tækist það ætlunarverk sitt að fá nokkra þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum tií liðs við sig. Það lá ljóst fyrir eftir þing- flokksfund sjálfstæðismanna föstudaginn 1. febrúar, að Gunnar Thoroddsen lét sig engu varða samþykktir flokksbræðra sinna. Hann braut gegn vilja þeirra þá strax um kvöldið með yfirlýsing- um í sjónvarpi. Einkennandi mun- ur var á málflutningi Geirs Hall- grímssonar í sjónvarpinu það kvöld og ræðu Gunnars. Geir var greinilega til þess búinn að bera klæði á vopnin og gera sem minnst úr ólíkum sjónarmiðum þeirra Gunnars. Var samtalið við Geir tekið upp í þinghúsinu síðdegis en Gunnar kom fram í beinni útsend- ingu í fréttatíma sjónvarpsins og skýrði þar frá því í viðurvist alþjóðar, ef þannig má að orði komast, að hann ætlaði að hafa flokk sinn að engu. Hann hafði hvorki greint formanni flokks síns né samþingsmönnum sínum innan Sjálfstæðisflokksins frá því, hvað hann hefði í hyggju. Segja má, að með þessum hætti hafi Gunnar Thoroddsen kastað stríðshanskan- um fram fyrir Sjálfstæðisflokk- inn. Gunnar Thoroddsen sótti síðan ekki fundi þingflokks sjálfstæö- ismanna fyrr en fimmtudaginn 7. febrúar, þegar hann kynnti þar málefnasamning stjórnar sinnar. Á þeim fundi lagði Geir Hall- grímsson til, að Sjálfstæðisflokk- urinn skipaði viðræðunefnd í því skyni að fjalla um efnisatriði málefnasamningsins með full- trúum Alþýðubandalags og Fram- sóknarflokks. Þessari tillögu hafn- aði Gunnar Thoroddsen á þeirri forsendu, að plaggið væri að fullu frágengið. Þingmenn Sjálfstæðis- flokksins yrðu að gera það upp við sig, hvort þeir féllust á það eða synjuðu því. Jafnframt greindi Gunnar frá því, að hann ætlaði ekki að virða skipulagsreglur Sjálfstæðisflokksins. Hann myndi ekki leita eftir samþykki flokks- ráðs sjálfstæðismanna við stjórn- armyndun sinni eins og skylt er að lögum Sjálfstæðisflokksins. Með þessari afstöðu sinni undirstrikaði Gunnar ótvírætt, að hann lítur ekki þannig á, að Sjálfstæðisflokk- urinn eigi aðild að stjórninni. Flokkurinn ogsann- færingin Gunnar Thoroddsen og fylgis- menn hans úr þingflokki sjálf- stæðismanna hafa lýst því yfir, að heiðri Alþingis verði aðeins bjarg- að með þingræðislegri meirihluta- stjórn. Það er sannfæring þeirra. Jafnframt er það skoðun Gunnars og manna hans, að eins og málum sé komið hafi enginn annar en Gunnar getað myndað slíka stjórn með Alþýðubandalaj?inu og Fram- sóknarflokknum. A þeirri for- sendu verði Sjálfstæðisflokkurinn annað hvort að samþykkja mál- efnasamninginn óbreyttan eða vera ella utan stjórnar, í stjórnar- andstöðu. Gunnar Thoroddsen vísar til þ þess ákvæðis stjórnarskrárinnar, e að þingmenn séu einungis bundnir þ við sannfæringu sína en ekki f; fyrirmæli kjósenda, þess vegna sé s honum í sjálfsvald sett að setja Sjálfstæðisflokknum úrslitakosti. Hér er nauðsynlegt að huga að :'< því, að því aðeins bauð Gunnar sig s fram fyrir Sjálfstæðisflokkinn, að ^ félagsmenn þar, kjósendur, töldu 1 að skoðanir Gunnars og þeirra s færu saman. Þingmenn skipa sér í s flokka vegna þeirrar sannfær- s ingar, sem venjulega er nefnd s skoðanir. Þingmenn eru kosnir I vegna þess að þeir lýsa því yfir, áð l skoðanir þeirra og hópsins, sem f mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.