Morgunblaðið - 07.12.1980, Side 3

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 7. DESEMBER 1980
„Bóndi er bústólpi,
bú er landstólpi44
SteinKrimur Steinþórsson forsæt-
isráðherra: Sjálfsævisaga. Annað
bindi. Andrés Kristjánsson og
Örlygur Hálfdánarson bjuggu til
Srentunar. Bókaútgáfan örn og
rlygur Rvík 1980.
Ætlunin var, að þessi sjálfs-
ævisaga kæmi út í aðeins tveimur
bindum, en þeir Andrés Krist-
jánsson og Örlygur Hálfdánarson,
sem bjuggu hana undir prentun,
komust við nána athugun að þeirri
niðurstöðu, að bindin yrðu að
verða þrjú — og því aðeins ekki
enn fleiri, að þeir styttu sums
staðar frásögnina og endursegðu
sumt. Gerðu þeir þetta í samráði
við ekkju höfundar og leituðust
við að fylgja sem nánast frásagn-
arhætti hans. Það hefur tekist vel,
því að hvergi hef ég séð hatta fyrir
breytingum, enda mál og frásagn-
arstíll Steingríms hvort tveggja
blátt áfram og alþýðlegt. Þá segja
þeir Andrés og Örlygur, að flestar
hinna mörgu fyrirsagna séu þeirra
verk. Bókinni er með stórletruðum
fyrirsögnum skipt í 13 aðalþætti,
en undirfyrirsagnir munu vera um
500, og er ljóst af því, að víða muni
vera farið fljótt yfir sögu eða ef til
vill minnzt á óþarflega margt í of
stuttu máli.
Sagan fjallar fyrst og fremst
um tvennt, störf Steingríms sem
búnaðarmálastjóra og nokkur af-
skipti hans af stjórnmálum, en
ekki nær þetta bindi til ráðherra-
dóms hans, enda segir svo í
formála þeirra Andrésar og ör-
lyg?:
„I síðasta bindi ævisögunnar,
Bðkmenntlr
eftir GUÐMUND
G. HAGALÍN
sem væntanlega kemur út á næsta
ári, er meginefnið stjórnmálasaga,
þingmannsferill, ráðherradómur
og flokkssaga — og loks siðustu
æviárin."
Það er auðsætt af þessu bindi,
að Steingrímur hefur verið mjög
virkur og dugandi búnaðarmála-
stjóri. Hann hefur haft mikinn
áhuga á stofnun nýbýla, á sand-
græðslu og yfirleitt á aukinni
ræktun, og hann hefur látið sér
annt um bættan tækja- og húsa-
kost bænda. Virðist mér ljóst, að
hann hafi tekið heils hugar undir
hin fleygu orð: Bóndi er bústólpi,
bú er landstólpi. Hann ferðaðist
mikið um landið, hafði tal af
mörgum og kynnti sér aðstæður í
hverju héraði af mikilli kostgæfni
og samvizkusemi. Hefur þetta
orðið honum ómetanlegur styrkur
í margbreytilegu starfi hans.
Mætti segja, að frá sumum
ferðalögunum hefði mátt greina í
færri orðum en höfundur notar, og
þá einkum þeim, þar sem hann
Steingrimur Steinþórsson
nefnir margt manna, sem hann
lýsir ekkert. Yfirleitt hefði sagan
unnið við það, að sögumaðurinn
hefði látið suma, sem við sögu
koma, lýsa sér í orðaskiptum í
stað umsagna. Annars lýsir hann
fjölmörgum með eigin orðum, og
ferst honum það yfirleitt vel. Þó
munu sumir segja, að nokkurrar
pólitískrar hlutdrægni gæti í sum-
um mannlýsingum hans, en þó
verður minna úr þeirri skoðun
lesandans, þegar hann athugar,
hve berorður sögumaðurinn er um
suma samherja sína, stundum
jafnvel óþarflega. Ein er sú
mannlýsing, sem mun verða mörg-
um minnisstæðari en flestar aðr-
ar. Hún er svo sérstæð, að ég birti
hana hér í heild:
„Um kvöldið bar Einar bónda
Eiríksson í Hvalnesi í Lóni þarna
að garði (þ.e. á Djúpavogi.
G.G.H.), og gisti að sjálfsögðu, tyjá
Jóni kaupfélagsstjóra. Ég hafði
ekki séð Éinar í Hvalnesi fyrr, en
heyrt sitthvað af honum, því að
hann var orðinn allfrægur vegna
viðskipta sinna og illinda við Jón
ívarsson. En Ólafi bróður hans,
sem var búsettur í Skagafirði,
hafði ég kynnzt. Ólafur var mikill
framsóknarmaður, stór vexti, út-
limamikill með hendur geysistór-
ar og sópaði að karli. Allt voru það
þó smámunir hjá Einari bróður
hans. Við Einar vorum herbergis-
nautar þessa nótt á Djúpavogi.
Hann er risi að vexti, digur og
beinastór, og hendur geysilegir
hrammar. Þeim skellti hann á
hnjákollana svo að glumdi í til
áherzlu orða sinna. Rómurinn var
mikill og sterkur og lá hátt. Að
öllu er Einar í Hvalnesi líkari
hálftrölli en einhömum hanni.
Einar fór að segja mér frá við-
skiptum þeirra Jóns Ivarssonar og
beillibrögðum hans við sig og dró
ekki af, er fram kom i frásögnina.
Þá færðist Einar allur í aukana,
settist á rúmstokkinn, skellti
hrömmunum með hvelli á hnjá-
kollana og hló tröllslega. Þannig
gekk þetta mestalla nóttina. Ég
þurfti ekki annað en andæfa
svolítið Jóni Ivarssyni til máls-
bóta, þá æstist Einar um allan
helming, hækkaði röddina og hóf
nýja atrennu. Það var ekki mikið
eftir af mannorði Jóns ívarssonar
þegar nóttinni lauk. Þessum
fyrsta fundi okkar Einars í Hval-
nesi gleymi ég aldrei."
Ég hygg, að margur hefði orðið
smeykur með Einar sitjandi á
rúmstokki sínum, en Steingrímur
hefur sjálfsagt verið maður fíl-
efldur, þegar hann var upp á sitt
bezta.
Frekar lítið þykir mér getið í
bókinni þeirra stórviðburða í lífi
35
þjóðarinnar og umheimsins, sem
gerðust á þeim tíma, sem frá er
sagt, og ekki er ég viss um, að
þorri manna, sem eru á unga aldri,
lesi þessa bók með álíka athygli og
við, sem aldnir erum. Ekki hef ég
reþjð migá.m^rgpr villur. En
tvae’r get ég' nefnt. Sigurður
Bjarnason, nú ambassador, kom
ekki á þing 1937 heldur 1942, og
Sigurjón, vinur minn og bekkjar-
féiagi, síðar bóndi í Snæhvammi í
Breiðdal, fékkst ekki við skálds-
agnaritun, heldur orti hann mjög
hugþekk ljóð. Hann varð og far-
sæll bóndi, þó að Steingrími virt-
ist hann ekki líklegur sem slíkur,
og var Sigurjón valinn i trúnaðar-
stöður í sveit sinni.
Oft minnist sögumaðurinn á vín
og fagrar konur, og get ég ekki láð
honum það, því að oft mun slíkur
maður hafa orðið að neita sér um
þann munað, sem þetta tvennt er
mörgum skapheitum og tilfinn-
ingaríkum myndar- og gerða-
manni.
Fróðlegt verður að sjá lokabindi
þessarar miklu ævisögu.
Ennþá gerast
kraftaverk
- ný bók eftir Kathryn Kuhlman
KOMIN er á bókamarkaðinn frá
Víkurútgáfunni „Ennþá gerast
kraftaverk“ eftir sama höfund og
„Ég trúi á kraftaverk“ þ.e. Kath-
ryn Kuhlman.
Kathryn Kuhlman er þekkt í
Bandaríkjunum fyrir trúboð og
fyrirbænir. Bókin er vitnisburður
fólks, sem orðið hefur fyrir eigin
reynslu af starfi hennar. Alls eru
sögurnar nítján talsins. Ólafur H.
Einarsson islenzkaði, en bókin
heitir á frummálinu „God can do
it again“.
Setning og prentun annaðist
Prentsmiðja Árna Valdemarsson-
ar hf. en bókband Bókbandsstofan
örkin hf. Bókin er 296 bls.
OLDIN SEXTANDA
öldin
Minnisveið tíðindi 1501-1550
Ot er komið nýtt bindi í hinum
geysivinsæla bókaflokki „Aldirnar“.
Það er Öldin sextánda, fyrri hluti, sem
Jón Helgason hefur tekið saman.
Hér eru raktir á lifandi og
aðgengilegan hátt atburðir áranna
1501 — 1550. siðskiptatímans, sem er
eitt mesta átakaskeið í sögu
þjóðarinnar. í bókinni er fjöldi mynda,
margar fáséðar.
„Aldirnar" eru lifandi saga liöinna
atluirða í niáli og mvndum. Þau níu
bindi sem áður eru komin gera skil
sögu þjóðarinnar frá 1601 — 1970, í
formi samtímafréttablaðs. En þau eru:
Öldin sautjánda 1601 — 1700
Öldin átjánda 1701 — 1760
Öldin átjánda 1761— 1800
Öldin sem leið 1801 — 1860
Öldin sem leið 1861 — 1900
Öldin okkar 1901-1930
Öldin okkar 1931-1950
Öldin okkar 1951 — 1960
Öldin okkar 1961 — 1970
Þeir mörgu sem lesið hafa þessar
bækur sér til mikillar ánægju og
fróðleiks munu fagna því að geta nú
bætt Öldinni sextándu í safnið.
*• W
BræðraborgarMig 16 Simi 12923 - 19156