Morgunblaðið - 19.04.1984, Qupperneq 11

Morgunblaðið - 19.04.1984, Qupperneq 11
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. APRÍL 1984 59- Frú Laufev Einarsdóttir í stofu sinni. gat nú samt verið. Allir hinir sem í þessum bíl voru, voru einnig af þýzku bergi brotnir. Á eftir þess- um bíl var öðrum ekið og í honum voru vopnaðir menn, sem beindu byssustingjum sínum að fremri bílnum, þar sem fangarnir sátu. Var bíllinn alveg opinn og auðséð, að skjóta átti, ef mennirnir gerðu tilraun til þess að flýja. Þarna hitti ég unga stúlku, 18 ára, sem ég þekkti vel og spurði hana, hvað hér væri á seyði. Sagði hún, að faðir sinn væri meðal þeirra, er ekið hefði verið á brott. Varð ég þá hissa, því ég vissi ekki annað en hún og foreldrar hennar væru slóvensk. Sagði hún mér þá, að móðir hennar væri slóvensk, en faðirinn þýzkur, en fæddur í Slóv- akíu. Kunni stúlkan ekki orð í þýzku. Nú varð ég hrædd, því mér hafði ekki tekizt að koma auga á alla í bílnum og spurði stúlkuna, hvort hún hefði séð minn mann í bílnum. Kvað hún nei við því og sagði, að í bílnum hefðu einungis verið menn af þýzkum uppruna. Sagðist hún vera þess fullviss, að nú yrðu þeir drepnir, en ekki vildi ég trúa því þá. Spurði ég nú fangavörðinn hvað yrði um þessa menn, en hann sagði þá, að komið hefði fyrirskip- un frá skæruliðum um að afhenda menn þessa án yfirheyrslu og ekk- ert látið uppi um hvað gert yrði við þá. Hræðileg nótt Fór ég þá til skrifstofu forseta hæstaréttar og sagði hann mér að hann og hans menn í skrifstofunni sætu nú valdalausir og hefðu þeir fengið fyrirskipun um að skipta sér ekkert af því sem nú gerðist og ekki gat hann gefið neinar upplýs- ingar, hvorki um það, hvað gert yrði við fangana, sem fluttir voru á brott, né heldur hvort ný fyrir- skipun kæmi ef til vill um að af- henda hina fangana einnig án yfirheyrslu. Nú var ekkert að gera annað en bíða af þessa hræðilegu nótt í óvissu til næsta dags 1. sept., en þá hafði verið ákveðið að fangarn- ir yrðu yfirheyrðir. Þegar ég kom til fangelsisins kl. 8% um morguninn var mér tjáð af fangaverðinum, sem var mjög hryggur, að allar konur og menn hefðu verið flutt burt þá um nótt- ina og ekkert verið látið uppi um afdrif fólksins, en það vissi hann, að engir voru yfirheyrðir. Fór ég nú enn einu sinni til forseta hæstaréttar en þar sátu allir niðurslegnir og valdalausir, gátu ekkert gert og þorðu ekkert að segja. Fór ég nú rakleitt til herskála þess, þar sem skæruliðar höfðu aðalbækistöð sína og tókst að fá viðtal við einn þeirra, sem bjó í Ruzomberok og sem ég þekkti vel. Vonaði ég, að fá einhverjar fregn- ir af manni mínum svo og öðrum, þar eð konur þeirra ýmist höfðu ekki kjark í sér til þess að fara þangað, eða komust ekki að heiman frá börnum sínum. Kall- aði þessi liðsforingi mig á eintal og sagði mér, að hann vissi ekki með vissu, hver yrðu afdrif þessa fólks, en taldi, að farið hefði verið með það til annars bæjar þar sem það yrði yfirheyrt, þar eð skæru- liðar óttuðust gagnsókn Þjóðverja. Spurði ég hann þá, hver eiginlega hefði völdin og gæfi allar þessar fyrirskipanir (ég vissi vel að þetta var undir yfirstjórn Rússa en þorði ekki að segja það við hann), en þá sagði hann, að nú réðu skæruliðar og bæði hann og aðrir yrðu að hlýða blint. Sagði hann að innan skamms kæmi vonandi tékkóslóvakiska hersveitin og yf- irtæki alla stjórn og myndi þá aft- ur komast á regla, en þangað til það gerðist, væri lífið bara eitt einasta happdrætti. Varð mér þá að orði, að þá gæti verið of seint að bjarga öllu því saklausa fólki, sem nú væri fang- elsað og brytjað niður fyrir enga sök og ætti þess ekki kost að verja hendur sínar. Bað hann mig þess lengstra orða að láta enga aðra manneskju heyra slíkt. Ég yrði að læra að aga tunguna ef^ir aðstæðum, og ef illa færi fyrir mér, gæti hann ekki hjálpað. Hann yrði að sjá um sig og sína og reyna að halda sinni stöðu. Ráðlagði hann mér að spyrja einskis framar um mann minn og sagðist ráðleggja mér þetta sem vinur. Hann þekkti okkur hjón vel og hann og maður minn voru skólabræður. 3. september tók hinn reglulegi her við völdum, en það var of seint fyrir þá, sem fangaðir voru meðan á ógnaröldinni stóð. Kom síðar, eða eftir 3 mán., í ljós, að allt fólk- ið, um 200 manns, hafði verið láta grafa sér grafir sjálft (4 fjölda- grafir) og síðan stillt upp og skotið niður í grafirnar. Það sem gerzt hafði var, að fangarnir höfðu verið fluttir til Podsucha. Þar voru þeir, menn og konur, látnir grafa 4 grafir. Síðan færðir úr öllu, nema undirfötum, konur líka og stillt upp i kringum grafirnar með andlit að holunni og skotnir í hnakkann og látnir falla í gröfina. Síðan var kalki hellt yf- ir, til þess að varna því, að rotnun- arþefur kæmi upp um ódæðið. Þetta varð hins vegar til þess, að föt og tennur héldust óskemmd. Þegar svo stríðinu lauk, átti að kenna Þjóðverjum og Slóvökum, sem með þeim voru í hernaðar- bandalagi, um þetta, en það var nú bara ekki hægt. Upp um grafirnar komst 15.12. ’44. Það var skæruliði, sem kom upp um grafirnar. Hann hafði gengið í lið með skæruliðum, af því hann var sannfærður um að það væri það eina rétta og hann var einlægur Tékki og and-nasisti og hélt hann, að „bræðurnir í austri" myndu aldrei fremja slík ódæðisverk sem nasistar. En þeg- ar hann sá, hvað gert var við landa hans þarna í Podsucha, flýði hann frá skæruliðum og var í fel- um næstu mánuðina, en sagði svo frá þessu um miðjan desember 1944. Lélegir bandamenn Nú voru fengnir sérfræðingar til þess að grafa upp líkin og urðu aðstandendur að lána myndir af ástvinum sínum svo og koma sjálfir til þess að hjálpa til við að þekkja líkin. Tennur og föt voru óskemmd (þ.e.a.s. fólkið var bara í undirfötum). Það reyndist auðvelt að þekkja nær alla. Ég þekkti und- ir eins minn mann á tönnum og undirfötum, en þessari sjón gleymi ég aldrei né þessum degi. Voru svo líkin grafin 17.12. ’44 í kirkjugarðinum í Ruzomberok. Og þá þýddi ekki að vona lengur, að ástvinirnir væru á lífi. Fór nú mörgum að finnast „bræðurnir" heldur lélegir bandamenn, fyrst þeir fóru alveg eins að og erki- óvinurinn, nasistar, og var ekki að furða, þótt margir yrðu ráðvilltir. Nú, þegar ekki var eftir neinu RUNTAL OFNARNIR FRÁ ONA TRYGGJA BESTA VARMANÝTNI. OFNASMÐJA NORÐURLANDS FUNAHÖFÐA 17 - v/ÁRTÚNSHÖFÐA SÍMI 82477 - 82980 - 110 REYKJAVÍK \

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.