Morgunblaðið - 06.05.1984, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 06.05.1984, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. MAl 1984 fRft^tftfHnfctfr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aöstooarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf. Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guomundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnus Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Ao- alstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Askrift- argjald 250 kr. á mánuöi innanlands. f lausasölu 20 kr. eintakiö. Stefnumörkun utanríkisráðherra Þegar Geir Hallgrímsson tók við embætti utanríkis- ráðherra fyrir tæpu ári höfðu sjálfstæðismenn ekki farið með stjórn þess málaflokks í ríkis- stjórn í 30 ár eða síðan 1953. Nú hefur Geir Hallgrímsson lagt fyrstu skýrslu sína um utanrík- ismál fyrir Alþingi og þegar hún er borin saman við skýrsl- ur fyrri ára kemur glöggt í ljós að mál eru tekin nýjum og ákveðnari tökum að þessu sinni. Kemur það ekki á óvart því að sjálfstæðismenn hafa jafnan verið einarðir í afstöðu og skoðunum þegar frelsi og ör- yggi þjóðarinnar ber á góma. 1 skýrslunni er að venju farið yfir allt svið utanríkismála, þróun alþjóðamála, þátttöku í alþjóðasamtökum, þróunar- samvinnu og utanríkisviðskipti. Um þessi atriði er ekki ágrein- ingur milli stjórnmálaflokka. Deilurnar snúast um það er lýt- ur að friðarviðleitni vestrænna ríkja og þátttöku íslendinga í samstarfi við nágrannaþjóðir á því sviði. Utanríkisráðherra bendir á að síðan 1945 sé talið að 105 meiriháttar vopnuð átök og stríð hafi verið háð í 66 lönd- um og í þeim átökum hafi ekki færri en 16 milljónir manna látið lífið. Tæpast sé unnt að koma tölum yfir þær fjárfúlgur sem farið hafi til vígbúnaðar frá stofnun Sameinuðu þjóð- anna í lok síðari heimsstyrjald- arinnar 1945. Yfirgangsöfl hafi skapað svo ótryggan heim að jafnvel friðsömustu þjóðir og þær sem frábitnastar eru vopnaburði hafi ekki treyst sér til að hafna þeirri vörn sem vopnin veita gegn ásælni og yf- irgangi. „Árangur í friðarvið- leitni mannkyns næst ekki nema traust milli þjóða vaxi. Því miður hefur nú mjög syrt í álinn. En viðleitnin nú verður að halda áfram með óendan- legri þolinmæði og auknum þrótti," segir í skýrslunni. í Morgunblaðinu í gær var birtur sá kafli skýrslu utanrík- isráðherra þar sem rætt er um varnir og öryggishagsmuni ís- lendinga í ljósi ofangreindra staðreynda um þróun og stöðu alþjóðamála. Utanríkisráð- herra tekur mið af þeirri ein- földu staðreynd, að lega íslands í Norður-Atlantshafi er afar mikilvæg frá herfræðilegu sjónarmiði og að tilvist banda- ríska varnarliðsins á Keflavík- urflugvelli breyti hvorki hnatt- stöðu landsins né eðli hugsan- legra styrjaldarátaka sem fram færu í grennd þess. Þá er einnig byggt á þeirri meginforsendu, að hlutleysi íslands án varnar sé einskis virði. Þótt undarlegt sé greinir ís- lendinga á um þær staðreyndir sem hér hafa verið raktar. Þeir sem eru andvígir landvörnum á íslandi afneita þeirri staðreynd að hnattstaðan ráði úrslitum, þeir telja varnir landsins gera það að skotmarki í stríði og vilja óvopnað hlutleysi. Slík af- neitun á staðreyndum leiðir sjaldan til skynsamlegrar og rökréttrar niðurstöðu eins og margsannast hefur í áralöng- um umræðum um þessi mál hér á landi, er leitt hafa til sí- minnkandi fylgis við málstað herstöðvaandstæðinga og Al- þýðubandalagsins. Til að undir- strika enn skýrar en áður hve málflutningur andstæðinga ís- lenskra landvarna á við lítil rök að styðjast hefði í skýrslu utan- ríkisráðherra mátt lýsa út- þenslu sovéska hersins í ná- grenni íslands undanfarin ár og misseri. Það er rétt sem í skýrslu Geirs Hallgrímssonar segir, að hér á landi er enginn vopna- búnaður sem neinni þjóð getur stafað hætta af. Varnir íslands geta því ekki talist ögrun við neina þjóð. Þetta eðli varnar- stöðvarinnar breytist ekki þótt endurnýjaðar séu orrustuþotur á Keflavíkurflugvelli og þeim fjölgað vegna aukinnar áreitni frá sovéskum herflugvélum. En það var í ráðherratíð Svavars Gestssonar, formanns Alþýðu- bandalagsins, sem Ólafur Jó- hannesson gaf „grænt ljós" varðandi endurnýjun á orrustu- þotunum sem koma hingað á næsta ári. Tilkoma tveggja nýrra ratsjárstöðva hér á landi breytir ekki heldur eðli varnar- stöðvarinnar. Með ratsjánum verður unnt að halda uppi auknu eftirliti sem nýtist ekki síður almennt en hernaðarlega. Merkasta nýmælið í skýrslu Geirs Hallgrímssonar, utanrík- isráðherra, er tvímælalaust sú áhersla sem hann leggur á virka þátttöku íslendinga í varnarsamstarfi Atlantshafs- bandalagsins. „Eftirlitsstarfið umhverfis Iandið þarf að auka og við íslendingar eigum ein- dregið að taka virkan þátt í slíku starfi," segir utanríkis- ráðherra og vill að fyrst öðl- umst við sjálfir meiri reynslu og þekkingu á varnarmálum „er geri okkur betur fært að leggja sjálfstætt mat á þá hernaðar- legu stöðu, sem þjóð okkar býr við. Með þeim hætti verðum við í stakk búnir til þess að taka fullan þátt í stefnumörkun um fyrirkomulag varna landsins." Um leið og undir þetta sjón- armið er tekið skal hvatt til þess að þannig verði staðið að framkvæmd þessarar stefnu að um hana náist víðtæk pólitísk samstaða án þess að mark sé tekið á firrum herstöðvaand- stæðinga. Það mun vart í frásögur færandi, hvernig sauðkindin og þorskurinn hafa haldið lifi i Islendingum fram á þennan dag. Nú er sauð- kindin orðin eitt helzta deiluefni með landsmönnum og sala kjötaf- urða af blessuðum lömbunum mikið áhyggjuefni, en minnkandi þorskgengd og viðblasandi hættuástand, svo að menn tala jafnvel um svartar skýrslur og landauðn í náinni framtíð. Baráttan fyrir vernd þorsksins á þessari öld er hluti af sjálfstæðisbaráttu islenzku þjóðarinnar. Arðrán útlendinga og rányrkja á miðunum hefur sameinað þjóðina til mikilla átaka. En svo þegar komið er að okkur sjálfum að gæta fengins fjár, bregðumst við, göngum á stofninn af græðgi og fantaskap; lifum um efni fram. Óvissa ríkir í efnahagsmálum og enn meiri óvissa um framtíð þorskstofnsins. Einstakling- ur væri farinn að gæta að sér í rekstrinum, en við fleytum okkur á erlendum lánum, sem þorsklítil börn okkar eiga að greiða eftir ógætna forfeður. Merkustu sporin, sem stigin voru til verndar þessari mikilvægu fisktegund, þorskinum, voru 4 mílna fiskveiðilögsagan og síðan lokasporið, 200 mílurnar að sjálfsögðu. En 50 mílurnar voru varn- arsigur, millispil á erfiðum tíma. Við þurftum að beita hörku til að sækja gull í greipar þeirra, sem um aldir höfou vanizt því að sækja það út hingað. Síldarævintýrin þekkja allir, en þau enduðu eins og segir í Guðsgjafaþulu, með krakki. Guðsgjafa- þula er ritstýrð sagnfræði, eins og kunnugt er, og því nokkurn veginn sögulega kórrétt. Nú veiðum við síld með sama hugarfari og aðrir grafa eftir demöntum, en loðnu eins og hún sé óþrjótandi. Er hún þó ein helzta fæða fyrrnefnds undirstöðufisks þjóðarinnar, þorsksins. Þjóðarhítin er óseðjandi og vel gæti svo farið, að við ynnum þau afrek tvö í einu höggi að drepa þorskinn og aðalfæðu hans. Græðgi er ekki einung- is löstur á einstaklingum, heldur getur hún einnig orðið að þjóöarmeini. Eftir hungurgönguna miklu slepptum við fram af okkur beizlinu og höfum látið nótt sem nemur. Að sjálfsögðu var efnt til stóriðju í landinu til að koma þeirri orku í peninga, sem rennur óbeizluð og engum að gagni til sjávar. Hún hefur aukið tekjur okkar verulega, eins og kunnugt er, enda munum við ekki standa sem sjálfstæð þjóð nema við séum efnahagslega sjálfstæð og getum aukið framleiðslu til útflutnings. Án nýrra öflugra útflutningsfram- leiðslugreina mundum við éta okkur út á gaddinn á skömmum tíma og þá yrði nýr Gamli sáttmáli ekki langt undan. Hákon gamli er að vísu enn á hverju strái, en það er ekki eins víst að við nytum fjar- lægðar við hann sem fyrr á öldum. Það er okkur því nauðsynlegt að fara í senn gætilega og horfa fram á veginn með hugsjónir frelsis og framtaks að leið- arljósi, og þá sérstaklega einkaframtaks, því að það er í einstaklingnum sem auðurinn felst. Fram- kvæmda- og sköpunarþrá hans eigum við að leysa úr læðingi. Erlent fjármagn virðist að vísu meira en eftir- spurn nemur, en lántökur okkar eru nú komnar á hættustig, svo að nauðsynlegt er að fara gætilega. Lántökur eigum við ekki að auka nema til komi fyrirtæki til útflutnings; framleiðsla sem færir okkur auknar þjóðartekjur og stærri köku til skipt- anna, svo að notuð sé uppáhaldslíking þeirra, sem eru síþrasandi um verkföll og verkalýðsmál. Lán- tökur til samgöngubóta eru einnig góð fjárfesting, en fáránlegt að heita á hurðir Flosa, þegar neyzla er annars vegar. Ein merkasta tillaga, sem flutt hefur verið á Alþingi hin siðari ár fjallar um innlendan lífefna- iðnað. Þar er ályktað að fela ríkisstjórninni að hafa forystu um að komið verði á fót öflugum lífefna- iðnaði og semji hún í því skyni rannsóknaráætlun til að kanna, hvort ekki sé unnt að framleiða á Islandi lyfjahráefni, hormóna og lífhvata úr innyfl- um fiska, hvala og sláturdýra, sem nú er að mestu ónytjaður úrgangur hér á landi. Hefja síðan fram- leiðslu á þessum efnum, þegar unnt þykir. Að vísu er á þessari tillögu sá ljóður, að einungis er talað um ríkið og er það orðinn eins konar kækur alþing- ismanna, að aðrir aðilar komi vart til greina, þegar framkvæmdir og framleiðsla til útflutnings erU annars vegar. Hér ætti það auðvitað fyrst og síðast að vera hlutverk einkaframtaks, með aðstoð inn- lends og erlends fjármagns, að hafa forystu um þessa mikilvægustu framleiðslugrein framtíðar- innar, efla menn til dáða og færa sér í nyt afburða- þekkingu innlendra vísindamanna, svo að tryggja megi efnahagslegt sjálfstæði okkar, fullnýta hrá- efnið, fækka skepnum í sveitum um leið og afurðir þeirra yrðu gulls ígildi og vernda viðkvæmustu fiskistofnana, ekki sízt þorskinn, um leið og hann yrði verðmætari en nokkru sinni. En hvorki Alþingi, ríkisstjórn né einkaaðilar þekktu sinn vitjunartíma. Tillaga Guðmundar G. Þórarinssonar, fyrrum alþingismanns, týndist í kerfinu, þó að ráðherrann væri raunvisindamaður eins og flutningsmaður þingsályktunarinnar. Einkarekstrarmenn tóku ekki við sér. Gamli hugs- unarhátturinn, að skipta því sem er ekki til, ræður ferðinni. Mysan rennur ónotuð í striðum straumum til sjávar og verðmætaaukning með gernýtingu innyfla gleymdist gjörsamlega. Það var helzt í fag- tímariti verkfræðinga, sem um málið var fjallað, unz það var tekið upp hér í blaðinu af mikilli ákveðni á síðasta ári og þá í samráði við forstöðu- menn í Iífefnafræðum við Raunvísindastofnun Há- skóla íslands, þá dr. Sigmund Guðbjarnason pró- fessor og dr. Jón Braga Bjarnason lektor. Síðan hafa orðið miklar umræður um lífefnaiðnað eða lífefnatækni og þá framtiðarmöguleika, sem i henni felast. Vonandi líður ekki á iöngu, þar til við getum breytt mysu og úrgangi í þau verðmæti, sem efni standa til, og þannig stóraukið þjóðartekjurn- ar með gjörnýtingu á hráefnum og hækkað raun- tekjur einstaklinga, svo að um muni. Það lofar samt ekki góðu, þegar sú staðreynd blasir við, að höfundur þingsályktunartillogunnar hrökklaðist af þingi og menn eru enn með hugann við lausnir glataðra ára. En stjórnmálamenn eru að vakna til vitundar um þá miklu möguleika, sem við blasa i lífefna- og rafeindatækni og sér þess merki, m.a. tóku flokksbræður Guðmundar G. Þórarinssonar við sér nú nýlega. Það er góðs viti. Kannski hann eigi afturkvæmt á þing(!). Að vísu eru rannsóknir á lífefnaiðnaði á frum- stigi, bæði hér og erlendis, en þess verður skammt að bíða að framleiðsla hefjist í stórum stíl og þá með þeim hætti, að stóriðja verði eins og hliðar- búgrein miðað við þá möguleika í verðmætaaukn- ingu, sem fylgja mun í kjölfar lifefnaiðnaðar, en þar er um milljarða króna að ræða eins og fram hefur komið hjá vísindamönnum Háskóla íslands, ekki sízt hér í blaðinu. Lífefnaiðnaðurinn gæti breytt aðstæðum kot- ungs í kóngalíf, lítilli þjóð í efnahagslegt stórveldi og gömlum hugsunarhætti í framtíðarsýn. Sumir eru að vísu dálitið hikandi við þessa nýju vísinda- grein af skiljanlegum ástæðum, en flestir eru þeirrar skoðunar, að hún sé skaðlaus, ef rétt er á haldið. Með aðferðum lífefnatækninnar má m.a. vinna lyf og lífhvata, sem nota má til enn frekari vinnslu verðmætra efna úr ýmsum lífverum, auk ýmissa annarra efna, sem enn eru órannsakaður þáttur þessarar visindagreinar. í greinargerð með fyrrnefndri þingsályktunar- tillögu er minnt á, að lífefnaiðnaðurinn sé ört vax- andi víða um heim og sérstaklega bent á fram- leiðslu lífhvata til notkunar f framleiðslunni. Ný- legar kannanir bendi til þess að framleiðsla líf- hvatanna muni aukast um 8% á ári fram til 1985 í Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum. Þetta er á sama tíma og samdráttur virðist vera í efnaiðnaði í heiminum, enda eru margir þeirrar skoðunar, að 21. öldin verði fyrst og síðast öld lífefnaiðnaðar og örtölvutækni. Það er ekki stærðin, sem skiptir máli á næstu öld, heldur hagnýtingin, þ.e. hagkvæmasta leiðin að markinu, svo að vitnað sé til frumherja eins og Buckminster Fuller, bandaríska vísinda- mannsins heimsfræga, sem kom til íslands, en er nú nýlátinn. Hann talaði um, að fólk væri alltaf með hugann við skort í heimi gnægðar og mengun í heimi, þar sem ekkert væri til nema orka; sagð^ að við hefðum ekki enn lært að færa okkur gnægðina í nyt og breyta mengun í orku. Bjartsýni hans og frumleg hugsun verður áreiðanlega leiðarljós mannkynsins inn i næstu öld.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.