Morgunblaðið - 06.12.1987, Blaðsíða 57

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1987
um það bil §órar klukkustundir.
En áður en skeytið barst frá
Sæbjörgu höfðu verið gerðar ráð-
stafanir til þess að láta mig vita
með neyðarhringingu.
Ég klæði mig að sjálfsögðu í
hendingskasti og vek skyttuna okk-
ar, vin minn Ama Magnússon í
Tungum, en lóðir okkar liggja sam-
an, og einnig Guðmund Kristjáns-
son á Brekku, sem var bifreiðar-
stjóri sveitarinnar.
„Þú hefur bfl í góðu standi til
að flytja björgunartækin og mann-
skap á strandstað, ef þörf krefur",
segi ég við hann.
Að því búnu fer ég til varafor-
mannsins, Sigurðar Þorleifssonar,
sem var við vinnu og hafði verið á
næturvakt.
Ákveðið var, að Sigurður skyldi
fara í síma og hafa samband við
Slysavamafélag íslands til að fá
nánari upplýsingar, og einnig ætl-
aði hann að gera ráðstafanir til að
vakt yrði á símstöðinni.
Ég fer hins vegar að húsi því,
sem björgunartæki sveitarinnar
vom geymd í. Þangað eru þeir þá
komnir, Ámi og Guðmundur, og
flein björgunarmenn drífur að.
Ég læt þegar setja tækin á bfl
Guðmundar, svo að allt sé til reiðu,
og síðan bíðum við eftir nánarí fyr-
irmælum frá Slysavamafélaginu.
Og það líður ekki á löngu þar til
þau berast.
Sigurður Þorleifsson kemur
hlaupandi frá símstöðinni og áður
en hann nær til okkar hrópar hann:
„Skipið er að stranda!"
Svo að við leggjum þegar af stað.
Fregnir höfðu borist um að til-
raun til að koma á dráttartaug
milli skipanna hefði mistekist; Clam
héldi áfram að nálgast land og
mundi að öllum líkindum reka upp
millum vitanna á Reykjanesi.
Við höldum strax af stað með
björgunartækin og átta menn á bfl
Guðmundar, en þtjátíu menn eru
þá mættir.
Þá er klukkan 7.10 að morgni.
Auk þess em tveir vörúbflar og
einn jeppi til taks að fara með
mannskapinn.
Við vissum, að hér var um stórt
olíuskip að ræða og að skipveijar
hlutu að vera margir, svo að við
létum kalla eins marga til björgun-
arstarfsins og unnt var.
Hver bifreiðin á fætur annarri
fer af'stað eftir því sem menn em
tilbúnir — og urðu það alls fimm
vömbifreiðir og tveir jeppar með
um sextíu manns.
Ferðin gengur greiðlega í Staðar-
hverfi, en þangað var að mestu
upphleyptur vegur. En þegar hon-
um sleppir sækist ferðin seint, því
þá tekur við mddur vegur yfir mela,
apalhraun, sanda og hverasvæði,
og má heita að víða sé algjöra veg-
leysu að fara.
Þegar við emm komnir miðja
leið nær jeppabifreið vömbflnum
okkar, sem flutti björgunartækin
og hafði farið fyrstur.
Þá ákveð ég að senda jeppann á
undan ásamt Gamalíel Jónssjmi á
Stað, en hann var manna kunnug-
astur öllum leiðum út á nesið og
einnig allri ströndinni, þar sem
lklegt var, að skipið bæri að landi.
Ég treysti Gamalíel best til að finna
greiðfæmstu leið að hinu strandaða
skipi, svo að vömbfllinn okkar kæm-
ist þangað með björgunartækin sem
allra fyrst.
Þegar hér er komið sögu munu
skipveijar á Clam enn hafa verið
vongóðir um að takast mætti að
bjarga skipinu.
Þeir gengu sem best frá björgun-
arbátunum íjórum, sem vom á
skipinu. Þeim var sveiflað í gálgun-
um út fyrir borðstokkinn, svo að
hægt yrði að koma þeim fyrirvara-
laust á flot.
Matsveinar undirbjuggu morgun-
verð og þjónar gengu að störfum
eins og ekkert hefði í skorist, lögðu
á borð og ræstu klefa.
Alls var 50 manna áhöfn á Clam,
og meirihluti áhafnarinnar vom
Kínveijar, eins og algengt var á
breskum stórskipum á þessum tíma.
En þegar við nálgumst Reykja-
nesvita á vörubínum er Clam
strandað fyrir um fjömtíu mínútum.
Og nú gerist margt í senn.
Gamalíel kemur til móts við okk-
ur og kveðst vita um sæmilega
57
Allir bátar Þorbjarnar hf. Myndin er tekin 1979. Talið frá vinstri: Hrafn, Hrafn Sveinbjarnarson n, Hrafn Sveinbjarnarson in, Hrafn
Sveinbjarnarson og Sigurður Þorleifsson.
Forustumenn Björgunarsveitarinnar Þorbjörns í Grindavík. Talið frá vinstri: Sigurður Þorleifsson,
Arni Magnússon og Tómas Þorvaldsson.
og em á leið til vitavarðarbústaðar-
ins.
Hinn þriðji sést hins vegar
hvergi, og vitavörðurinn tekur að
leita hans.
Von bráðar finnur Siguijón hann.
Hann hafði lagst í hraunið; fengið
taugaáfall, gefist upp og ætlaði að
bíða dauða síns.
Þetta var Kínveiji, og hann
fékkst ekki með nokkm móti til að
rísa á fætur.
Siguijón vippar honum þá á bak
sér og er í þann veginn að leggja
af stað heim til sín, þegar okkur
ber að garði.
Þijátíu og einn maður háfði reynt
að halda lífi með því að fara í björg-
unarbátana tvo — og af þeim höfðu
aðeins fjórir náð til lands við illan
leik.
Það var átakanlegur harmleikur,
Tómas ásamt Kristjáni Ragnarssyni, formanni LÍÚ.
greiðfæra leið á strandstaðinn.
Einnig segir hann okkur, að í
jeppanum séu tveir skipbrotsmenn
illa á sig komnir.
„Við tókum þá upp í á leiðinni
og ætlum með þá til vitavarðarbú-
staðarins," segir hann.
Litlu síðar komum við auga á
Siguijón Ólafsson vitavörð, þar sem
hann ber skipbrotsmann á bakinu.
Maðurinn er afar illa útleikinn; and-
lit hans og föt öll útötuð í olíu og
hann hefur bersýnilega fengið
taugaáfall.
Hér höfðu válegir atburðir gerst.
Við áttum eftir að kynnast því.
Átakanlegnr
harmleikur
Hálftíma eftir að mér er til-
kynnt, að Clam kynni að stranda,
náði Henry Hálfdanarson sambandi
við Siguijón vitavörð í Reykjanes-
vita og bað hann að skyggnast um
eftir skipinu. Siguijón leit út um
gluggann á bústað sínum, sá þegar
ljósin á Clam og virtist skipið vera
komið ískyggilega nærri landi.
Henry bað Siguijón einnig að
fara niður til strandarinnar og
reyna að hjálpa skipveijum á Clam,
ef þeir skyldu reyna að ná til lands
á björgunarbátum skipsins.
Siguijón vakti ’ aðstoðarmann
sinn, Hannes Sigfússon, skáld, og
þeir lögðu af stað niður til strandar-
innar.
Brimgnýrinn heyrðist glöggt
heim að vitanum, svo að ólíklegt
mátti teljast, að nokkur von væri
til þess að björgunarbátar frá skip-
inu næðu óbrotnir til lands.
Það var farið að gráma fyrir
nýjum útmánaðardegi, og hvorugur
þeirra tvímenninga hefur ugglaust
getað látið sér til hugar koma hvað
sá dagur mundi bera í skauti sínu.
Þeir voru komnir að ströndinni
og sáu Clam grunnt úti fyrir.
Skipið bar upp á miðri leið frá
Valahnúk að Litla vita svokölluðum,
sem stendur á Skarfasetri, en það
er í raun og veru hællinn á Reykja-
nesskaganum. Þar er ströndin
fremur lágt berg og hár malar-
kambur norðan við.
Siguijón bað Hannes að bíða á
staðnum, en hljóp sjálfur heim til
þess að tilkynna Slysavamafélag-
inu, hvers hann hefði orðið vísari.
Klukkan var tæplega átta, þegar
hann náði sambandi við Henry
Hálfdanarson.
Um svipað leyti, eða nákvæmlega
klukkan 7.57, tilkynnti dráttarbát-
urinn Englishman til Reykjavíkur-
radíós, að olíuskipið væri í þann
veginn að stranda.
Clam tók fyrst niðri um 90—100
metra frá landi. Vélamennimir
komu upp skelfingu lostnir og til-
kynntu, að sjór fossaði inn í skipið.
Nokkru áður hafði olíu verið
dælt úr skipinu til þess að lægja
öldumar — en ekki bætti það úr
skák, þegar ógæfan dundi yfír.
Jafnskjótt og skipið var strandað
greip örvænting um sig meðal skip-
veija. Þeir þyrptust að björgunar-
bátunum, og hver sem betur gat
klifraði um borð í þá.
Einn báturinn losnaði fljótlega
frá skipinu og stefndi til lands.
Þess ber að geta, að bilið milli
skips og lands var ekki nema um
40—60 metrar.
En báturinn var ekki kominn
nema nokkrar faðmslengdir frá
skipinu, þegar ólag reið yfir hann
og honum hvolfdi.
Mennimir velktust um í briminu.
Hannes Sigfússon heyrði neyðar-
köll þeirra, en gat ekkert aðhafst
til bjargar.
Þrír skipbrotsmanna náðu aftur
til björgunarbátsins og gátu hangið
á honum, þar til hann bar að landi.
Þetta voru tveir Kínveijar og einn
Englendingur, og Hannes náði þeim
og gat dregið þá upp í fjörukamb-
inn.
Nú var Siguijón kominn aftur á
vettvang og reyndi að benda hrakn-
ingsmönnunum á vitann og sagði
þeim að fara þangað.
Meðan á þessu stóð reið brotsjór
yfír hið gæfusnauða olíuskip, fyllti
björgunarbát, sem þá var kominn
í sjóinn við skipshlið, fleytifullur af
vonglöðum skipveijum, og sló hon-
um þannig við skipið, að hann
brotnaði í spón.
Aðeins einum manni tókst að
komast lifandi af þeim báti, en gat
varla óheppnari verið með staðinn
þar sem hann kom að landi. Honum
skolaði að skúta, sem var í berginu,
og tókst að komast upp á syllu, þar
sem brimið náði ekki til hans. Sá
galli var hins vegar á gjöf Njarðar,
að ókleift var með öllu úr skútanum
og upp á bjargbrúnina.
Nú tóku að reka upp í fjöruborð-
ið lík þeirra manna, sem verið höfðu
í björgunarbátnum sem fyrr slitnaði
frá skipinu.
Þeir Siguijón og Hannes rejmdu
að bera þau ofar, svo að þeim skol-
aði ekki út aftur.
Þegar því verki var lokið um sinn
fór Siguijón að huga að mönnunum
þremur, sem höfðu bjargast við illan
leik.
Hann sér að tveir þeirra eru
komnir upp í jeppann til Gamalíels
sérstaklega með hliðsjón af því, að
ef til vill hefðu þeir allir komist lífs
af, ef þeir hefðu haldið kyrru fyrir
í skipinu.
Enn voru þó nítján menn á lífí
um borð.
Skyldi okkur takast að bjarga
þeim?
Á hálli bjargbrún
Siguijón taldi hugsanlegt, að
fleiri skipveijar af Clam þyrftu
hjálpar við í fjörunni, svo að við
Sigurður Þorleifsson skiptum með
okkur verkum; hann fer með nokkra
menn að leita meðfram ströndinni,
en ég tek að mér að reyna að bjarga*
þeim, sem eftir eru í skipinu.
Siguijón kveðst ætla að vera
heima, hlúa að þeim þremur skip-
brotsmönnum, sem þegar hafi verið
bjargað, og búa sig undir að taka
á móti fleirum.
Ég sé strax, að aðstaða muni
vera til björgunar og fer því ásamt
mínum mönnum með björgunar-
tækin út á klettahöfða, sem var um
fimmtán metra jrfir sjó.
Clam liggur flatt fyrir um sextíu
metra frá landi. Það er mikill áhlað-
andi þama, brimlöðrið gengur alla
leið upp á höfðann, og sjórinn spýt-
ist upp á milli skips og landí.
Skamman tíma tekur að koma
tækjunum fyrir á bjargbrúninní*
enda þótt sleipt sé þar af olíu og
stormgnýrinn ærandi.
Ámi býr sig undir að skjóta
líflínu til skipsins. Skipveijar, sem
eftir em, virðast halda sig mið-
skips, svo að Ámi skýtur þangað,
og línan fer yfir loftnet skipsins.
En einhverra hluta vegna gera
skipsmennimir enga tilraun til að
ná henni.
Þá er annarri línu skotið, en sú
tilraun fer á sömu leið.
í þriðja sinn skýtur Ámi, og þá
ná skipveijar loksins línunni.
Uppsetning tækjanna gengur
greiðlega, og eftir örfáar mínútur
er fyrsti skipbrotsmaðurinn á leið-
inni til lands í björgunarstólnum.
Félagar hans hafa vafalaust
fylgst með ferð hans milli vonar og
ótta og- andað léttara, þegar þeir
sáu, að hann komst til lands heill
á húfi. Sjá bls. 59^