Morgunblaðið - 06.12.1987, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1987
Hr
Frönsku gislarnir Roger Auquet (t.v.) og Jean-Louis Normandin við heimkomuna til Parisar: buðu hryðjuverkamönnum birginn.
OG GÍSLARNIR
* ■ .
SAMKOMULAG FRAKKA VIÐ ÍRANA VELDUR DEILUM
UMDEILD ákvörðun frönsku
stjórnarinnar um að skipta á meint-
um írönskum hryðjuverkamanni og
frönskum stjórnarerindreka til að
fá tvo franska gísla í Líbanon leysta
úr haldi og bæta sambúðina við ír-
ana hefur verið átalin á fundi æðstu
manna Evrópubandalagsins í Kaup-
mannahöfn. Samherjar Frakka
neita að semja við hryðjuverkamenn
og Bretar, sem harðast deila á ák-
vörðunina, óttast að hún geti spillt
fyrir tilraunum til að bjarga Terry
Waite, sendimanni erkibiskupsins
af Kantaraborg, og öðrum gislum í
Líbanon. Samkomulagið við írana
hefur einnig sætt gagnrýni í Frakkl-
andi, jafnt frá vinstri sem hægri.
Francois Mitterrand forseti neitaði
jafnvel að samþykkja það, þótt hann
gagnrýndi það ekki beint.
S tjóm Chiracs vísar
því á bug að hún
hafi sýnt undirferli
í málinu. Með því
að skipta á Vahid
Gordji, túlki íranska
sendiráðsins í París,
og Paul Torri,
franska ræðismanninum í Teheran,
bundu Frakkar og íranar endi á
svokallað „sendiráðastríð", þ.e.
umsátur um sendiráð Frakka í Te-
heran og íranska sendiráðið í París.
Chirac lýsti þvf yfir að deilan hefði
leystst vegna þess að líbanskir
hryðjuverkamenn úr „Byltingars-
innuðu réttlætissamtökunum"
(RJO), sem fylgja írönum að mál-
um, hefðu sleppt frönsku gíslunum
Roger Auque og Jean- Louis Norm-
andin, en tók fram að sambúðin við
írana mundi ekki „færast í eðlilegt
horf“ fyrr en samtökin „Heilagt
Chirac:
treystir hann
stöðu sína?
Waite:
sá Auque hann?
Ghorbanifar:
annaðist milligöngu.
stríð“ framseldu þijá Frakka, sem
enn eru í haldi.
Utvarpið í Teheran bar til baka
að nokkurt samband væri á milli
lausnar sendiráðastríðsins og frels-
unar gislanna og sagði að sambúðin
yrði ekki eðlileg fyrr en Frakkar
hættu að styðja Iraka í Persaf-
lóastríðinu og endurgreidu lán, sem
þeir fengu hjá íranskeisara 1974
(það nam einum milljarði dollara
og rann til frönsku kjarnorkunefnd-
arinnar). íranska utanríkisráðuney-
tið tók í sama streng og sagði að
„Frakkar gætu bætt sambúðina",
• ef þeir borguðu lánið og „stæðu við
aðra samninga landanna." Þetta lán
hefur verið tilefni stöðugra deilna
síðan byltingin í íran var gerð 1979
og skuld Frakka nemur nú tvöfalt
hærri upphæð en upphaflega lánið.
Frakkar greiddu fyrstu afborg-
unina, 330 milljónir dollara, í
nóvember í fyrra og segjast nú fús-
ir til að greiða aðra, jafnháa
upphæð til að bæta sambúðina.
Talsmaður franska utanríkisráðu-
neytisins sagði að viðræður hefðu
verið teknar upp um greiðslu alls
lánsins. Hann neitaði því að hér
væri um að ræða lausnargjald fyrir
frönsku gíslana í Beirút, en sagði
að þegar næsta afborgun yrði
greidd innan skamms kynni að
verða „stigið nýtt. skref í átt til
endanlegrar lausnar deilunnar.“ Að
sögn Washington Post, sem full-
yrti að endurgreiðsla lánsins væri
liður í samkomulaginu um frelsun
gíslanna og lausn sendiráðastríðs-
ins, átti greiðsla 330 milljóna dala
afborgunar að fara fram í Vín í
vikunni.
Sendiráðastríð
Frakkar ákváðu að slíta stjórn-
málasambandi við írana um stund-
arsakir í júlí vegna lögreglurann-
sóknar á sprengjuárásum, sem
islamskir öfgamenn voru grunaðir
um að hafa staðið fyrir í París í
fyrra og kostuðu 13 manns lífið.
Gilles Boulouque rannsóknardóm-
ari, einn helzti sérfræðingur Frakka
í baráttu gegn hryðjuverkum, vildi
spyrja Gordji um árásimar, en hann
neitaði að mæta í yfirheyrslum hjá
honum og faldi sig í íranska sendi-
ráðinu. Hann var grunaður um að
hafa vitað um árásirnar og jafnvel
skipulagt þær. Frakkar kölluðu
hann „þjóðaróvin nr. eitt.“ Þótt
hann bæri aðeins titilinn „þýðandi"
var hann í raun annar æðsti maður
sendiráðsins.
íranar svöruðu með því að saka
franska ræðismanninn í Teheran,
Paul Torri, um njósnir, svarta-
markaðsbrask og samstarf við hópa
gagnbyltingarmanna. Starfsmenn
franska sendiráðsins í Teheran
kváðu írana hafa logið upp þessum
ásökunum til að ná samningum um
Gordji. Bæði sendiráðin voru um-
kringd og starfsmenn þeirra, níu
Frakkar í Teheran og um 40 íranar
í París, voru innilokaðir í rúma fímm
mánuði unz „sendiráðastríðið"
leystist.
Þegar Gordji var sleppt um
síðustu helgi ræddi Boulouque við
hann í rúma tvo tíma, en samtalið
virtist aðeins formsatriði. Falcon-
flugvél, sem flutti hann til Karachi,
var tilbúin til brottferðar áður en
yfirheyrslan hófst. í Teheran yfir-
heyrði sérstakur byltingardómstóll
Torri i marga klukkutíma í Evín-
fangelsi áður en hann fór með leigu-
flugvél til Karachi, þar sem rkiptin
fóru fram. Allar hindranir við sendi-
ráðin í París og Teheran voru
fjarlægðar og þar með lauk umsátr-
inu um þau.
Hryðjuverkin í fyrra komu sér
illa fyrir Chírac, r,em hefur keppt
að því síðan hann kom t.il valda I
marz 1986 að fá alla franska gísla
í Líbanon leysta úr haldi með því
að bæta sambúðina við írana vegna
óumdeilanlegra áhrifa þeirra á
líbanska mannræningja.
Fráfarandi stjóm sósíalista hafðí
notað leynilega erindreka í því skyni
að fá gísla lausa, en sú aðferð hafði
borið hlægilega lítinn árangur og
Chirac útilokaði hana. Þegar se.ndi-
ráðastríðið hófst í sumar hafði hann
tryggt frelsun fimm gísla, nú hafa
tveir bætzt í hópinn og aðeins þrír
eru eftir: stjómarerindrekamir
Marcel Fontaine og Marcel Carton
og blaðamaðurinn Jean- Paul
Kauffman. Fransks blaðamanns af
líbönskum ættum, Florence Raads,
er líka saknað. „Heilagt stríð“ til-
kynnti í febrúar 1986 að franski
gíslinn Michel Seurat hefði verið
„tekinn af lífi“, en lík hans hefur
ekki fundizt.
Með Bandaríkja-
mönnum
Gíslamir, sem nú hafa verið látn-
ir lausir, Jean-Louis Normandin,
35 ára sjónvarpstæknimaður, sem
var í haldi í 629 daga, og Roger
Auque, 31 árs ljósmyndari og blaða-
maður, sem var í haldi í 317 daga,
voru í hópi örfárra erlendra fjöl-
miðlamanna, sem buðu mannræn-
ingjum birginn með því að halda
kyrru fyrir í Beirút, þegar útlend-
ingum var ekki lengur orðið vært