Morgunblaðið - 06.12.1987, Blaðsíða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1987
Ahugi breskra aðila á orkukaupum frá íslandi hefur vakið
töluverða athygli að undanförnu, ekki aðeins á íslandi
heldur einnig i Englandi. Nu um helgina koma hingað til
lands fulltrúar breska fyrirtækisins North Venture til að
ræða einstaka þætti þessara mála við íslensk stjómvöld. Fjölmiðlar
í Bretlandi hafa sýnt hugmyndinni áhuga. Fyrst vakti hún sérstaka
athygli í forsíðugrein í dagblaðinu The Guardian eftir Paul Brown,
blaðamann, sem sérhæfir sig í orkumálum. Hefur hann dvalist á
íslandi undanfaraa daga og kynnt sér starfsemi Landsvirkjunar og
viðhorf Íslendinga til orkusölunnar. Þá eru þessar hugmyndir reifað-
ar í nýjasta hefti breska timaritsins The Engineer og meðal annars
greint frá þvi að stofnun sú sem hefur með höndum orkumál í aust-
urhluta Mið-Englands, East Midlands Electricity Board, hafi nú tekið
af skarið og lýst áhuga sínum á innflutningi íslenskrar raforku. Að
sögn Engineer hefur framkvæmdasljóri stofnunarinnar, Philip
Camp, raunar þegar ritað sendiherra íslands í Bretlandi, Ólafi Egils-
syni, bréf þar sem stofnunin lætur i ljós áhuga á því að kaupa
íslenska raforku ef svo færi að unnt reyndist að yfirstíga þá
margvíslegu tæknilegu erfiðleika, sem slíkum orkuflutningi hlytu
að fylgja.

*
r-.J&i

fV
. v
Alex Copson hefur varpað fram þeirri hugmynd, að fjöldi verkamanna yrði fluttur inn frá útlöndum til
að vinna að smíði virkjana uppi á hálendi Islands. Hann segist að visu aldrei hafa komið hingað til lands
og þess vegna vera ókunnugur aðstæðum. Þessi mynd var tekin að vetrarlagi, þegar unnið var að
gerð Sigölduvirkjunar.
Ef til vill sitjid þið
á miklum fjársóði
North Venture
Fýrirtæki það sem kom allri þess-
ari umræðu af stað nefnist North
Venture og er til húsa nærri hjarta
Lundúnaborgar, nánar tiltekið í Do-
ver-stræti númer 26. Þar eru skrif-
stofur fyrirtækisins • á tveimur
hæðum. Í þessum húsakjmnum hitti
fréttaritari Morgunblaðsins að máli
Alex Copson, þann mann sem verið
hefur í forsvari fyrir North Venture
vegna þeirra hugmynda sem fyrir-
tækið hefur varpað fram um orku-
flutning frá íslandi til Bretlands.
Eftir að hafa þegið kaffibolla, þótti
fréttaritara við hæfi að grafast fyrir
um það hjá Copson hvers konar fyr-
irtæki hér væri eiginlega um að
ræða.
— North Venture hefur komið
. víða við sögu. Þetta er fyrst og
fremst það sem kalla mætti umboðs-
eða miðlunarfyrirtæki. Við tökum
að okkur margvísleg verkefni sem
tengjast fyrirtælq'aráðgjöf, hag-
kvæmnisathugunum á einstökum
verkefnum og öðru slíku. í stuttu
máli má segja að við önnumst al-
hliða miðlun upplýsinga á ýmsum
sviðum, erum eins konar verktakar
að þessu leyti. Þá höfum við meðal
annars stundað umtalsverða skipa-
miðlun, auk þess sem innan fyrir-
tækisins er starfað að hönnun
margvíslegs búnaðar er tengist eyð-
ingu og geymslu eitraðra úrgangs-
efna, sem iðnaður ýmiss konar lætur
frá sér, til dæmis kjamorkuver.
Raunar má segja að þetta sé ekki
síst sá þáttur sem við höfum sér-
hæft okkur í, aðferðir við að koma
eitruðum úrgangsefnum í lóg án
þess að umhverfí stafi hætta af.
— En hvemig tengist þetta allt
áhuga ykkar á raforkuflutningi frá
íslandi til Bretlands?
— Eðli sínu samkvæmt reynir
fyrirtækið auðvitað að fylgjast með
því helsta sem er að gerast á hinum
ýmsu sviðum. Við höfiim meðal ann-
ars veitt athygli þeim hugmyndum
sem settar hafa verið fram um ra-
forkuflutning frá íslandi til Bret-
lands. Þetta em auðvitað ekki nýjar
hugmyndir, hvað þá að fyrirtæki
mitt, North Venture, hafi fyrst varp-
að þeim fram. íslendingar sjálfir
hafa látið sér detta slíkir raforku-
flutningar í hug. Við í North Venture
höfum hins vegar kynnt okkur þær
kannanir sem þegar hafa verið gerð-
ar á því hvort hér sé um að ræða
tæknilega framkvæmanlegt verk-
— segirAlex
Copson forstjóri
North Venture,
sem vill stuðla
að orkusölu ís-
lendinga til
Breta
efiii. Síðan höfum við reynt að setja
upp gróf reikningsdæmi varðandi
fjárhagslega hagkvæmni og okkar
niðurstaða er skýr. Þennan kost er
full ástæða til að kanna enn frekar,
tæknilega og fjárhagslega. Auðvitað
segi hvorki ég né aðrir við íslensk
stjómvöld á morgun eða hinn: Við
erum reiðubúnir að kaupa svo og
svo mikla orku af ykkur, hvað setjið
þið upp? Mitt fyrirtæki kaupir enga
orku. Það sem North Venture vill
gera er að taka upp nána samvinnu
við íslendinga um ítarlega könnun
á þeim kostum sem hér liggja fyrir.
Við segjum við íslendinga: Ef þið
viljið láta kanna þessa kosti skulum
við sjá til þess að til verksins verði
fengnir fremstu sérfræðingar á
þessu sviði, sérfræðingar sem gera
mundu úttekt á tæknilegum hliðum
og markaðsmálum, yfírleitt öllu því
sem kanna þarf ofan í kjölinn til að
komast til botns í því hvort íslend-
ingar sitja nú á orkulind, sem þeir
geta nýtt sjálfum sér til verulegs
flárhagslegs ábata og umheiminum
til góðs.
Ensk-íslenskt fyr-
irtaeki
— Hvað tæki ítarleg könnun af
þessu tagi langan tíma?
— Við höfum látið okkur detta í
hug að ítarleg könnun á fjárhagsleg-
um og tæknilegum atriðum þyrfti
ekki að taka nema um það bil 6
mánuði. Leiddi niðurstaða slíkrar
könnunar í ljós að hér væri um raun-
hæfan kost að ræða, tæknilega og
Qárhagslega, yrði næsta skref auð-
vitað undir íslendingum sjálfum
komið. Mitt fyrirtæki væri vissulega
reiðubúið að taka þátt í því að stíga
skrefið til fulls, efiia til náinnar sam-
vinnu Englendinga og íslendinga
með stofnún fyrirtækisins, sem til
dæmis gæti fengið heitið Anglo-
icelandic Fower & Transmission
Company, nafn sem felur í sér mark-
mið og starfssvið fyrirtækis, það er
orkusölu til Bretlands. Auðvitað yrði
þetta fyrirtæki í meirihlutaeign ís-
lendinga ef þeir sjálfír kysu að hafa
þann háttinn á.
Fyrsta verkefni slíks fyrirtækis
yrði að vinna margvíslega undirbún-
ingsvinnu, undirbúa framkvæmdir
og standa að ijármögnun. Hvað fjár-
hagshliðina snertir erum við auðvit-
að að tala um himinháar upphæðir,
margfalt hærri en þar sem íslending-
ar eiga að venjast og sjást í fjárlög-
um íslenska ríkisins. Þess vegna
yrði fjármögnun vitanlega að fara
fram á alþjóðlegum mörkuðum, til
dæmis í kauphöll Lundúnaborgar,
City, og þar eru fordæmin vissulega
fyrir hendi. Lítum til dæmis á Erm-
arsundsgöngin, sem nú er byijað að
grafa. Þau eru kostuð með útboðum
á alþjóðlegum flármagnsmörkuðum,
lántökum og hlutabréfasölu. Ef aðil-
ar á þessum mörkuðum sannfærðust
um að fyrirtæki það sem við erum
að tala um væri álitlegt til viðskipta
gengi fjármögnun væntanlega greið-
lega fyrir sig. Og auðvitað færi slík
fjármögnun ekki af stað nema ís-
lendingar og þeir bresku aðilar sem
þeir ættu samvinnu við hefðu í hönd-
unum gögn sem staðfestu hag-
kvæmni og framtíðarmöguleika þess
fyrirtækis sem hér væri verið að
setja á laggimar.
Við hjá North Venture gerum ráð
fyrir að ijármögnunarhliðin og und-
irbúningur framkvæmda taki um
það bil eitt ár. Að þeim tíma liðnum
væri unnt að hefjast handa af fullum
krafti við byggingu orkuvera og
lagningu sæstrengja. Slíkar fram-
kvæmdir tækju kannski um það bil
fimm ár. Við erum að tala hér um
að um og eftir miðjan næsta áratug
yrði tekið að flytja raforku frá ís-
Iandi til Bretlands um þar til gerða
sæstrengi.
— Og hvað erum við að tala um
mikla hlutdeild í breska markaðnum
þegar þar að kæmi?
— Okkar áætlanir hafa gert ráð
fyrir orkuflutningi __ sem næmi 10
gígawattstundum. í dag þýddi það
um 16% hlutdeild í breska orkumark-
aðnum.
Hagkvæmur kost-
ur?
— Ykkur sýnist í fljótu bragði að
raforka ofan af íslandi yrði sam-
keppnisfær við aðra orkugjafa, til
dæmis olíu og kjamorku?
— Þegar upp yrði staðið og allt
tekið með í reikninginn, já ekki
nokkur vafi. Tökum til dæmis sam-
anburðinn við kjamorkuna, sá
samanburður er íslensku orkunni í
vil ef menn líta á hlutina í réttu ljósi
og til lengri tíma.
Tökum sem dæmi eins gígawatts
kjamorkurafver. Það kostar um tvo
milljarða punda að reisa slíkt ver.
Líftími þess er áætlaður um 25 ár.
Að þeim tíma liðnum þyrfti að gera
margvíslegar endurbætur fyrir um
það bil einn milljarð punda.
Gróf áætlun bendir til að kosta
mundi um einn milljarð punda að
reisa eins gígawatts vatnsaflsvirkjun
á íslandi og annað eins færi í sæ-
streng. Líftími sæstrengs er talinn
um 60—80 ár, það er allt þrefalt
lengri en Iqamorkuvers. Auðvitað
þarf ýmislegt viðhald við virkjanir
og orkustöðvar en lítið miðað við
það sem kosta þyrfti til að aldar-
íjórðungi liðnum vegna endumýjun-
ar kjamorkuvers.
Það er samanburður af þessu tagi
sem ég vil leggja áherslu á. Menn
verða að hugsa til langs tíma í senn.
Auðvitað yrðu lán til slíkra fram-
kvæmda tekin til áratuga en ekki
ára. Þegar allt er tekið með virðist
slík raforkuframleiðsla hafa vinning-
inn. Og gleymum ekki öðru. Hvað
gerist ef eitt kjamorkuver í Bret-
landi gefur sig? Eitt slys gæti þýtt
endalok þessa iðnaðar, áhættan er
fyrir hendi. Kjamorkuver gætu þess
vegna verið úr sögunni á morgun.
Auðvitað vonum við að ekkert það
gerist sem ylli því en við verðum að
vera við öllu búin. Olíukreppa gæti
skollið á, slíkt hefur gerst. Sé þann-
ig tekið tillit til margvíslegrar
áhættu annars vegar og hins vegar
stöðugleika virðist vatnsorkufram-
leiðsla bera af sem hagkvæmasti og
öruggasti kosturinn.
Kjarnorkuand-
stæðingar?
— Á íslandi hafa heyrst tor-
tryggnisraddir vegna hugsanlegra
tengsla þessara hugmynda við kjam-
orkuandstæðinga hér í landi og er
þá meðal annars bent á að einn ráð-
gjafi North Venture er George
Pitchard, fyirum frammámaður í
Greenpeace. Er ástæða til þessarar
tortryggni?
— George Pitchard var í Green-
peace en er þar ekki lengur. Hann
sagði skilið við samtökin vegna
óánægju með ýmislegt sem samtökin
stóðu fyrir og þá ekki síst þær að-
ferðir sem Greenpeace beitir til að
ná markmiðum sínum. Pitchard er
raunsæismaður með geysilega þekk-
ingu á umhverfismálum. Það kæmi
mér ekki á óvart þótt hann yrði einn
daginn formaður nýrra umhverfis-
vemdarsamtaka, samtaka sem yrðu
raunsærri í stefnu sinni en Greenpe-
ace, sem illu heilli hafa orðið athvarf
sérvitringa sem lifa í fílabeinstumi
ranghugmynda og skilningsleysis á
eðliíega þróun mannlegs samfélags
og umhverfis.
Sjálfur er ég ekki kjamorkuand-
stæðingur í þeim skilningi að ég
telji að kjamorkunotkun sé í eðli
sínu af hinu illa. I kjamorkunni er
fólgin orkulind, sem mannkynið get-
ur vonandi einhvem tíma fært sér í
nyt án þeirrar áhættu sem óneitan-
lega fylgir þessari framleiðslu í dag.
Vonandi verða kjamorkuver einn
daginn svo tiygg að ekki þurfi að
óttast skelfileg slys á borð við það
sem við urðum vitni að í Tsjemobyl
í fyrra. Og vonandi verður í náinni
framtíð unnt að finna leiðir til að
koma kjamorkuúrgangi þannig í lóg
að örugglega stafi engin hætta af.
Ég og mitt fyrirtæki höfum reyndar
látið töluvert til okkar taka á þessu
sviði með þvi að standa að hönnun
margvíslegs búnaðar til varanlegrar
geymslu úrgangsefna. Þetta hefur
raunar verið eitt af þeim megin-
verkefnum sem ég hef fengist við
um dagana. Þannig hefur kjamork-
an í vissum skilningi verið mitt
lifibrauð, en því miður er margt
ógert áður en kjamorkunotkun verð-
ur fyllilega áhættulaus. Áhættulaus
orkuframleiðsla er eitt af megin-
verkefnum mannkynsins í dag. Þótt
ekki væri nema þess vegna, þá er
hugsanlegur raforkuflutningur frá
Islandi heillandi kostur sem gefa
verður gaum og kanna til hlítar.
Tilhögun fram-
kvæmda
— Nánar um framkvæmdir uppi
á íslandi. Viðtal, sem haft var við
þig á dögunum í einu íslensku dag-
blaðanna, vakti meðal annars athygli
vegna þeirra hugmynda sem þar eru
hafðar eftir þér um atriði eins og
innflutning vinnuafls, réttindi þess
vinnuafis og þar fram eftir götunum.
Áætlið þið að setja upp einhveijar
þrælabúðir á íslandi?
— Sjáðu til. Mér þykir vægast
sagt afskaplega leitt ef viðtal, sem
fréttaritari Tímans átti við mig í
síma á dögunum, hefur valdið fjaðra-
foki vegna vangaveltna sem þar
koma fram um hugsanlega tilhögun
framkvæmda á íslandi við byggingu
orkuvera og annað sem til þarf áður
en af orkuútflutningi getur orðið.
í fyrsta lagi vil ég segja þetta:
Auðvitað myndu íslendingar ganga
fyrir um alla vinnu sem þessu tengd-
ist og auðvitað yrði það alfarið í
höndum þeirra að ákveða hvemig