Morgunblaðið - 18.11.1989, Blaðsíða 28

Morgunblaðið - 18.11.1989, Blaðsíða 28
28 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 18. NÓVEMBER 1989 +r Minning: Margrét Þorsteins- dóttir, Rjaltastöðum Fædd 8. janúar 1889 Dáin 10. nóvember 1989 Fólk sem lifir í hundrað ár man tímana tvenna. Þetta á ekki síst við um það fólk sem lifað hefur síðustu hundrað árin hér á íslandi. Reyndar má halda því fram með talsverðum rétti að það fólk hafi lifað allar aldir íslandssögunnar á þessum hundrað árum, svo litlar breytingar urðu á IJbeim öldum sem liðu frá því að ís- land byggðist og fram til síðustu aldamóta. Margrét amma tilheyrði þeirri kynslóð sem mundi glöggt síðustu atburði 19. aldarinnar og kvaddi þetta líf södd lífdaga á 101. aldurs- ári 10. nóv. sl. Hún fæddist á Ytri-Hofdölum í Skagafirði 8. janúar 1889, næst elst sjö barna Þorsteins bónda þar, Hann- essonar, og konu hans, Jórunnar Andrésdóttur, er síðar bjuggu- á Hjaltastöðum. Lifði Margrét systkini sín öll. Amma giftist 17. júlí 1917 afa rnínum, Sigurði Einarssyni, sem fæddist 4. sept. 1890 að Ásgeirs- brekku í Viðvíkursveit. Hann var sonur Oddnýjar Sigurðardóttur sem þar var vinnukona og Einars Guð- mundssonar ættuðum úr Eyjafirði, en þau stofnuðu ekki til hjúskapar og var Sigurður afi eina barn þeirra. Afi og amma hófu búskap á Hjaltastöðum en settust síðar að í Stokkhólma þar sem þau þjuggu frá 1921 • rúma tvo áratugi eða þar til þau fluttu í Hjaltastaði aftur. Þar bjuggu þau svo öll seinni búskaparár sín þar til 1963 að Sigurður afí lést. Bórn ömmu pg afa urðu sex: Þor- steinn bóndi í Hjaltastaðahvammi, ULTRA GLOSS Okkar albesta vetrarbón! Þolirtjöruþvott! ESSO Útsölustaðir: *-*t-ltm S\ÖÖVGXT\QX Olíufélagið hf. kvæntur Sigríði Márusdóttur. Pétur bóndi á Hjaltastöðum, kvæntur Ragnheiði Þórarinsdóttur. Hjalti áð- ur bóndi á Hjalla, kvæntur Friðriku Elíasdóttur, Halldór gullsmiður í Reykjavík, kvæntur Þórdísi Jóns- dóttur, en þau slitu samvistir, og yngst Jórunn húsfreyja á Frostastöð- um, gift Frosta Gíslasyni bónda þar. Æskuminningar tengdar sumar- dvöl í gamla Hjaltastaðabænum eru margar. Þorsteinn langafi byggði íbúðarhúsið með sonum sínum 1909—12, tveggja hæða steinsteypt hús, eitt fyrsta sinnar tegundar í sveit hér á landi. Fyrstu árin sem ég minnist var oft þröng á þingi því nokkur ár bjuggu í þessu húsi fjórar fjölskyldur. Þrír föðurbræður mínir, Þorsteinn, Pétur og Hjalti, hófu sinn búskap með afa. Var því oft fjörugt og mikið um að vera, ekki síst þegar við kaupstaðarstrákarnir komum til viðbótar heimilisfólkinu yfir sumart- ímann. Alltaf var sama tilhlökkunin sem gagntók mann þegar rogast var með farangurinn upp gamla þrönga tré- stigann á efri hæðina. Bæjarlyktin er lykt sem ekki finnst lengur, sam- bland af ýmsu því sem þetta hús hafði að geyma, eins og kolavél, gamla timburklæðningu, moldargólf í kjallara að ógleymdu búrinu þar sem geymt var hangiket, súrmatur, reyktur silungur og harðfiskur og annar sveitamatur sem beið þess að reyna á þolrif matvendninnar hjá ungum drengjum úr höfuðstaðnum. Þarna stóð líka amma í dyrunum á eldhúsinu uppi á skörinni og þurrk- aði sér í flýti í svuntuna áður en hún faðmaði strákpjakka að sér og sagði: „Eruð þið þá loksins komin geyin mín. Ósköp er að sjá hvað þú ert fölur, varstu bílveikur, skinnið. Hana, fáðu þér skyrspón eða hræring- svellu." „Já, og láttu strákinn hafa lifrarpylsusneið með," gellur í afa, „strákurinn verður aldrei kvenna- maður ef hann lærir ekki að éta lifr- arpylsu." En þá kemur Dísa, systir ömmu, til hjálpar og segir: „Hvað ætli strák- urinn hafi lyst á þessu núna, það er nú rétt að hann jafni sig eftir bílveik- ina fyrst." Þannig kom Dísa til hjálp- ar eins og svo oft með hægðinni. Hún var fáeinum árum yngri en amma, en hafði orðið fyrir miklu mótlæti sem ung stúlka, er hún fékk berkla í bakið sem olli henni fötlun æ síðan. Var hún í heimili hjá ömmu og afa alla þeirra búskapartíð og létti mjkið undir á stóru heimili því hún gekk til allra verka úti sem inni af einstakri alúð, lítillæti og hóg- værð. Ef orð Krists: „Sælir eru hóg- værir því þeir munu landið erfa" eiga við nokkurn sem ég hef þekkt þá áttu þau við um Dísu frænku. En það voru örugglega ekki miklar jarð- neskar lendur sem hún hlaut í arf, heldur eru það lendur sem liggja handan marka lífs og dauða. Margrét amma fór til náms við kvennaskólann á Blönduósi veturinn 1912-13. Var hún orðin 23 ára þeg- ar hún fór í skólann og talsvert vel lesin og þroskaðri en flestar skóla- systur hennar og fannst henni þær ekki taka námið nógu alvarlega og hugsa meira um stráka og skemmt- anir en námið. Hugur ömmu stóð til frekara náms en ekki varð úr því nema hvað einn vetur dvaldist hún í Reykjavík og sótti kvöldskóla Hólm- fríðar Árnadóttur. Sá kennari hennar þar sem hún dáði mest var Bjarni Jónsson alþingismaður frá Vogi, sem kenndi íslensku en mun hafa komið víða við í kennslu sinni. Mat amma hann mikils sem fróðan gáfumann og kennara. í tímum hjá Bjarna hef- ur sjálfsagt glæðst sá mikli áhugi ömmu fyrir íslensku máli sem hún hafði alla tíð og tilfinning fyrir sögu lands og þjóðar. Forsmekk af klassískum fræðum og menningu Evrópu hafa stúlkurnar sjálfsagt fengið í tímum Bjarna, allt- ént hafði amma mikinn áhuga á sögu og fylgdist með heimsfréttum alveg fram á síðustu ár. Þrátt fyrir að ekki yrði af frekari skólagöngu hjá ömmu eins og títt var með fjölda almúgafólks í upp- hafi aldarinnar, nýtti hún meðfædda greind til þess að nema. Hun ferðað- ist aldrei mikið og sótti ekki fjölda funda eða mannamóta. En hugurinn bar hana víða og með hjálp bóka, blaða og síðar útvarpsins, nam hún lönd og tileinkaði sér hugsjónir og skoðanir sem ræddar voru við vinn- una eða þegar færi gafst í önn dags- ins. Minni hennar var einkar gott, og kunni hún ogrynni af vísum og ljóðum, pg mundi glöggt atburði og frásögur sem hún heyrði sem barn og unglingur. Allt of mikið af þessu var aldrei skráð og hverfur því miður með henni og þeirri kynslóð sem nú er horfin. Okkur sem heimsóttum hana á aldarafmælinu verður sjálfsagt alltaf minnisstætt þegar við sátum öll og sungum með henni ýmis lög, hve hún skákaði okkur oft í textum laganna, og þegar yngstu börnin vildu fá að syngja „sín lög", þá kom í ljós að langamma kunni þeirra lög og texta engu síður og sló stundum út sín eigin börn og barnabörn. Tvö mál voru Margréti ömmu ein- staklega hugleikin, og þó hún beitti sér ekki mikið í þeim málum út á við þá voru þau henni brennandi hjartans mál, en það voru skógrækt

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.