Morgunblaðið - 04.02.1990, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 04.02.1990, Blaðsíða 16
16 C MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 4. FEBRUAR 1990 Kjarval og landið Myndlist Bragi Ásgeirsson > IKjarvalssal á Kjarvalsstöðum stendur nú yfír og fram til 4. febrúar sýning á landslagsmyndum Jóhannesar Kjarval. Að sjálfsögðu er það árviss við- burður, að myndir meistarans séu hengdar upp í salnum, sem kenndur er við hann, jafnframt því sem myndir hans eru af og til hengdar upp á veggi kaffistofunnar og víðar í salarkynnunum. Svo mun og verða, þar til sérstakt hús verður reist yfir myndir hans og rannsókn- ir á þeim í nágrenninu, en það verð- ur vonandi ekki í formi neðanjarðar- byrgis eins og áætlað mun vera. Kjarval unni síhvikulum birtu- skilum náttúrunnar eins og fram kemur í myndum hans, og það væri að mínu mati og margra ann- arra hið versta verk að setja á þau staðbundið gerviljós, hversu gott og eðlílegt sem það kann að vera. Kjarval var náttúrubarn og það ber að rækta list hans sem slíka og veita sem mestu af birtuflæði skaparans á myndir hans, því að þannig munu þær helst taka við sér og birtast skoðandanum hreinar og ómengaðar. Myndir, sem bera í sér lífsmögn, eins og myndir Kjarvals gera vissu- lega, lifa og anda með þeirri náttú- rubirtu, sem fellur á þær hverju sinni. — Þessu úrvali landslagsmynda listamannsins hefur verið vel fyrir komið og valið hefur einnig tekist vel, þannig að það er hátíð að hverri heimsókn á staðinn, a.m.k. V «* ¦--- -. -. - • *¦** ^mtr t ¦ T-_ ( t ^•*B*«>-«> VtSa^^- . tPK^iX*^- ^**« , ^*^^**^ wWWm MMMMMMAT^mL **t ^fe&i ' * . f ^^^- • . ¦'"¦ 'k..... í V.\.. :< ÍWS.' .:.":' " ,. _.¦¦*?»*¦' Heimahagar, olía á striga, 1948. Land og loft, olía á striga, 1965. öllum þeim, sem hafa hæfileikann til að lifa sig inn í myndir og sjá þær í hvert skipti í nýju ljósi. Þetta er ekki sýning fyrir fólk, sem er svo heilaþvegið af fjölmiðla- mötun og kröfunni um eitthvað nýtt, að það afgreiðir hlutina með setningunni „ég hef séð þetta áður". En vissulega gerir stöð gervibirt- an í salnum það að verkum, að þessi staðhæfing á meiri rétt á sér en ella. Frammi í gangi hefur verið kom- ið fyrir risastórum myndum af meistaranum ásamt tilvitnunum í safaríkt málfar hans, en maðurinn var kjarnyrtur og heilmikið skáld og átti auðvelt með að lifa sig inn í dauða hluti og þá ekki síst steina og grjót. — „En ég segi þér satt, steinar eru spakir í landslagi. En það fer auðvitað eftir því hver gengur fram- hjá. Ég sé þá alltaf brosandi jafn- vel í rigningu: Nú er komið bros á steininn, síðan sá hann manninn, Ung norsk list Hið græna myrkur" nefnist all óvenjuleg sýning, sem- um: þessar mundir og fram til 4. febrú- ar gistir Hafnarborg í Hafnarfirði. Ovenjuleg fyrir það, að á ferðinni er kynning á fimm ungum norskum málurum, þeim Anne Katrine Dolv- en, Erik Annar Evensen, Olav Chrístopher Jenssen, Jon Arne Mogstad og Bjórn Sigurd Tufta, en allir hafa.þeir vakið athygli í heima- landi sínu með list sinni, og slík kynning nórskrar myndhugsunar ratar sjaldan til okkar. í aðfararorðum sýningarskrár, sem eru eftir listsögufræðinginn Maarettu Jaukkuri starfsmanns norrænu listmiðstöðvárinnar í Svía- virki segir m.a. „Það sem er athygl- isverðast og mikilvægast í norrænni list á síðustu árum er endurvakning hinnar rómantískku stefnu innan landslagsmálverksins. Þetta hefur átt sér stað á öllum Norðurlöndun- um en virðist mest áberandi hjá ungum norskum málurum. Norskir málarar sameina í verkum sínum áhrif frá eigin umhverfi og erlend- um straumum. Þetta er að sjálfsögðu sérálit listsagnfræðingsins, en um rétt- mæti þess skal ekkert fullyrt, þar sem ekki eru settar upp viðamiklar hlutlægar sýningar á ungri norr- ænni list innan Norðurlandanna, þar sem maður getur borið saman ólfk og/eða skyld viðhorf. Treysti ég mér alls ekki að taka svo stórt upp í mig, né hins vegar að draga það í efa, en hitt veit ég að sóst er eftir ákveðnum viðhorfum meðal ungs fólks til kynningar innan sem utan Norðurlanda, er telja má í viðunandi samræmi við erlenda strauma. Einnig hef ég tilhneigingu til þess sem málari að trúa á það, að eitthvað fleira sé að gerast á vinnu- stofum ungra myndlistarmanna innan Norðurlándanna, en það sem hér kemur fram og helst er ýtt að fólki, en hafi ég rangt fyrir mér bæri það vott um ósjálfstæði meðal ungra myndlistarmanna og þeir séu full hallir undir handleiðslu kenn- ingasmiða og erlenda fjarstýringu. Þetta er í góðu samræmi við nútíma norrænan kotungshátt, en í minna samræmi við víkingseðli forfeðra okkar, en slfkir höfðu margt fram að færa sem ekki sást annars staðar og komu færandi hendi með hugvit sitt hvar sem þeir gerðu strandhögg. En rétt og satt er, að það er ekki lengur af hinu illa að viður- kenna áhrif frá náttúrunni og hlut- veruleikanum í óhlutlægu málverki og enginn er lengur settur út af sakramentinu fyrir að játa slíkt. Hinu má svo ekki gleyma, að það hefur ekki gengið þrautalaust fyrir sig og það voru einmitt kenninga- smiðir sem lengst þráuðust við að viðurkenna slík tengsl hér áður fyrr sbr. „Informelistana" sem sögðu „óraunveruleiki hins „informela" tjáir alls ekkert". En því andmæltu einstakir frumkvöðlar, eins og t.d. Jean Fautrier, sem sagði „Engin iistgrein er fær um að miðla, ef hún er ekki hluti þess raunveruleika sem hún hrærist í." Sem málari hef ég og alltaf haft tilhneigingu til þess að taka meira mark á slíkri sjálfsprottinni rök- fræði málaranna en yfirveguðum samkór fræðinganna. Alllangan formála skrifar svo Asmund Thorkildsen, og er hann mjög í anda þess sem kemur frá Norrænu listamiðstöðinni í Svía- virki og hlýtur að fara fyrir ofan garð og neðan hjá öllum fjöldanum. Um sumt minnir hann mig á for- mála sýningar Arvids Pettersens á Kjarvalsstöðum fyrir skömmu, en í báðum tilvikum er líkast sem um sjálfstæðan skáldskap sé að ræða, ómenguð miðlun hughrifa frá mál- verkunum á máli og framsetningu sem venjulegt fólk skilur. Það myndi gera listinni og lista- mönnunum meiri greiða en fiest annað. Slík skrif eiga vissulega heima í fræðiritum sem og doktors- ritgerðum og eru iðulega hin áhuga- verðustu, en eiga naumast heima í sýningarskrám eða t.d. á síðum dagblaða — það fælir einungis hinn upplýsta almenna lesanda frá og á „Ludwigs Monopol" eftir Olav Christopher Jensen. sem kemur myndverkunum sem verið er að sýna iðulega lítið við í sjálfu sér. Það fara ekki allir í sporin hans Attilo Bonita Oliva og annarra nafnkenndra alþjóðlegra fræðinga og kannski líka alveg óþarfí að reyna það, en snúa sér frekar að máli málanna sem er bein og örtölvuöld er svo mikilvægt að ná til þessa hóps. Ekki er nóg að vera stöðugt að slá sér upp með tilvísun til alþýðunnar, en láta svo sem hún sé -ekki til er til framkvæmda kemur. Verður að teljast með öllu úrelt eftir fall Berlínarmúrsins og með honum hljóta einnig kaldir múrar miðstýringaráráttu og for- sjárhyggju að falla í vestrinu. Mér skilst að sýningin eigi m.a. að kynna áhrif bandarískrar listar á unga norska myndlistarmenn enda er þráfaldlega vitnað í verk bandarískra núlistamanna í formál- anum, það er líkast því á seinni tímum sem norræn núlist geti hvorki lifað né dregið andann án þess að hún sé tengd erlendum listhræringum í samtímanum eða núliðinni tíð og að það sé helst talið henni til ávinnings. Og leitað er logandi ljósi að slíku til kynning- ar erlendis. Ég skil illa tilganginn í slíku í stað þess að halda einmitt stíft fram norrænum einkennum, en hins vegar er alþjóðleg hugsun fyrir hendi meðal norrænna myndlistar- manna ekki síður en annarra mynd- listarmanna heimsins og hefur lengi verið. Tími er til að listsagnfræðing- ar átti sig á því og séu ekki alltaf að reyna að slá sér upp á því, að það hafi verið þeir en engir aðrir sem fundu upp heita vatnið! Ella kann svo að fara að það verði ein- ungis kalda vatnið sem kennt verði við þá í framtíðinni. Hefur ekki einmitt verið sagt: „Góðir myndlistarmenn stela en miðlungarnir líkja eftir?" Menn verða að skilja broddinn í þessum framslætti, því öll mikil list byggist á beinni víxlverkun að við- bættum eigin persónuleika og þeim sterkari sem hann er því augljósari listamaður er á ferðinni. Það sem öllu skiptir er að hér er áhugaverö sýning á ferð sem kemur okkur íslendingum við, lista- mönnum jafnt og þeim mörgu hér- lendu sem fylgjast vilja með hrær- ingum í samtímalist. Málararnir fimm eiga ekki ýkja margt sameiginlegt fyrir utan það að túlka vettvang nútimahugsunar í myndlistinni. Myndir Anne Katrine Dolven eru mjög í anda samtímalistar, — hún -f

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.