Morgunblaðið - 30.10.1993, Qupperneq 15

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 30. OKTÓBER 1993
15
Menntastefna SUS
eftirMeyvant
Þórólfsson
Það er ævinlega fagnaðarefni,
þegar ungt fólk í ábyrgðarstörfum
lætur sig varða menntun og upp-
eldi. Ég fagna því skrifum Ingi-
bjargar Völu Kaldalóns og Þor-
steins Siglaugssonar fulltrúa í
mennta- og menningarmálanefnd
SUS í Morgunblaðinu 28. septem-
ber sl. Það er sannarlega mikilvægt
að gera sér grein fyrir ýmsum
brotalömum, sem hrjá íslenskt
menntakerfi. Enda er auðvelt að
leiða rök að því, að grunnskólinn
er undirstaða velferðar okkar.
Grunnskólinn í ógöngum
En kæru Ingibjörg og Þorsteinn,
skýringar ykkar á ógöngum grunn-
skólans tel ég alls kostar óviðun-
andi. Þið nefnið ónýt lög, óskýr
markmið og ómarkvissa kennslu í
grunnskólum. Nei, vandinn á sér
miklu víðtækari og dýpri rætur, sem
liggja bæði ínnan og utan skóla-
starfs. Þeir skólar eru einmitt í
mestum ógöngum, sem ekki hafa
tileinkað sér hin ágætu lög og að-
alnámskrá sem nú eru í gildi. Orð
hins virta stjórnmálamanns og
ágæta sjálfstæðismanns, Bjarna
Benediktssonar, eru lýsandi fyrir
þann vanda, sem við eigum við að
etja: „Ein réttmætasta aðfinnsla við
núverandi fræðslukerfi er einmitt
sú, að nú sé troðið í unglingana
margvíslegum fróðleik, en þó skorti
þá vitneskju um sumt það, sem
sjálfsagt sé, að allir viti.“ (Land og
lýðveldi, 1965.)
Námsgengi á æðri skólastigum
Ingibjörg og Þorsteinn eru miður
sín yfir slæmu gengi nemenda á
æðri skólastigum, sem þau vilja
rekja til minnkandi kennslu í ís-
lensku, stærðfræði og erlendum
málum.
Skoðum 2. markmiðsgrein
grunnskólalaga, sem er rökrétt af-
leiðing af stjórnskipun lýðveldisins.
Meginhlutverk grunnskólans er og
verður ævinlega að búa nemendur
undir líf og starf í lýðveldi okkar,
þessu síbreytilega þjóðfélagi sem,
eins og þið orðið það, einkennist
af auknu rótleysi og dvínandi sið-
ferði. Starf grunnskólakennarans
verður vandasamara með ári hverju
og krefst æ meiri þolinmæði, og
honum er öldungis ætlað meira en
að troða í nemendur málfræðiregl-
um og stærðfræðiformúlum, sem
henta æðri skólastigum. Grunn-
skólakennari verður að haga störf-
um sínum í samræmi við þarfír allra
nemenda, þjálfa þá til samstarfs
við aðra þjóðfélagsþegna, veita
þeim tækifæri til að afla sér þekk-
ingar og leikni á ýmsum sviðum
og síðast en ekki síst að halda uppi
virkri samvinnu við heimilin um
menntun og uppeldi. Stærðfræði-
og málanám er hvergi eins virkt
og samstillt við þróunina í þjóðfé-
laginu og í þeim skólum, sem fylgja
ákvæðum Aðalnámskrár grunn-
skóla frá 1989. Nemendur eru þjálf-
aðir í að tjá sig í ræðu og í riti,
færa rök fyrir máli sínu og beita
þekkingu sinni til að leysa ýmsar
þrautir og vandamál, sem krefjast
rökhugsunar og skilnings.
Sl. vor birtist hér í blaðinu viðtal
við Einar Guðmundsson samstarfs-
mann Ingibjargar hjá Rannsókna-
stofnun uppeldis- og menntamála.
Hann kemst m.a. að þeirri niður-
stöðu, að 34% nemenda geti deilt
2,5 í 3,55 án þess að nota vasa-
reikni eða tölvu. Er það slíkt stærð-
fræðinám, sem þið teljið hafa
minnkað? Hvenær deilduð þið síðast
tugabroti í tugabrot með blaði og
blýanti og geymduð vasareikninn
ykkar uppi á hillu á meðan? Ég tel
að hér sé í hnotskurn ein alvarleg-
asta brotalömin í íslensku skóla-
kerfí. Gerð er krafa um að böm
tileinki sér þekkingu og leikni, sem
ekki er lengur þörf fyrir. Þetta er
hliðstætt því að gera kröfu um að
fólk noti bala og þvottabretti í stað
þvottavélar. Vitað er, að kennarar
veija umtalsverðum tíma í að þjálfa
nemendur í slíkum „prófsýningar-
atriðum“.
Uppeldismarkmið
Ingibjörg og Þorsteinn telja upp-
lausn og dvínandi virðingu fyrir
reglum þjóðfélagsins afleiðingu af
óskýrum uppeldismarkmiðum, aga-
leysi og skorti á markvissri kennslu
í skólum.
Kæru börn, hér er á ferðinni þjóð-
félagsvandi, sem á sér miklu víð-
tækari orsakir. Skoðum t.d. hvernig
verkefnum er forgangsraðað í þjóð-
félagsinu. Raunvemlegar þarfir
barna og unglinga em ekki ofarlega
á verkefnalistanum. Sú vinnuað-
staða og umhverfí, sem ungu fólki
er ióoðið upp á, yrði umsvifalaust
dæmd óhæf af heilbrigðis- og
vinnueftirliti, ef um væri að ræða
vinnustað fullorðins fólks. Nýlega
kom ég inn í nýtt og glæsilegt hús-
næði tryggingafélags. Þar sátu
starfsmenn við stór skrifborð með
öll hugsanleg þægindi við höndina,
parket og marmari á gólfum og
hitabeltisplöntur í hveiju horni. Þar
sem ég var nýstiginn út úr kennslu-
stofu frá 27 nemendum, sem sátu
þétt saman við lítil skólaborð, á
hörðum stólum í 26 stiga hita og
ólofti, fann ég hvað andstæðurnar
Meyvant Þórólfsson
„Börn og unglingar eru
viðkvæmar mannverur,
fólk, sem auðvelt er að
hafa áhrif á og móta.
Skólinn og námskráin
eiga eðlilega undir
högg að sækja í þeim
efnum.“
voru hrópandi. Væri ekki skynsam-
legra að greiða 40.000 krónur á
ári fyrir mannsæmandi vinnuað-
stöðu handa börnum okkar en ein-
hveija tryggingu sem fer í að greiða
fyrir umferðarafglöp ólánsamra
fórnardýra þessa geggjaða þjóðfé-
lags skrums og ofursamkeppni?
Börn og unglingar hljóta helst
athygli í samfélaginu vegna hins
gjöfula markaðar, sem leynist í
þeim hópi. Þessi hópur er nefnilega
viðkvæmur gagnvart ýmiss konar
áreiti og auðvelt er að fá hann til
að kaupa fánýta hluti og þjónustu.
Ungmennum er boðið upp á alls
kyns firringu, sem fyrst og fremst
miðar að því að innræta sam-
keppni, hatur og andúð á náungan-
um. Vinsælasti tölvuleikurinn í dag
gerir börnum kleift að höggva höf-
uðið af andstæðingnum svo að blóð-
ið slettist í allar áttir. Svæsnustu
ofbeldismyndböndin, en jafnframt
þau vinsælustu meðal barna og
unglinga, koma sjaldnast fyrir augu
fullorðins fólks. Og það er engin
tilviljun, að auglýsingar á skyndibit-
um, gosdrykkjum, áfengi, sígarett-
um og alls kyns skrani eru staðsett-
ar þar sem ungmenni halda sig.
Hin íslenska fijálshyggjustefna stíl-
ar á þessi gjöfulu mið; svifist er
einskis, framleiðendurnir láta sig
engu varða afleiðingarnar. Kjörorð-
ið er: Hugsaðu um sjálfan þig, þig
varðar ekki um vandamál annarra.
Börn og unglingar eru viðkvæm-
ar mannverur, fólk, sem auðvelt er
að hafa áhrif á og móta. Skólinn
og námskráin eiga eðlilega undir
högg að sækja í þeim efnim“.
Menntun í takt við þróun
þjóðfélagsins
Agætu SUS-félagar, mín niður-
staða er ótvíræð: Því betur sem
kennarar fylgja markmiðum Aðal-
námskrár grunnskóla frá 1989
þeim mun farsælla er skólastarfið.
Fylgt er þróun þjóðfélagsins við
skipulag þess, nemendur eru þjál-
faðir í móðurmáli, stærðfræði og
erlendum málum með markvissri
tengingu við raunveruleikann. Þeir
eru þjálfaðir í að tjá sig jafnt í
ræðu sem í riti og þeim er innrætt
virðing fyrir öðrum jafnt sem sjálf-
um sér á grundvelli jafnréttis og
frelsis. Þakka ykkur fyrir að vekja
umræðu um þetta mikilvæga mál.
Höfundur er kennari við
Vogaskóla og fyrrverandi
námstjóri í menntamála-
ráðuneytinu.
LESTRARHESTURINN
k kynnir nýjan bókaflokk
|j fyrir böm og unglinga
1LÍFIÐ OG TILVERAN
Bamabækur • Unglingabækur
íslenskur fróðleikur
Æviminningar • Viðtalsbækur
Ljóðabækur • Þýddar skáldsðgur
Ástarsögur • Sakamálasögur o. m. fl.
Einnig lítið útlitsgallaðar bækur á gjaf
■garhúsin
ÞESSI OD Yfíl