Morgunblaðið - 10.04.1994, Síða 5

MORGUNBLAÐIÐ MANNLIFSSTRAUMAR SUNNUDAGUR 10. APRÍL 1994
B 5
MATKRÁKANÆr sjúklingum ofgott ad narta ígulrót?
Spítalamatw
ÞESSI pistill og þeir næstu
verða skrifaðir héðan af
höfuðstaðarnesinu þar sem
ég dvelst um sinn í ýmsum
erindagjörðum. Eg hóf
dvölina á því að endurnýja
kynni mín af íslenskum spít-
alamat og lífinu innan
sjúkrahús-
veggja.
Tjað er út af fyrir sig upp-
byggilegt og traustvekj-
andi fyrir fróðleiksfúsa sjúkl-
inga að fylgjast með okkar
ötulu heilbrigðisstéttum að
mmmmmmmmm störfum, vit-
andi sig í góð-
um höndum.
Maður hefur
líka gagn og
gaman af því
að skiptast á
heilsufars-
sögum og
öðrum sögum
við samlagskonur sínar. (Ein
hafði t.d. áður legið með
stúlku svo þjófóttri að það
þurfti að óla hana niður í rúm-
ið!) Sjúkrahúsdvöl er í vissum
skilningi ferðalag með óvæntu
samferðafólki, tilhéyrandi
uppákomum, bauki og bralli.
Eigi að siður er dapurt að
sannreyna hvernig „sparnað-
urinn“ í heilbrigðiskerfinu er
farinn að koma niður á bæði
starfsfólki og sjúklingum.
Hvernig geta læknar einbeitt
sér að því að skera upp ef
þeir þurfa samtímis að hugsa
um það að skera niður? Og
ekki nóg fyrir eina mann-
skepnu að þurfa að gangast
undir uppskurð þótt þótt hún
lendi nú ekki í niðurskurði í
leiðinni?
eftir Jóhönnu
Sveinsdóttur
Garnir viðkvæmar eins og
mímósur
Það er t.d. alveg ljóst að
oft „þarf“ að.senda sjúklinga
of snemma heim. Kannski
helst að frekir og garnameð-
vitaðir sjúklingar eins og ég
fái að vera aðeins lengur, að
því tilskildu að þeir hreinlega
neiti að yfirgefa spítalann
með góðu. Við kviðarholsað-
gerðir lamast garnirnar eins
og mímósur sem eru svo við-
kvæmar að vart- má á þær
anda. Líðan sjúklings og fyrsti
bati fara að miklu leyti eftir
því hversu greiðlega gengur
að endurlífga meltingarveg
hans. (Og út af hreyfingar-
leysinu þarf náttúrulega fyrst
og síðast að hugsa um garnir
sjúklinga, burtséð frá uppá-
komum í kviðarholi.) Það vek-
ur því furðu mína á þessum
sparnaðartímum að spítala-
maturinn skuli ekki hafa verið
tekinn til gagngerrar endur-
skoðunar með sérstöku tilliti
til þarmaörvunar og þar með
skemmri sjúkrahúslegu per
sjúkling og sparnaði í krónum
talið. Uppbakaðar súpur og
sósusull það sem sjúklingum
er boðið upp á í ríkum mæli
er hreinlega til þess fallið að
svæfa garnir þeirra svefnin-
um langa, gera skammtíma-
sjúklinga að langlegusjúkling-
um og þá síðarnefndu að eilíf-
um spítalamat. Hefði ég ekki
látið færa mér heilu hjólbör-
urnar af ávöxtum og græn-
meti á sængina lægi ég vísast
enn með tærnar upp í loft í
luntalegri bið eftir glaðlegu
garnagóli. Ef einhveijum
lagasmiðnum hefði nú dottið
í hug að semja lag við Sósu-
kvæði Þórbergs hefði það vís-
ast orðið einn aðalsmelllurinn
í Óskalögum sjúklinga meðan
þau voru við lýði:
„Tak frá mér, guð, allt
sósusull,
seyddar steikur og þvílíkt
drull.“
Eins og útrunnin
vítamíntafla ...
Nei, þegar maður rankar
við sér eftir svæfingu með
holtaþoku í hausnum og líður
eins og úlfinum í Rauðhettu
með steina í maganum, og
horfir sljór út í logndrífuna,
skæðadrífuna, hundslappa-
drífuna, er manni þá of gott
að narta í gulrót eða epli, ég
bara spyr? (Þegar ég var að
koma til sjálfrar mín fannst
mér ég ég vera útrunnin víta-
míntafla. Myndlistarkonan
sem ég var í samlagi með var
öllu heppnari. Þegar hún var
að koma til meðvitundar eftir
svæfinguna fannst henni hún
vera málverk eftir Mondrian,
heyrðist læknirinn segja við
hjúkrunarkonuna: Sjáðu, blái
liturinn er alveg kominn, en
það vantar dálítið upp á þann
rauða...)
Flóttamannasúpur á
farsjúklingaheimilum
Sem sé: ég er sannfærð um
að spara megi talsvert í heil-
brigðisgeiranum með breytt-
um matseðli, stytta legutíma
með mat sem örvar augu og
þarma - og þar með hjarta.
Annars eru sumar deildir
farnar að líkjast mjög far-
fuglaheimilum, eru sannköll-
uð farsjúklingaheimili. Eg
held það gæti líka orðið til
hægða(r)auka og sparnaðar
að koma upp eldunaraðstöðu
fyrir sjúklinga, a.m.k. á með-
an verið er að endurskoða
spítalamatinn. Það krefst
hvorki mikils máttar né ein-
beitingar að sjóða „instant“
flóttamannasúpu, af asískum
uppruna, ódýra og holla, djúsa
appelsínur og saxa grænmeti.
Tilvonandi sjúklingar: Búið
ykkur í skógarferð, með in-
dæla nestiskörfu (eða hjólbör-
ur). Setjið ykkur í spor Rauð-
hettu litlu á leið til ömmu ...
ÞJÓÐLÍFSÞANKAR /Vœri ekki
faglegrar aóstodar pörf?
SópaÖ undir
,feldinn“
VIÐ ÍSLENDINGAR höfum orð fyrirað vera lokað fólk. Þetta tengist
kannski myrkri og óblíðri vetrarnáttúru okkar. Svo mikið er víst að inenn
segja sjaldnast neitt af sínum innstu málum nema þeir séu „í glasi“, þá
stendur líka oftar en ekki bunan út úr þeim. Venjulega kemur þetta ekki
að sök nema að eitthvað hendi menn þess eðlis að það þyrfti að fá útrás
en ylli sálarmeini ella. Mér minntist til allra „barfrásagna ' sem ég hef
hlýtt á um daganna, þegar ég sat námskeið hjá Rauða krossinum fyrir
skömmu og heyrði þar sagt frá nauðsyn þess að fólk sem starfar fyrir
Rauða krossinn á átakasvæðum erlendis fái faglega aðstoð ef það verður
fyrir sálrænum áföllum í starfi sínu. Þá hugsaði ég um okkur hin sem
heyjum okkar stríð á heimavelli. Við verðum líka fyrir áföllum í lífinu
og líklega er mikil vöntun á aðstoð sem þessari fyrir „venjulegt" fólk.
Eg þekki mann sem varð fyrir því
að koma á slysstað eftir flug-
slys og þurfa að bera kennsl á lík
og koma þeim í kistur. Hann fékk
enga faglega aðstoð til þess að vinna
úr þessari erfiðu
reynslu og kanski
hafa þeir sem hann
tók ómakið af varla
gert sér grein fyrir
hversu þung sú
byrði var sem hann
létti af þeirra herð-
um. Konu þekki ég
sem horfði á barn
n
eftir Guðrúnu
Guólougsdóttur
sitt deyja í höndum sér án þess að
fá nokkra aðstoð á eftir við að vinna
úr þeirri sáru reynslu. Ungan mann
þekki ég sem var nærri dáinn og var
ekki boðin nein fagleg aðstoð við að
vinna úr þeim erfiðu tilfinningum sem
slíkt áfall skilur eftir sig. Þetta fólk
ræddi reynslu sína við sína nánustu
og tókst að komast frá þessari raun
óskemmt, einkum vegna þess að það
byrgði ekki sársauka sinn inni heldur
veitti honum strax útrás.
Ýmis reynsla getur verið sár í
minningunni án þess að orsakast af
slíkum stórkostlegum áföllum sem
að ofan var lýst. Það getur orðið fólki
sálrænt áfall að sjá slys eða ofbeldi.
Sömuleiðis að hlusta á frásagnir fólks
sem meðtekið er af minningum um
hörmulega atburði. Hjúkrunarfólk,
sjúkraflutningamenn, jafnvel blaða-
menn og ýmsir aðrir sem koma á
vettvang og sjá hræðilega atburði eða
heyra þeim lýst af fórnarlömbum
verða stundum fyrir áföllum sem
þeim kæmi betur að geta unnið úr
með mönnum sem kunna að taka á
slíkum málum. Slík þjónusta er
sjaldnast í boði. Það væri ugglaust
ástæða til að þjálfa upp fleira fólk
sem gæti aðstoðað þá sem orðið hef-
ur fyrir sálrænum áföllum. Læknar
og sálfræðingar taka á þeim málum
sem erfiðust eru, en þá verða líka
þéir sem sárt eiga um að binda að
leita sjálfir til þeirra aðila. Fólki sem
orðið hafa fyrir sálrænum áföllum í
minna mæli myndi efalaust ganga
betur að vinna úr þeirri reynslu á
jákvæðan hátt ef það nyti aðstoðar
fagmanns. Hugsanlega gætu fyrir-
tæki sem hafa í þjónustu sinni fólk
sem á sálræn áföll á hættu í starfi
sínu séð til þess að starfsmönnum
þeirra standi slík þjónusta til boða.
Þannig gæti viðkomandi starfsmaður
nýtt erfiða reynslu sína í starfi á já-
kvæðan hátt fyrirtækinu til góða í
stað þess að flýja starfið og sárar
minningar því bundnar eins og á sér
stað í erfiðustu tilvikunum. Þetta er
alltént umhugsunarvert í okkar hrað-
skreiða þjóðlífi, þar sem sú krafa er
gerð að allir séu yfirmáta hressir og
sópi jafnóðum undir „feldinn" öllum
sársauka uns þeir rúmast sjálfir ekki
lengur undir feldinum og standa uppi
kviknaktir í hretviðri hins daglega
lífs.
an þyrfti því að undra þótt einn og
einn fornmaður skyti upp kollinum
eða hluta af kolli á ólíklegustu stöð-
um.
Nýjar upplýsingar bætast við
jafnt og þetl en skoðahir erú Skiþt-
Homo erectus
ar og breytast dag frá degi. Enn
er margt á huldu um gönguna miklu
frá mannkynsvöggunni út um allar
jarðir en sá sem veltir fyrir sér,
vegur og metur er Homo sapiens.
Honum er málið ‘skylt.
Bílamarkaöurinn
Smiðjuvegi 46E
V/ReykjanesbrauU
Kopavogi, sími
671800
Opið sunnudaga
kl. 13-18.
Subaru Legacy Artlc 2,0 árg. '93, 5 g.,
ek. aðeins 9 þ., álfelgur, rafm. í rúfium
o.fl. V. 2060 þús., sk. á ód.
Stretsbuxur
kr. 2.900
Mikið úrval af
allskonar buxum
Opib á laugardögum
kl. 11-16
Metsölubladá hvctjum ik^i!
Kolaportið flytur I
Tollhúsið í maí!
Við flytjum Kolaportið um miðjan maímánuð
á jarðhæð Tollhússins við Geirsgötu.
Gert er ráö fyrir aö markaöstorgiö verði áfram einungis opiö
um heigar en viö ætlum að nýta húsnæðið (samtals um 2700
fermetra) aöra daga og aö kvöldlagi til margvíslegrar annarar
starfsemi svo sem sýninga, funda, tónleika o.fl.
Þá eru einnig uppi hugmyndir um að í hluta húsnæðisins veröi starfræktur
sérstakur markaður aðra daga og að fastir seljendur hafi möguleika á
varanlegri aðstöðu fyrir fyrirtæki sín í tengslum við þennan markað.
Stefnt er að því að í þessu nýja húsnæði veröi uppfyllt ítrustu skilyrði
heilbrigöiseftirlits til sölu hvers konar veitinga og matvæla.
Viö óskum eftir aö heyra frá nýjum aðilum sem vilja vinna
meö okkur aö góðum málum í þessu nýja húsi og auglýsum
sérstaklega eftir umsækjendum um eftirfarandi aöstööu:
1. Einföld veitingasala
2. Fisksala - frosinn og ferskur fiskur, annað sjávarfang
3. Kjötsala - frosið og ferskt kjöt
Varðandi ofangreinda þætti er gert ráð fyrir langtímasamningum við
einstaka aðila. Lögð er áhersla á snyrtimennsku, gott úrval, mikil
gæði og lágt söluverð. Umsóknarfrestur er til 16. apríl.
KOIAPORTK)
MARKAÐSTORG
Garðastræti 6, ÍOÍ Reykjavík,sími é25030, fax 625099
I