Morgunblaðið - 03.12.1995, Blaðsíða 19

Morgunblaðið - 03.12.1995, Blaðsíða 19
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. DESEMBER 1995 B 19 stjórnað frá Moskvu gegnum rúss- neska leikhússtjóra og leikstjóra. Údmúrtar hafa því atvinnuleikhús, en þeirra leikhús hefur engin sérein- kenni. í lýðveldinu eru 800 þúsund íbúar, um helmingurinn Údmúrtar og helmingurinn Rússar. Svo búa líka Údmúrtar í næstu lýðveldum, þannig að Údmúrtar eru alls um 700 þúsund, sem tala tungumálfjarskylt samísku og finnsku en alls óskylt rússnesku. Það sem heillaði þá í minni frásögn var hvernig við notum samíska menningu, sérkenni hennar, sögu og tungu í okkar Samaleikhúsi til þess að skapa okkar eigið form í leikhúsi." Haukur sótti m.a. sína leiklistar- menntun til Japans og þegar spurt er hvort sú leiklistarhefð hafi komið honum að notum í þessu starfi, kveðst hann einmitt hafa lagt áherslu á þetta sjónræna, tónlistar- lega og myndræna, sem er svo ríkt í austurlenskri og þá japanskri leik- hefð. Ekki bara talað orð. Þá náist líka til áhorfenda sem ekki skilja samísku. Mótadist í Japan Haukur fór til náms í leiklist til Japans árið 1969. Hann hafði lengi átt sér þann draum, allt frá því að hann fimm ára gamall fór með for- eldrum sínum í Þjóðleikhúsið og sá japanskan dansflokk sem var á heimsreisu. „Ég varð alveg heillaður og eftir því sem kunnáttan um Jap- an efldist fór ég að greina betur hvað var svona spennandi. 1967 kynntist ég Japönum í fyrsta skipti á heimssýningunni í Montreal og sá japanskt leikhús. Kynntist þá stelp- um sem unnu í japanska skálanum. Svo kom Kabuki leikhúsið frá Tokýo og ein þeirra varð túlkur leikaranna. Hún bauð mér líka baksviðs," segir hann. Strax haustið eftir að Haukur lauk stúdentsprófí hélt hann til Jap- ans, var þá búinn að fá vist hjá jap- anskri fjölskyldu og innritun í mála- skóla. Hann var þar í 3 ár og um- gekkst eingöngu japanska vini. Hann var í háskólanum, en lærði mest af ákveðnum leikhópi, sem var með tilraunir með að nota bæði gam- alt og nýtt, segir hann. Samt var samband við meistara í gömlu hefð- unum. „Þessi ár í Japan voru mikil umbrotaár, stúdentauppreisnir og andóf gegn gömlum hefðum. Svo kem ég þarna til að læra gamlar hefðir. Ég lenti því svolítið á milli. En þetta mótaði mig mikið í allri minni hugsun hvað varðar leiklist. Þetta japanska leikhús er svo mynd- rænt og mikil heild af texta, tónlist og hreyfingum, þar sem allt raun- verulega tengfst. Ekki á sama hátt og í vestrænum leikhúsum, þar sem óperan er söngurinn, dansinn er ballett og leiklistin er texti. í Japan tengist þetta allt eðlilega. Það finn ég líka í samískri menningu, þar sem gamla sönglistin, joikið, er svo mik- 111 hluti af sýningunni. Við notum mikið í okkar sýningum tónlist, hreyfingar og texta." Því má skjóta hér inn í að Hauk- ur Gunnarsson stundaði í framhaldi leiklistarnám í háskóla í Bretlandi. Shakespeare í Údmúrtíu Við víkjum talinu aftur austur til Údmúrtíu í Rússlandi. Haukur var boðinn þangað um síðustu páska. Leikhúsið lék alla sína efnisskrá fyr- ir hann sérstaklega. Hann kveðst vel hafa séð vandmál þeirra. „Leik- húsið hefur engan karakter. Þeir eiga góða leikara og hafa alla mögu- leika á að gera gott leikhús, en þurfa að gera eitthvað sérstakt. I höfuð- borginni Izhevsk er leikhús HAUKUR með tveimur babúskum austur í rússneska sjálfstjórn- arlýðveldinu Údmúrtiu, þar sem hann er að hjálpa leikhúsinu við mótun údmúrtískrar leiklistar og ætlar að solja á svið Jóns- messunæturdrauminn á næsta ári. HAUKUR (lengst t.h. í öftustu röð) með leikurum Samaleikhússins. Ung verjar SAMAMENNINGIN tengist í austur, er finnst-úgrísk. Myndin sýn- ir finnsk-úgríska þjóðflokka, sem búa allt frá Norður-Noregi og austur til Síberíu og Úralfjalla: 1. Hanty-kona, 2. Mansi-maður, 3. údmúrtísk kona, 4. kona og maður af Mari-fólki, 5. Samafeðgar frá N-Noregi, 6. Vespísk kona 7. Komi-maður með barn. Sjá á meðfylgjandi kortí heimkynni þeirra og fleiri skyldra þjóðarbrota. frá Sovétríkjunum og fleiri tugir af góðum leikurum. Leikhúsið var svo ríkisstyrkt. Rússarnir eru mest í höfuðborginni, en Údmúrtarnir meira úti á landsbyggðinni og þang- að er farið í leikferðir." Áformað er að Haukur fari þang- að að ári liðnu, haustið 1996, og setji upp sýningu. Fékk því frestað að taka við í Tromsö til að geta stað- ið við það.„Mig langar til að setja þar upp Jónsmessunæturdraum eftir Shakespeare. Þeir eru sáttir á það. Höfðu stungið upp á einhverju sa- mísku, en mér fínnst þetta meira spennandi en að taka eitthvað frá mér, íslenskt eða samískt, eða frá þeim sjálfum. Og Jónsmessunætur- draumur er svo sveigjanlegur. Það er svo mikið í honum, sem virðist geta fallið inn í þarna. Gegnum það leikrit finnst mér ég geta sagt eitt- hvað um hvað mér fínnst. í því eru möguleikar til þess að nýta eitthvað af gömlu menningunni, þessari údm- úrtísku menningu, bæði í tónlist og dansi og úr þeirra gömlu goðafræði og trúarbrögðum." Leikhússtjóri í Tromsö Þegar þessu verkefni er lokið fer Haukur til Tromsö, þar sem hann tekur við 1. janúar 1997. Hann hafði verið kallaður þangað til skrafs og ráðagerða um leikhúsið. Á næstu árum á að byggja nýtt leikhús í Tromsö, stækka leikhópinn. Haukur kveðst hlakka til að tak- ast á við þetta nýja verkefni. Við- fangsefnið verði að finna sérein- kenni, sem eru norðurnorsk. Hann segir að í Norður-Noregi sé menning talsvert ólík því sem er í Suður-Nor- egi. Hún sé líkari íslenskri og fær- eyskri menningu, að honum fmnst. „Tengslin við náttúruna eru svo náin, svo ógnvekjandi. Maður veit að hún er sterkari en manneskjan. Og svo þessi tilvera drauga og anda. Þetta er svo líkt því íslenska. Þarna lifa menn líka á fiski eins og við." „Mér fínnst ekki spennandi að vera leikhússtjóri í leikhúsi, sem er einhver skuggi af því sem er í Ósló, Bergen eða Þrándheimi. Fyrst leikhús er þarna í Norður-Noregi, þá verður það að hafa einhver norður-norsk séreinkenni. Maður verður að leita meira í norður-norskra sögu, tónlist og hefðir. Reyna að fá það inn í leik- húsið. Ég ætla að reyna að fá norður- norska höfunda til að skrifa meira fyrir okkur eftir einhverri ákveðinni hugmynd og þá í samvinnu við okk- ur, eins og ég gerði hjá Sömunum. Það er talsverð gróska þar í ljóða- gerð, barnabókaskrifum og fagur- bókmenntum, en rithöfundarnir þeirra þekktu ekki þennan miðil leik- húsið. Þetta hefur tekist mjög vel. Leikverk sem við höfum fengið fram þannig hafa orðið mjög vinsæl meðal samískra áhorfenda. Eg hefi hug á að gera það sama í Hálogalandsleik- húsinu, reyna með því að nota heima- höfunda til að fá fram það sem er norðurnorskt." Sjálfur kveðst Haukur hafa verið orðinn leiður á stórborgum með öllu því sem þeim fylgir, glæpum, ofbeldi og öryggisleysi, þegar hann fór til- Kautokeino fyrir fimm árum. Það kom honum svolítið á óvart hve vel honum líkaði að búa á svo litlum stað. En þar er þetta opna landslag, mikli himinn yfir Finnmerkurheið- inni með lágvöxnum gróðri og frið- ur. Og þarna komst hann í kynni við þessa sérstæðu menningu Sam- anna. Nú vildi hann fara aftur á stærri stað, ekki þó í stórborgir þótt gott sé að koma þar og njóta þess sem þær hafa upp á að bjóða. Tromsö sé hæfilega stór staður. Þótt hann hafi búið í smábænum Kautokeino þá kvaðst hann hafa fengið svo mikið út úr því, t.d. gegn um allar þessar ferðir með leikflokkinn til Grænlands, Sí- beríu, Baskalands, Færeyja, Eist- lands og staða sem hann hefði ann- ars ekki kynnst. Lappaleikhúsið sýndi sl. vetur í Reykjavík á norrænu leiklistarhátíðinni í sambandi við Norðurlandaráð og á Akureyri. Hann hefur líka víða-f arið til fýrirles- traferða um samísk leikhús og sam- íska menningu „Ég hefi lært svo mikið af þessu sjálfur," segir Haukur,, Með hverri sýningu finnur maður hve þetta leik- hús er mikilvægt. Það hefur svo mikið að segja fyrir sjálfsímynd Samanna að hafa atvinnuleikhús, sem fjallar um þeirra eigin menn- ingu. Við höfum greinilega fundið hvernig virðingin hefur vaxið. í fyrstu var þetta ekkert þeirra, bara einhverjir hippar. En aðsóknin að leikhúsinu hefur aukist gífurlega og aðalumræðuefnið fyrir hverja frum- sýningu er hvað eigi nú að fara að fjalla um. Það er svo gefandi. Þessa reynslu hefði ég aldrei getað fengið á sama hátt í venjulegu leikhúsi, í Ósló eða Reykjavík. Þarna verða tengslin við áhorfendur auðvitað miklu nánari. Við erum að leika fyr- ir áhorfendur, sem ekki eru vanir að fá fjallað um sína sögu á þennan hátt. Við vorum t.d. með sýningu um Austur-Sama, sem lentu í hrakn- ingum við landamæraskiptingu Rússa og Finna í stríðinu, voru hraktir frá sínu landi og voru flótta- menn í 4-5 ár. Þetta var samið sér- staklega fyrir okkur og ég setti það. sjálfur upp. Að sitja svo í salnum með gömlum Sömum, sem höfðu lif- að stríðið, var alveg einstök upplif- un. Að fá þessa tilfinningu, að leik- hús hefur eitthvað að segja. Það er ekki bara til þess að skemmta. Er ekki aðeins andleg fæða, heldur get- ur líka hitt fólk svona sterkt tilfinn- ingalega. Mér fmnst skipta svo miklu að fá fram það sem er sérstætt á hverjum stað nú þegar allt er orðið svo eins- leitt, matur er orðinn sá sami, tón- list sú sama hvar sem maður fer o^s.frv. Fyrir framtíðina skiptir máli að þessi sérkenni varðveitist í þjóð- búningum, sérstakri matargerð og tónlist og dönsum. Og á jákvæðan hátt, ekki á þennan neikvæða, eins og kemur fram í þessum þjóðernis- sinnaða hugsunarhætti, sem hefur skotið upp kollinum síðasta áratug- inn. Að þetta hefur mikið að segja fyrir jákvætt stolt þjóðarbrots og hve heimurinn verður miklu skemmtilegri með fjölbreytni." Á íslandi eftir 10 ár Eitt af erindum Hauks til Noregs í sl. viku var að sitja í dómnefnd norsks úthlutunarsjóðs, sem fær greiðslur fyrir afnot af snældum og- diskum og úthlutar styrkjum til tón- listar, leiklistar og dans. Nú var samkeppni um besta músíkdrama- tíska verkið og voru þrír komnir í úrslit. Haukur átti sæti í dómnefnd- inni sem valdi einn þeirra í sl. viku. Haukur hefur ekki sett upp leik- sýningar á íslandi í 10 ár, frá því hann setti upp Silfurtunglið á Akur- eyri. En fyrstu fimm árin sem hann bjó í Ósló kom hann oft til íslands og setti á svið í Iðnó og Þjóðleikhús- inu, jafnframt því sem hann starfaði í Noregi, Finnlandi og Danmörku. Honum þykir ákaflega gaman að koma nú aftur til að setja upp hjá Leikfélagi Akureyrar Sporvagninn Girnd, segir hann. Og til þess varð hann nú að drífa sig aftur norður. Ekki var til setunnar boðið.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.