Morgunblaðið - 30.10.1997, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 30.10.1997, Blaðsíða 24
5S f eer HaaöTHO os HUOAqyn 24 FIMMTUDAGUR 30. OKTÓBER 1997 araA.mv!TJOHOK MORGUNBLAÐIÐ LISTIR Lesið úr nýj- um bókum á Súfistanum FIMMTUDAGSUPPLESTUR Súfistans, bókakaffinu í Bóka- búð Máls og menningar, Laugavegi 18, verður helgaður nokkrum af þeim bókum sem eru að koma glóðvolgar í bóka- verslanir þessa dagana. Þetta er fjórða upplestrarkvöldið á Súfistanum nú í haust og hafa upplestrarkvöldin verið afar vel sótt. Meðal þeirra bóka sem kynntar verða er skáldsagan Ástfóstur eftir Rúnar Helga Vignisson, Eldfórnin eftir Vil- borgu Davíðsdóttur og ljóða- bókin Heilyndi eftir Erling Sigurðarson frá Grænavatni. Upplesturinn hefst kl. 20.30 og stendur til 22. Að- gangur er ókeypis og öllum opinn. Ljóðakvðld í Dj' upinu UÓÐAKVÖLD verðurhaldið í Djúpinu í kvöld kl. 21. Fram koma: Ólafur, Joan, Hr. T., Valrún, Dúsa, Kristjana, Krist- ín dáðaskáld, Grétar, Guð- brandur Siglaugsson, Ægir og fleiri. Skáldin lesa ýmist eða kveða með aðstoð hljóðgjafa. Yfirskrift ljóðakvöldsins er Huldukonan kallar. Leiðsögn um sýningu LEIÐSÖGN um sýningu Gunn- laugs Schevings, Úr smiðju listamannsins, verður á laugar- daginn 1. nóvember, kl. 15. I fyrirlestrasal verður sýnd heimildarmynd um Gunnlaug Scheving, Hið híjóðláta verk, kl. 12 og kl. 16. Safnið er opið alia daga nema mánudaga kl. 11-17. Kaffistofa safnsins er opin á sama tima. Hrífandi ljóð BOKMENNTIR Ljóð VINDAR f RAUMSDAL eftir Knut 0degárd. Þýðendun Jó- hann Hjálmarsson og Matthías Jo- hannessen, Hörpuútgáfan, 1997 - 43 bls. KNUT Odegárd er íslendingum að góðu kunnur. Störf hans hér á landi og vensl við ísland og Íslend- inga eiga sinn þátt í því en hann hefur auk þess þýtt mörg_ íslensk öndvegisverk yfir á norsku. í heima- landi sínu er hann þekkt og viður- kennt skáld og hafa kvæði hans einn- ig komið víða út í þýðingum. Mörg ljóð hafa birst eftir hann á prenti hér á landi en einnig kom út úrval ljóða hans í þýðingu Einars Braga 1973, Hljómleikar í hvítu húsi. Nú hafa skáldin Matthías Johannessen og Jóhann Hjálmarsson þýtt og gefið út annað úrval ljóðaþýðinga hans sem nefnist Vindar í Raumsdal. Knut 0degárd er tilfinningaríkt og ósérhlífið Ijóðskáld. Víða opnar hann magnaða sýn inn í ljóðveröld sína sem er á sinn hátt ljóðræn enda þótt hún virðist herðast í eldi tfmans og verði allt að því vægðarlaus í seinustu bókum hans. Ljóðin í úrvalinu eru flest úr bók- inni Kinomaskinist (1991) en einnig hafa þýðendur valið einstök ljóð úr öðrum bókum skáldsins. Þannig eru kvæði úr Vind gjennom Romsdal (1978), Biesurr, laksesprang (1983) og Buktale (1994). Kinomaskinist þótti marka nokkur timamót í ferli skáldsins og af þeim fáum við all- góða mynd en auk þess tekst þýð- endum með vali sínu að opna augu lesenda fyrir þeirri þróun sem orðið hefur í skrifum þess. Æskuminningar einkenna mörg ljóða 0degárds. Hann notar þær til að koma á framfæri margvíslegum kenndum, jafht fögnuði og draum- hygli sem firringu og sorg. Framan af eru þær sveipaðar draumkenndri ljóðrænu en í seinni ljóðum hans er eins og þær verði sársaukafyllri. Hann er einnig fundvís á hið skop- lega sem gerir kveðskap hans tvíræð- an og kíminn og kærleikurinn í ýms- um myndum er honum ævinlega ásækið yrkisefni. Glögglega má þó greina í ljóðum hans ákveðna breyt- ingu á yrkisefnum og raunar ljóðstfl. Á það er réttilega bent í vönduðum inngangi þýðenda hvernig rómantísk lífssýn eldri bóka víkur fyrir ásókn öllu harkalegri veruleikasýnar Kinomaskinist og Buktale. í titilljóðinu, Vindar í Raumsdal, beinir skáldið athygli sinni að bernskuslóðum og yrkir ljóð í „björn- sonskum anda" um vindinn og árs- tíðirnar. Ljóðmælandi birtist sem rómantískur og draumhugull fagur- keri og ljóðstíllinn einkennist af því. Þannig leikur fiðlarinn í Raumsdal á fiðluna í morgunsólinni fyrir dansi og söng og „fyrstu geislarnir veltast / í grasi eins og gullteningar. Lyftir fiðlunni, / leggur hana undir hökuna með bogann hátt í hægri hendi, strýkur / strengina svo að gullten- ingar hoppa í grasinu..." Annað ljóð, Fyllibyttur og brjá- læðingar úr Biesurr, laksesprang flöktir milli módernískrar ljóðsögu og myndhverfrar ljóðveraldar. Les- andanum finnst hann vera með í höndunum söguefni í bók, frásögn byggða á endurminningum af brjál- æðingnum Lundli sem smíðaði sér kross og gekk með hann um Molde- borg í fylgd fyllibyttna og port- kvenna bæjarins uns hann var hirtur upp. Ljóðið er draumkennt og endar á draumi: Við fiugum vænglaus yfir borgina, svifum í oddaflugi eins og fuglaliópur með brjálæðinginn Lundli og kross hans fremst, svifum upp í himin þar sem stórir fiskar fara með sporðaköstum komnir úr botnlausum djúpum myrkursins. Kvæðin úr Kinomaskinist og Buktale eru miklum mun hrárri og hvassari. Yrkisefnin eru lfka líkam- legri ef svo mætti að orði komast, fengin úr hversdagslegu umhverfi og einkalifi, veruleikinn nærgöngulli og vægðarlausari. Þótt bernsku- minningar ásæki skáldið enn sem fyrr er þó meir áberandi glíman við ýmiss konar tilvistarvanda og jafh- vel sjúkdóma. Þannig er ort um kransæðasjúkdóma og geðræna sjúkdóma. Þetta eru opin ljóð og á vissan hátt raunsæisleg en í þeim Knut 0degárd Matthías Johannessen Jóhann Hjálmarsson gætir þó spennu milli skáldlegs ljóð- máls og hversdagsmynda á venju- legu talmáli. Tekst höfundi að skapa nýstárlega veröld hlaðna sterkum tilfinningum og yfir öllu vakir til- finning fyrir forgengileikanum eins og í djarflegu kvæði og fallegu sem hann tileinkar konu sinni og ást þeirra. Þar spyr skáldið sig hvar allt þetta verði sem þau kalli ást sína þegar hrafharnir komi. Þeir sæki þau ekki bæði í einu: Það okkar sem er þá fyrir innan gluggann, kæra, sem vaknar á morgnana og gerir allt það sem við erum vön að genu Sækir Morgun- blaðið i póstlúguna. Sem skrúfar frá krana og skoðar sig í speglinum: Sér það okkar nokkuð annað en sitt eigið andlit? Mun þá andlit hins birtast í andlitinu í speglinum, eins og yfir- gefin hús standa og lýsa við hafið? Enn opnari er texti ljóðanna úr Buktale. Á stundum er hann eins og dagbókarbrot eða athugasemd sem ekki er ætlað að fara lengra og minnir um sumt á opna ljóðagerð stöku íslenskra skálda. Þar gætir jafnvel skammstafana sem ekki eru algengar í ljóðum. Þýðingin er skáldleg og fáguð. Ljóst er að þýðendur hafa ekki látið nægja að islenska texta 0degárds heldur reynt eftir fremsta megni að vera trúir breytílegum stíl hans og tilraunum hans með norskt ljóðmál. Sumu af því tagi er vitaskuld ekki unnt að koma til skila en benda má t.d. á vel heppnaða glímu þýðenda við slangur og götumál í kvæðinu Kvikmynd þar sem spenna skapast milli götumáls og háfleygara ljóð- máls: Hann hefur sýnt þessa mynd áður) eins og bflljós yfir akur þjálfaðrar syndar. Það mikla og ótuktarlega, rakar tungur, litlar blúndubuxur, kðkain, lambhúshettur, örvandi svipusmellur og dropar renna milli hvitra læra hnífarnir ó hárkitlari reimar teygjur dingla stíftúttur klemmur nýslegin tittlingsþúfa nauðrakaðir barmar stinga svo æsandi upp við silkið þarna já ó kylfurnar og þetta pla í blóðblettunum í lakinu: Maður ríður og riður og kemur á reglu. Annars eru það ótalmörg smáat- riði í þýðinjrunni sem gera það að verkum að hún leynir víða á sér, er í senn trú verkunum en þó sterkt mótuð af skáldmáli þýðenda. Þann- ig eru staðarheiti staðfærð á stöku stað þar sem það á við, tilvitnun í Biblíu með gotnesku letri höfð með fornri stafsetningu og stundum eins og ósjálfrátt fæðast snjallar lausnir: „Það er árrisull / ágústmorgunn" (Det er ein tidleg augustmorgen) segir á einum stað og annars staðar finnast hendingar sem leiftra af persónuleika þýðenda: „á Óna - eyju sem rís geislandi sól / út við sjónbaug..."(pá Ona som stend som ei hog og klár sol mot den ende- lause horisonten) og „Ljóð eins svört og olíuflekkir / hverfi til fjör- unnar..." (Dikt myrke som olje / sig inn som veldige svarte flak mot strendene). Hér er á ferðinni bók sem höfðar sterkt til kennda og tilfinninga. Hún hrífur lesanda með sér inn í minningar og myndræna kærleiks- veröld sem þó er full með sársauka lífsins og þar sem tíminn gnauðar eins og vindur við súðina. Þýðingin er fáguð, skáldleg og persónuleg en umfram allt frumtextanum trú. Skafti Þ. Halldórsson í slenskir tannlæknar BÆKUR Stéttartal TANNLÆKNATAL 1854-1997 Gunnlaugur Haraldsson: Þjoðsaga 1997,435 bfa. TANNLÆKNATAL kom fyrst út árið 1984. í ðllum aðalatriðum var það svipað því sem nú birtist, þó ekki eins vandað og vitaskuld allmiklu styttra. f því voru 246 æviskrár, en nú eru æviskrárnar 366. Þessum mismun veldur bæði það að fjölgað hefur í stéttinni og nokkrar æviskrár hafa bæst við frá eldri tímum vegna rýmri skilgrein- ingar og eitthvað hefur einnig kom- ið í leitirnar sem ekki var áður vit- að um. Ritnefnd Tannlæknatals skipuðu Gunnar Þormar, Gunnar 0. Rósars- son, Jónas Birgisson, Jónas Geirs- son, Páll Jónsson og Sigurjón Sig- urðsson. Ritnefndin hefur verið mjög virk, einkum sá fyrstnefndi, og hefur m.a. annast söfnun gagna. Gunnlaugur Haraldsson, þjóðhátta- fræðingur, hefur ritstýrt verkinu og búið það til prentunar. Hann hefur gefið æviskránum það form sem þær hafa, endurskoðað og end- urbætt fjölmargt, s.s. ættfræðiefni æviskránna. Gunnlaugur fylgir ritinu úr hlaði með einkar ítarlegri greinargerð um alla tilhögun verksins. Þar næst kemur löng ritgerð (84 bls.) eftir Lýð Björnsson, sagn- fræðing, er nefnist Tannlækningar á ís- landi. Er þar rakin for- saga tannlækninga allt frá því í fornöld, greínt er frá tannheilsumálum á íslandi fram undir síð- ustu aldamót, alþýðu- lækningum og upphafi tannlækninga hér á landi. Kafli er um tann- lækningar á íslandi frá 1896-1929. Sagterfrá mótunarárum Tann- læknafélags íslands 1929-1945, stofnun Tannlæknadeildar Há- skóla íslands og að lok- um er greint frá tann- lækningum á íslandi 1946-1994. Saga Tannlæknafélagsins og tannlæknakennslu hér á landi er einungis sögð í mjög stuttu máli. Mun saga beggja vera í smíðum og birtast þær sjálfsagt sérstaklega. Ritgerð Lýðs er hin ágætasta, fróð- leg mjög og skemmtilega skrifuð. Er að henni góður fengur. Að lokinni þessari ritgerð eru taldar upp stjómir Tannlæknafélagsins frá því að það var stofhað árið 1927 og á einni síðu er mynd af öllum heiðurs- félögum, en þeir eru níu talsins. Æviskrarnar eru að sjálfsögðu meginefni bókarinnar. Þær eru mjög skipulegar, gagngerar og inni- halda allt sem þar á að vera, nema menn hafi beðist undan svo miklum upplýsingum. Það er þó mjög sjald- Gunnlaugur Haraldsson gæft. Æviskrárnar eru f tveimur flokkum. Fyrir utan aðalflokk- inn koma nitján ævi- skrár manna sem ekki hafa starfað á íslandi. Eins og áður segir var Tannlæknafélag Is- lands stofnað árið 1927. Þetta tann- læknatal er því geflð út af tilefni sjötíu ára afmælis félagsins. Árið 1854 miðast við það að þá lauk fyrsti fslend- ingurinn prófi í tann- lækningum. Það var Grímur nokkur Þor- láksson. Hann starfaði aldrei á íslandi. Fyrsta íslenska konan til að Ijúka tannlækn- inganámi var Thyra Loftsson árið 1925, en fyrsta konan sem lauk slíku námi á íslandi var Þórunn Clementz Þorkelsdóttir. í lok bókar er kandídataskrá. Eru þar upptaldir (nöfnin ein) allir sem lokið hafa kandídatsprófi í tann- lækningum og er skráin sundur- greind eftir löndum, skólurn innan hvers lands og útskriftarárum. Gunnlaugur Haraldsson hefur séð um útgáfu nokkurra stéttartala á síðustu árum. Öll bera þau merki góðrar kunnáttu um æskilegustu gerð slíkra verka, einstakrar vand- virkni og nákvæmni. Þessi bók er með sama inarki. Hún er til fyrir- myndar í hvívetna. Sigurjón Björnsson KVARTETT Sigurðar Flosasonar í Tívolí. Kvartett Sigurðar Flosa- sonar spilar Coltrane DJASSTÓNLEIKAR verða á vegum jassklúbbsins Múlans á morgun, föstudag, kl. 21. Tónleikarnir fara fram á veitingastaðnum Jómfrúnni, Lækjargötu 4. Fram kemur kvartett Sigurðar Flosasonar, en hann skipa auk Sigurðar, sem leikur á altó- saxófón, pfanóleikarinn Kjartan Valdimarsson, kontrabassaleikarinn Þórður Högnason og trommuleikar- inn Matthías Hemstock. Kvartettinn var stofnaður árið 1990 og komst þá m.a. í úrslit Evr- ópukeppni ungra djassleikara og lék fyrir Islands hönd á Norrænum djassdögum í Kaupmannahöfn. Kvartettinn kemur nú saman aftur eftir nokkurt hlé og leikur tónlist eftir John Coltrane, einn af áhrifa- mestu saxófónleikurum djasssög- unnar. Tónsmíðar Coltranes eru minna þekktar, en eftir hann liggur fjöldi laga.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.