Morgunblaðið - 25.11.1998, Síða 37

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
MIÐVIKUDAGUR 25. NÓVEMBER 1998 37
Sjálfsforræði
landsbyggðarinnar
Athugasemd við greinar Stefáns Ólafssonar
Á AKUREYRI „hef
ég getað haft stöðugt
samband við bændur
héraðsins, einnig sveit-
unga mína í þrengri
merkingu, fylgst með
störfum þeirra og haft
aðstöðu til að greiða á
ýmsan hátt fyrir mörg-
um þeirra. Eg veitti
þeim lán úr útibúi Bún-
aðarbankans til fram-
kvæmda á jörðum sín-
um og útvegaði mörg-
um bændum lán úr
deildum Búnaðarbank-
ans o.s.frv. Sem þing-
maðm' studdi ég og
jafnan það, sem ég áleit
hagsmunamál landbún-
aðarins og þá um leið eyfírskra
bænda“.
Bernharð Stefánsson frá Öxnadal,
þingmaður Framsóknarflokksins,
lýsir í endurminningum hlutverki
sínu sem landsbyggðarþingmanns
fyrir miðja öldina. Þingmenn voru er-
indrekar byggðanna gagnvart mið-
stjórnarvaldinu í Reykjavík. Þeii'
voni í persónulegu sambandi við
þorra kjósenda sinna og gátu metið
aðstæður þeirra. Viðurkennd stjóm-
sýsla var að þingmenn útveguðu
lánsfé og greiddu götu umbjóðenda
sinna á ýmsan hátt. Þingmenn og
stjómmálaflokkar höfðu þannig tök á
framkvæmdavaldinu að einstaklingar
sem ekki gerðu sér dælt við einhvern
flokkanna áttu erfíðara en aðrir með
atvinnu og ýmsa fyrirgreiðslu.
Á fáum áratugum hefur gildi þing-
manna fyrir landsbyggðina ger-
breyst. Valdið sem áður var hjá Al-
þingi hefur flotið í stríðum straum-
um út í þjóðfélagið. Dagskrá opin-
berrar umræðu var einu sinni samin
á Alþingi en núna era það ekki síður
fjölmiðlar, hagsmunasamtök, félags-
hópar og fyrirtæki sem ráða hvaða
málefni komast í umræðu og hver
ekki. í fjöh-æðissamfélagi
eins og okkar vegur dag-
skrárvald iðulega þyngra
en formlegt vald. Þess
vegna skipta þingmenn
og stjórnmálaflokkar
miklu minna máli í dag
en fyrír fimmtíu áram
þótt þeir starfí innan lítt
breyttrar stjómskipunar.
Þróunin hefur svipt
landsbyggðina erindrek-
um sínum og sáralítið
komið í staðinn. Upp-
bygging stofnana og
lagasmíðar taka meira
mið af aðstæðum á höfuð-
borgarsvæðinu en dreifð-
um byggðum. Hvers vh-ði
er Samkeppnisstofnun og
samkeppnislög dreifbýlisverslun, svo
dæmi sé tekið? Stærra mál og af-
drifaríkara er kvótakei-fið.
Fénýting veiðiréttarins særir stolt
og skerðir sjálfsforræði sjávarplássa
sem byggja afkomu sína á veiðum og
vinnslu. Mótsögn kvótakerfisins er að
það skapar stöðugleika í hagkerfinu,
Landsbyggðin þarf
sjálfræði sitt til baka,
segir Páll Vilhjálms-
son. Sjálfræði felur í
sér að ábyrgð og
ákvarðanataka verði
flutt heim í hérað.
með því að markaðsvæða til hins
ýtrasta aðalatvinnugrein lands-
manna, en er um leið atlaga að fram-
tíð þeirra sem háðastir eru fiskveið-
um. Fiskveiðistjórnunin er sniðin að
þörfum hagkerfis höfuðborgarinnar.
Það hagkerfi þjónar ekki hagsmun-
um landsbyggðarinnar.
Flestir eru hálfa starfsævina eða
lengur að borga húsnæðið sem þeir
búa í. Það er ómanneskjulegt, svo
ekki sé sterkar að orði kveðið, að
ætla fólki vítt og breitt við strönd-
ina að fjárfesta í húsnæði sem gæti
orðið verðlaust vegna þess að kvót-
inn er seldur úr byggðarlaginu.
Enginn hugsaði um afleiðingar af
þessu tagi þegar kvótakerfið var
innleitt á síðasta áratug. Enda var
það afstaða hagsmunasamtaka á
borð við LÍÚ sem réð mestu um
lögleiðingu kerfisins. Þingmenn
voru leiksoppar atburðarásarinnar
og samþykktu það sem fram-
kvæmdavaldið og hagsmunasam-
tökin réttu að þeim.
Stefán Ólafsson prófessor ski’if-
aði fyrr í mánuðinum (10.-12. nóv.)
þrjár greinar í Morgunblaðið um
vanda landsbyggðarinnar. Háskóla-
kennarar eru yfirleitt feimnir við að
hafa skoðanir á pólitískum álitamál-
um og er Stefán lofsverð undan-
tekning. I síðustu greininni leggur
Stefán til lífskjarajöfnun sem helstu
bót landsbyggðarmeina. Lífskjara-
jöfnun er góð og gild aðferð til að
jafna kjörin milli tekjuhópa þjóðfé-
lagins en hún hrekkur ekki til að
rétta hlut landsbyggðarinnar.
Landsbyggðin þarf sjálfræði sitt
til baka. Sjálfræði felur í sér að
ábyrgð og ákvarðanataka verði flutt
heim í hérað. Sveitarstjórnir hafa á
undanfömum árum eflst með sam-
einingu sveitarfélaga og hafa viða
bolmagn til að vera undirstaðan að
stjórnskipulagi sem miðaðist við
landsfjórðungana. Fjórðungarnir
höfðu merkingu og inntak áður en
höfuðborgin varð til og ef lands-
byggðin á að ná sér á strik á ný
verður hún að skilgreina sig í land-
fræðilegar einingar sem geta staðið
á eigin fótum. Fjórðungarnir þjóna
því hlutverki ágætlega.
Höfundur er fulltrúi.
Páll
Vilhjálmsson
ÖRN Alexandersson,
sem skrifar sig „áhuga-
lcikara", kvartar undan
í blaðinu 19.
. sl., að ég hafi
gcssgid framhjá barna-
f áhugaleikfélaga í
umfjöllun minni um
óvenjulegt framboð
barnaleiksýninga á höf-
uðborgarsvæðinu í
Mósaík-þætti Sjón-
varjpsins íyrr í haust.
Eg er hræddur um
að gagnrýni Arnar sé
sprottin af misskilningi.
Tilefni þess, að ég vakti
máls á stöðu barnaleik-
hússins, var fyrst og
fremst þessi gróska og
tilgangurinn einungis að bregða of-
urlitlu ljósi á ræktunarstarfið, sem
liggur að baki henni. Sjónarhornið
var því skiljanlega nær einvörð-
ungu bundið Stór-Reykjavíkur-
svæðinu, en starfsvettvangur
áhugaleikfélaga er sem kunnugt er
öðru fremur landsbyggðin, þó að
ekki sé með því gert lítið úr fram-
lagi Leikfélags Kópavogs eða ann-
arra í grannbyggðum Reykjavíkur.
Vitaskuld stóð aldrei til að fram-
kvæma einhverja heildarúttekt á
stöðu barnaleiklistar á landinu öllu
í fárra mínútna sjónvarpsinnskoti,
heldur aðeins að gefa nokkrum
fulltrúum þess atvinnufólks, sem
þarna hefur verið í fararbroddi og
fjölmiðlar hampa sjaldan, tækifæri
til að tjá sig um málið.
Þetta hélt ég að öllum væri ljóst,
sem horfðu á umræddan sjónvarps-
þátt, og það er ég viss
um, að Erni var einnig.
Það er sem sé greini-
lega ætlun hans að
nota tækifærið til að
minna á áhugaleikhús-
ið, en staða þess er
vissulega sjaldnar
rædd en vert væri, þó
að full ástæða sé til,
eins og kom fram á
ágætu málþingi í Ráð-
húsi Reykjavíkur 14.
nóv. sl. Raunar vildi
svo til, að aðeins einn
starfandi leiklistar-
gagnrýnandi sá ástæðu
til að mæta á þeirri
samkomu, sá sem
þetta skrifar, og ekki
var þar heldur neinn fulltrúi at-
vinnuleikhúsanna sýnilegur.
Kannski væri ráð að senda þeim
bréfkorn næst?
Á málþinginu kom glöggt fram,
Ymsar blikur eru á
lofti, segir Jón Viðar
Jónsson, hvað varðar
áhugaleikhúsið.
að ýmsar blikur eru á lofti varðandi
áhugaleikhúsið. Heildaraðsókn að
sýningum félaga í Bandalagi ís-
lenskra leikfélaga hefur minnkað
ískyggilega á allra síðustu árum og
þó að ríkisstyrkir hafi heldur
hækkað í krónutölu að undanförnu
fer því fjarri, að þeir séu jafn
myndarlegir og þeir voru í kring-
um 1990, þegar stjórnvöld undir
forystu Svavars Gestssonar, þáver-
andi menntamálaráðherra, gerðu
umtalsverða bragarbót í þessum
efnum. Skv. frumvarpi því til nýrra
leiklistarlaga, sem nú liggur fyrir
Alþingi, eru sveitarstjórnir ekki
lengur skuldbundnar til að styrkja
leikstarf heima í héraði til jafns við
ríkið og fá sjálfdæmi um fjárveit-
ingar til þess. Allt hlýtur þetta að
vera þeim, sem vilja veg áhugaleik-
hússins sem mestan, áhyggjuefni.
Það er ekki aðeins hagur þeirra,
sem starfa á vettvangi áhugaleikfé-
laganna, að brugðist sé við slíkri öf-
ugþróun. í smáu og fátæklegu leik-
listarsamfélagi okkar gegnir
áhugaleikhúsið mikilsverðu hlut-
verki, bæði sem þátttakandi í al-
mennu leiklistaruppeldi þjóðarinn-
ar og einnig sem starfsvettvangur
fyrir það atvinnufólk, sem er ekki í
föstu starfi. Sjálft hefur áhugaleik-
húsið sýnt, að það rís undir ábyrgð
sinni, umfram allt með því að gera
sem mest af því að ráða til sín leik-
stjóra með menntun og reynslu.
Hins vegar er ljóst, að með
hnignandi fjárhag munu mörg félög
freistast til að leita fremur til
heimamanna en atvinnumanna, sem
þarf að greiða fullt kaup. Til lengd-
ar myndi slíkt örugglega verða
áhugaleikhúsinu dýrkeypt og leiða
til dilettantisma, óvandaðra vinnu-
bragða, sem hlytu að sínu leyti að
draga enn frekar úr aðsókn. Því
skiptir óhemju miklu máli, að menn
haldi vöku sinni og leiti fast eftir
því, að stjórnvöld tryggi tilveru-
grandvöll áhugaleiklistarinnar eins
og framast er unnt. Ætli mætti ekki
segja, að það væri byggðastefna á
borði, en ekki aðeins í orði?
Erni Alexanderssyni þakka ég
svo tilskrifið, sem ber vitni um lofs-
verða umhyggju fyrir leiklistinni.
Höfundur er leiklishirgngnrýimndi.
Orð um
áhugaleikhúsið
Jón Viðar
Jónsson
jólapósturinn
Rétt póstfang skiptir öllu máli
Það vill enginn missa af jólakveðjum frá ættingjum
og vinum. Þess vegna brýnum við fyrir fólki að hafa
rétta áritun á jólakveðjunum sínum, annars er hætta
á að þær komist ekki til skila eða að þeim seinki.
Eins er mikilvægt að merkja hús, póstkassa og
bréfalúgur greinilega. Póstnúmeraskrá fæst afhent
í næsta pósthúsi og eins eru
upplýsingará bls. 681
í símaskránni.