Morgunblaðið - 07.05.1999, Page 50

/50 FÖSTUDAGUR 7. MAÍ 1999
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
f
Kosningar
í þátíð
Enda fiölgar þeim sem telja valkostina í
íslenskum stjórnmálum lítt áhugaverða
EF jeppaeign og hús-
næðiskaup eru til
marks um hagsæld-
ina er allt í himna-
lagi í þessu landi. Ef
verðmætamat landsmanna end-
urspeglast í auglýsingum í fjöl-
miðlum er nákvæmlega ekkert
að á Islandi. Ef lífsgæðin eru
mæld í kaupmætti er öldungis
ljóst að lýðurinn í landinu hefur
almennt og yfirleitt enga ástæðu
til að kvarta.
Pótt íslendingar séu um
margt undarleg þjóð greina þeir
sig ekki frá öðrum þegar kemur
að kosningum. Sú regla gildir al-
mennt um hinn vestræna heim
að menn greiða atkvæði í þing-
kosningum með tilliti til afkomu
sinnar síðustu árin.
Efnishyggjan hefur enda
reynst lífseigasta hugmynda-
fræðin; önnur raunar tæpast í
boði í landi þar sem íbúamir eru
dæmdir til að
VIÐHORF eiga rúmgott
húsnæði og
góða bíla til að
geta haldið lífi.
Þessum þörfum hefur lands-
mönnum gengið ágætlega að
svala síðustu fjögur árin og þess
vegna mun krafa um óbreytt
ástand verða helsta niðurstaða
kosninganna á morgun.
Ráðamenn hafa enda kveðið
við raust:
Eftir Ásgeir
Sverrisson
Jeppar fínir, húsin flott,
finnst ei svangur magi.
Hér er lífíð æði gott,
allt í himnalagi.
Og þjóðin virðist hafa lagt við
hlustir - án frekari spurninga.
Að frátaldri sérstöðu VG-
framboðsins hafa skýrar póli-
tískar markalínur ekki verið
dregnar í þessari kosningabar-
áttu. Lítillega hefur verið tekist
á um efnahagsmál og pólitískar
áherslur á góðæristímum. Á ís-
landi sem annars staðar á stjórn-
arandstaðan jafnan í erfiðleikum
á miklu hagvaxtarskeiði. Það
hefur komið á daginn í barátt-
unni fyrir kosningarnar þótt sú
hugsun sé jafnframt áleitin að
andstæðingar stjómar Davíðs
Oddssonar hafi ekki nýtt sóknar-
færin sem skyldi.
Samfylkingunni hefur sýnilega
mistekist að skapa sér þá sér-
stöðu sem stefnt var að í íslensk-
um stjórnmálum. Málflutningur
hefur verið heldur óskipulagður
og greinilegt er að stóram hópi
kjósenda, ekki síst ungu fólki,
sýnist forystusveitin hvorki
fersk né nægilega traustvekj-
andi. Samfylkingin bar ekki
gæfu til að bjóða fram nútíma-
lega valkosti, halda á lofti hugs-
un umbótamanna og skýrri
framtíðarsýn við aldarlok. Þess í
stað bar hæst fjárfreka, ríkis-
rekna velferðarhyggju. Sérlega
ótrúverðug stefna í utanríkis- og
vamarmálum á miklum um-
breytingatímum reyndist sam-
tökunum dýr.
Þessi erfiða staða kom til sök-
um þess að þá sem að Samfylk-
ingunni standa skorti þor til að
endumýja hugmyndafræði sína
með sama hætti og margir
vinstriflokkar hafa gert á vestur-
löndum á síðustu áram. Tilkoma
Samfylkingarinnar er engu að
síður viðburður í íslenskum
stjórnmálum og samtökin fá nú
fjögur ár til að ná áttum.
Yst á vinstri vængnum virðast
þjóðernissósíalistar hafa náð að
festa sig í sessi. Það er umtals-
verður árangur. Sóknarmöguleik-
ar flokksins, sem era nokkrir, fel-
ast í „grænum áherslum". Sjón-
armið pólitískra miðaldamanna,
sem birtast í einangranarhyggju
og trúarlegri vissu um ágæti auk-
inna ríkisumsvifa auk hótana í
garð skattgreiðenda, hafa fælt
marga frá því að kjósa þessi sam-
tök. Tæpast verður þó deilt um
að Steingrímur J. Sigfússon er sá
stjómmálamaður, sem mest hef-
ur vaxið í kosningabaráttunni.
Þótt seint verði sagt um ríkis-
stjómina að hún sé einstaklega
vel skipuð og bæði gjörðir og yf-
irlýsingar ráðamanna hafi oft
verið með miklum óhkindum er
ljóst að góðærið sem við öllum
blasir má að veralegu leyti rekja
til nútímalegra viðhorfa við stjóm
efnahagsmála. Raunar kemur
önnur stefna vart til álita á tím-
um hnattvæðingar, viðskipta-
frelsis og opinna markaða en sú
staðreynd er furðu mörgum enn
hulin. Samstarf þeirra Davíðs
Oddssonar og Halldórs Ásgríms-
sonar hefur einkennst af trausti
og pólitískur stöðugleiki hefur
ríkt. Bjöm Bjamason hefur með
elju sinni lagt nýja kvarða á
vinnusemi ráðamanna í embætti.
Sú mynd sem hin pólitíska
umræða dregur upp af þjóðfé-
laginu felur hins vegar í sér
mikla einföldun og í því er m.a.
stöðnun íslenskra stjómmála fal-
in. Mál sem varða sjálfa fram-
þróun samfélagsins era ekki
rædd á Islandi og hafa ekki verið
tekin til meðferðar í þessari
kosningabaráttu.
Þar ræðir m.a. um þróun í átt
til beins lýðræðis, ábyrgð ráða-
manna, rétt íslenskra neytenda
til að búa við sömu aðstæður og
fólk í öðram Evrópuríkjum,
frelsi og ábyrgð einstaklingsins
og andstöðu við sívaxandi eftir-
lits- og reglugerðahyggju, jafnt
vægi atkvæða um land allt, póli-
tískar ráðningar í hálaunastöður,
skýra forgangsröðun í fjárútlát-
um ríkisins hvað varðar heil-
brigðis- og menntamál og spam-
að annars staðar, andstöðu við
pólitíska stýringu og skömmtun-
arstarfsemi á allt of mörgum
sviðum þjóðfélagsins, kröfu um
að dregið verði úr ráðherraræði
og að hlutur löggjafarvaldsins
gagnvart framkvæmdavaldinu
verði réttur, það viðhorf að opið
samfélag verðleika og sanngirni
sé æskilegt markmið, kröfu um
að skýrar og einfaldar leikreglur
skuli gilda í þjóðfélaginu, and-
stöðu við pólitíska úthlutun
einkaleyfa til einstaklinga eða
fyrirtækja, nýjar áherslur, end-
urskoðun og forgangsröðun í vel-
ferðarkerfinu.
Og áfram mætti auðveldlega
telja.
Ofangreind atriði lúta öll að
því hvemig þjóðfélagið þróast
fram á næstu árum. Hnattvæð-
ingu og hinum net-tengda veru-
leika munu fylgja djúpstæðar
breytingar á flestum sviðum
samfélagsins á vesturlöndum.
Þær munu geta af sér ný við-
horf, annan samanburð og þar
með breyttar kröfur.
Stjórnmálasamtök á íslandi
sýna enga tilburði til að endur-
spegla eða bregðast við þessari
þróun og forðast beinlínis að
taka til meðferðar þá mikilvægu
málaflokka, sem tæpt var á hér
að ofan.
Enda fjölgar þeim sem telja
valkostina í íslenskum stjórnmál-
um lítt áhugaverða.
MAGNÚS ÁGÚST
GUÐNASON
+ Magnús Ágúst
Guðnason, fyrr-
verandi vélstjóri,
fæddist á Seljalandi
í Álftafirði við ísa-
fjarðardjúp 26.
ágúst 1914 og ólst
þar upp til 16 ára
aldurs. Hann andað-
ist á sjúkrahúsinu í
Bolungarvík að
morgni 29. aprfl síð-
astliðins. Foreldrar
hans voru Guðni
Einarsson og Bjarn-
veig Guðmundsdótt-
ir, ábúendur á
Seljalandi. Systkini Magnúsar
voru: Guðrún, f. 1899, látin, var
gift Jóni Bentssyni, bónda í
Meiri-Hattadal í Álftafirði; Guð-
mundur Jóhann, f. 1900, látinn,
fyrrv. vélstjóri á Akranesi, fyrri
kona Guðrún Eiríksdóttir, látin,
siðari kona Þórunn Friðriks-
dóttir, látin; Arinbjörn, f. 1906,
d. 1983, vélstjóri á ísafírði, k.h.
Salóme Veturliðadóttir, látin;
Einar, dó á sóttarsæng þrítugur
að aldri; Sigurður Magnús,
drukknaði 1937; Guðni Páll,
drukknaði 1941; Bjarni, f. 1911,
d. 1988, k.h. Hólmfríður Einars-
dóttir, látin. Fóstursystkini
Magnúsar voru Benedikt Jóns-
son, látinn, húsasmiður á Dal-
vik; Halldóra Guðmundsdóttir
fyrrverandi hjúkrunarkona á
Isafirði, gift Jóhanni Eiríkssyni,
fiskmatsmanni á ísafirði, látinn.
Hálfsystir, Rannveig Guðna-
dóttir, látin.
Magnús kvæntist 5. desember
1942 Guðbjörgu Ágústu Vetur-
liðadóttur, f. 27.8. 1918, d. 20.9.
1982; Sonur hennar og Jóns
Olafs Júlíussonar, sem drukkn-
aði 1941, er Jón piafur, f. 5.12.
1940 fulltrúi í Islandsbanka í
Keflavík, maki Sigurbjörg
Gunnarsdóttir bankastarfsmað-
ur, dóttir þeirra Guðbjörg
framhaldsskólakennari í Kefla-
vík, gift Ómari Ellertssyni, þau
eiga tvo syni. Sonur þeirra
Gunnar Magnús
íþróttakennari í
Borgarnesi, sambýl-
iskona Björg María
Ólafsdóttir, þau
eiga eina dóttur.
Dóttir þeirra
Thelma, háskóla-
nemi búsett í
Berlín, sambýlis-
maður Dirk Meuer
háskólanemi. Börn
Magnúsar og Guð-
bjargar, Sigurður
Magnús, f. 12.1.
1947, d. 21.5. 1974
af slysförum í Hæla-
víkurbjargi, unnusta hans var
Valgerður Eiríksdóttir kennari,
dóttir þeirra Sigríður, háskóla-
nemi; Finnur Veturliði, f. 13.1.
1948, verslunarmaður á Isa-
fírði. Sonur hans og Sigrúnar
Ástu Sigurðardóttur, Sigurður
Magnús, háskólanemi; Guðrún
Bjarnveig, f. 12.6. 1955, píanó-
kennari og organisti í Bolung-
arvík, maki Einar Jónatansson
framkvæmdastjóri, þeirra synir
Jónatan, starfsmaður Inn ehf.,
Magnús Már, menntaskólanemi
og Kristinn Gauti.
_ Magnús hóf sjóróðra frá
Álftafirði árið eftir fermingu og
var háseti á ýmsum bátum þar
til 1939, að hann fluttist til Isa-
fjarðar. Hélt áfram sjómennsku
þar, fyrst sem háseti, en vél-
sljóri frá árinu 1941, eftir að
hafa lokið vélsljóranámi, allt til
ársins 1971, að hann fluttist til
Keflavíkur. Vann þar við vél-
stjórn á fískiskipum og síðan
við fiskvinnu til ársins 1985. Ár-
ið 1986 fluttist hann til Bolung-
arvíkur og bjó hjá Guðrúnu
dóttur sinni til ársins 1996, er
hann varð vistmaður á sjúkra-
húsinu í Bolungarvík.
Minningarathöfn um Magnús
fór fram í Hólskirkju í Bolung-
arvík 5. maí, en útför hans verð-
ur frá Keflavíkurkirkju í dag og
hefst athöfnin klukkan 14.
Tengdafaðir minn, Magnús
Ágúst Guðnason, lést á sjúkrahús-
inu í Bolungarvík 29. apríl síðastlið-
inn á 85. aldursári. Um hríð hafði
verið Ijóst að lífssól hans var farin
að lækka á lofti, og aðeins tíma-
spursmál hvenær hann yrði kallað-
ur til hins eilífa austurs.
Magnús ólst upp á Seljalandi í
Álftafirði, þar sem faðir hans
stundaði fjárbúskap, auk þess sem
hann reri til fiskjar eins og háttur
var margra bænda við Isafjarðar-
djúp. Magnús kynntist því snemma
störfum bæði til sjós og lands.
Hann var í hópi níu systkina auk
þess sem foreldrar hans tóku að sér
tvö fósturböm. Ljóst var að ekki
myndu öll börnin lifa af jörðinni,
enda tók elsti bróðirinn Guðmund-
ur við henni, þegar Guðni faðir
þeirra brá búskap. Atvinnutæki-
færin vora ekki mörg. Svo sem títt
var um unga menn á Vestfjörðum á
þriðja áratug aldarinnar, hóf Magn-
ús sjóróðra árið eftir fermingu.
Fyrst reri hann á skektu frá Búða-
nesi við Álftafjörð, með frænda sín-
um Alberti Einarssyni, en þeir voru
bræðrasynir. Þar með var lagður
grannur að lífsstarfinu, en Magnús
stundaði sjóinn í meira en hálfa öld.
Magnús var háseti á ýmsum bátum
sem gerðir voru út frá Áiftafírði til
ársins 1939 að hann fluttist til Isa-
fjarðar. Að afloknu vélstjóranám-
skeiði árið 1941 gegndi hann starfi
vélstjóra á ýmsum fiskiskipum.
Lengst var hann með vini sínum
Karli Sigurðssyni á Mími, eða frá
1955 til 1966. Eftir að þau Guðbjörg
fluttu suður árið 1971, hélt Magnús
enn áfram sjómennsku, en síðustu
árin í Keflavík vann hann við fisk-
vinnslu.
Magnús mat mikils gildi þess að
hafa atvinnu og þar með lífsviður-
væri, enda sýndi hann mikla trú-
mennsku í störfum sínum, bæði á
sjó og í landi. Hann fór alla tíð var-
lega í fjármálum og vildi hafa borð
fyrir báru. Hann var af þeirri kyn-
slóð sem eyddi ekki um efni fram.
Hann vildi eiga fyrir því sem hann
festi kaup á, og líkaði illa að skulda.
Hann skrifaði aldrei á víxil og átti
aldrei tékkhefti eða greiðslukort.
Þegar ég sá tengdafóður minn
fyrst, var hann kominn fast að sex-
tugu. Ekki er hægt að hugsa sér
betri móttökur en ég fékk á heimili
þeirra Guðbjargar, er ég birtist þar
með einkadótturinni, 18 ára feim-
inn skólastrákur. Upp frá þeirri
stundu var mér tekið sem einum af
fjölskyldunni. Húsakynni voru ekki
stór á Tjarnargötu 10, þar sem þau
bjuggu, en heimilið var hlýlegt og
smekklegt. Þar ríkti glaðværð og
góður andi. Húsráðendur voru
gestrisnir og þangað sóttu ættingj-
ar og vinir í ríkum mæli. Húsmóð-
urinni tókst ávallt að töfra fram
veislu án þess nokkur tæki eftir að
hún hefði sérstaklega fyrir því.
Magnús var afar flinkur að spila á
spil, og ekki var óalgengt að spilað
væri á tveimur borðum á heimilinu.
Það var okkur Guðrúnu ómetanlegt
á skólaárum okkar í Reykjavík að
hafa þar okkar annað athvarf, enda
urðu helgarferðirnar margar til
Keflavíkur og þær vora ófáar næt-
urnar sem elsti sonur okkar, Jónat-
an, fékk að gista á Tjarnargötunni.
Magnús var skarpgreindur og
skemmtilegur viðræðu. Hvorki fyrr
né síðar hef ég kynnst slíku
stálminni sem hjá Magnúsi. Það var
ekki aðeins að hann myndi vel liðna
atburði, heldur gat hann dagsett þá
áratugi aftur í tímann. Mér er til
efs að hann hafi nokkru sinni
gleymt vísu, ljóði eða sálmi, sem
hann einu sinni lærði, þvílík ókjör
kunni hann utanbókar. Hann rifjaði
upp sagnir og hvernig spilaðist úr
spili sem spilað var á landstími
niðri í lúkar, með pappakassa sem
spilaborð, fyrir fjóram áratugum,
eða spil við Gumma Mósa, Gunn-
laug Halldórsson og Óla Þórðar, 10
áram síðar. Á sama hátt stiUti hann
upp á skákborð og sýndi okkur
leikfléttur úr einvígi þeirra
Fischers og Spasskys, en hann
fylgdist vel með einvíginu, sem var
í sérstöku uppáhaldi hjá honum.
Magnús var vinsæll hjá sam-
ferðafólki sínu. Hann var ljúfmenni,
hafði létta lund og átti afar auðvelt
með mannleg samskipti. Harin var
gæddur sérstöku skopskyni, sem
hann hélt óbrengluðu til hinsta
dags. Þær era ófáar sögumar sem
sagðar eru um grín og uppátæki
hans á sjónum. Oftar en ekki var
hann þar að gantast með mönnum
sem vora miklu yngri en hann, jafn-
vel svo skipti áratugum. Á gleði-
stundum naut hann sín til fulls.
Hann hafði afar gaman af söng, og
var m.a. félagi í sjómannakórnum á
ísafirði. Hann hafði háa og sterka
tenórrödd, sem hélst óbrostin alla
tíð.
Magnús missti mikið við fráfall
Guðbjargar, haustið 1982. Þau
höfðu verið samstiga á lífsgöngu
sinni og höfðu upplifað saman
stundir gleði og sorgar. Verka-
skipting hafði verið afar skýr á
heimilinu. Einu heimilisstörfin sem
ég sá tengdaföður minn inna af
hendi meðan Guðbjargar naut við,
var að þurrka upp leirtauið á að-
fangadagskvöld. Það kostaði því
mikið átak hjá Magnúsi að geta séð
um sig sjálfur. En hann lét ekki
deigan síga og fór á matreiðslu-
námskeið. Eftir það kokkaði hann
fyrir sig og bakaði jafnvel jólaköku
á góðum degi.
Eftir að Magnús hætti að vinna,
árið 1986, flutti hann á heimili okk-
ar Guðrúnar í Bolungarvík. Það var
ómetanlegt fyrir okkur og ekki síð-
ur fyrir syni okkar, að hafa dagleg
samskipti við afa sinn, sem hafði
upplifað svo margt, og kunni frá
svo mörgu að segja. Og í stað þess
að koma heim úr skóla að tómu
húsi, þegar foreldrarnir vora við
vinnu, var Magnús afi alltaf til stað-
ar. Hann skorti ekki tíma. Hjá hon-
um lærðu þeir mannganginn, þeir
lærðu að spila og leggja kapal, svo
eitthvað sé nefnt. En síðast en ekki
síst var það þeim ómetanlegt í upp-
eldinu að fá að heyra viðhorf afa
síns, sem hafði alist upp við svo
gjörólíkar aðstæður, og hafði þurft
að heyja svo miklu harðari lífsbar-
áttu en við þekkjum í dag í
allsnægtarþjóðfélaginu.
Síðustu árin dvaldi Magnús á
sjúkrahúsinu í Bolungarvík, þar
sem hann naut mikillar hlýju og
einstakrar umhyggju læknis,
hjúkranarfólks og annars starfs-
fólks, sem sérstaklega ber að
þakka.
Nú þegar Magnús Guðnason hef-
ur lokið jarðvist sinni, er mér efst í
huga þakklæti. Eg mun sakna hans
sem vinar eftir lærdómsríka sam-
ferð í rúman aldarfjórðung.
Einar Jónatansson.
Afi er dáinn. Ég veit að hann var
orðinn þreyttur og lúinn og vildi fá
að fara. Það er einnig yndislegt að
hann fékk að fara á svona góðan
hátt. En þegar mamma hringdi í
mig og sagði að afi væri dáinn varð
ég voða sorgmædd. Ég rölti hér um
borgina mína á þessum fallega vor-
degi og æskuminningarnar skutust
upp í kollinum hver á eftir annarri.
Það var alltaf gott að koma til afa á
Hafnargötuna. Eftir þrjúbíó á
sunnudögum hlupum við ávallt til
afa og horfðum á Húsið á sléttunni
og afi fór upp á loft og sótti smá
slikk í skál handa okkur. Já, loftið
hans afa var voða spennandi fyrir
okkur krakkana. Þar geymdi hann
líka kókflöskurnar sínar sem við
urðum að lofa að skila til baka. Sem
krakki var ég einnig alveg spilaóð
og var stöðugt á leit eftir spilafé-
laga. Þá var ávallt hægt að treysta á
afa, hann sat oft stundunum saman