Morgunblaðið - 07.05.1999, Page 62

62 FÖSTUDAGUR 7. MAÍ 1999
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
ÞEGAR kosningar
nálgast leggja stjórn-
málaflokkarnir áherslu
á að draga fram í dags-
ljósið þau málefni sem
þeir telja að höfði
sterkt til einstakra
þjóðfélagshópa. Þá
byrja menn að tala um
kjör aldraðra og ör-
-'yrkja, málefni ungs
fólks og fjölskyldnanna
í landinu verða áber-
andi og þannig er reynt
að leggja áherslu á þau
atriði sem líkleg eru til
að skila einstökum
flokkum nógu mörgum
atkvæðum.
Þriðjudaginn 13. apr-
íl síðastliðinn var þáttur í Sjónvarp-
inu, þar sem fjallað var um málefni
ungs fólks og hvað fólk teldi vera
stærstu hagsmunamál þess. Bar þar
margt á góma. Aberandi var um-
ræða um málefni Lánasjóðs ís-
lenskra námsmanna, vímuefnavand-
inn var ofarlega á baugi og þá töldu
- -fjórir þátttakendur af sex að eitt
mikilvægasta hagsmunamál unga
fólksins væri að 18 ára ungmenni
fengju heimild til að kaupa áfengi.
Fólk sem hefur lifað og hrærst í
tengslum við umferðarmál veltir því
eðlilega fyrir sér hvað valdi því að sá
málaflokkur virðist oft vera gleymd-
ur þegar rætt er um hagsmuni al-
mennings í landinu. Fyrir fáeinum
dögum kom fram í öllum fjölmiðlum,
að áætlaður kostnaður samfélagsins
vegna umferðarslysa ár hvert væri
vum 15 milljarðar króna. Það sam-
' svarar því að kostnaður á hverja
fjögurra manna fjölskyldu er vel yfir
200 þúsund krónur á
ári. Sú staðreynd ein
hlýtur að vekja þá sem
eiga að bera hag heimil-
ana í landinu fyrir
brjósti til umhugsunar.
Við skoðun á tíðni
slysa meðal ungs fólks
koma enn skelfilegri
staðreyndir í ljós. A
undanfornum tíu árum,
frá 1989 til 1998, slös-
uðust og létust 5.343 á
aldrinum 15 til 24 ára í
umferðarslysum. Að
meðaltali eru það 534 á
ári. A sama tímabili lét-
ust 62 í þessum aldurs-
hópi í umferðarslysum.
Sé fólki á aldrinum 25
til 30 ára bætt við bætast 18 manns
við. Samtals 80 manns, sem eðlilegt
Umferðaröryggi
Það hlýtur að teljast
eitt mikilvægasta hags-
munamál ungs fólks á
Islandi, segir Sigurður
Helgason, að eitthvað
róttækt gerist í
umferðarmálum.
er að skilgreina sem ungt fólk. Fólk
sem er að hefja lífshlaupið og allir
reikna með að eigi eftir að eiga
mörg góð ár.
Þegar spurt er hver sé orsök
þessa er erfltt að finna eitt skýrt og
afgerandi svar. Þó hafa menn nefnt
atriði eins og skort á þjálfun og
reynslu, ofmat á eigin hæfni og sókn
eftir áhættu. Eftir stendur, að um-
ferðaröryggismál hljóta að teljast
eitt stærsta hagsmunamál ungs fólks
á íslandi eins og annars staðar í hin-
um vestræna heimi. Margar þjóðir i
Evrópu hafa lagt áherslu á að kalla
ungt fólk til samstarfs til að ná tök-
um á þessum vanda. Unga fólkið á
þátt í þeim ákvörðunum sem teknar
eru varðandi áróður og fræðslu og
lögð er áhersla á að allt slikt starf
fari fram á forsendum þess sjálfs.
Ungt fólk þekkir menningu sína og
það hvaða leiðir eru greiðastar og
bestar til að hafa áhrif á sinn aldurs-
hóp. Þetta er að mörgu leyti í anda
þess frábæra starfs sem Jafningja-
fræðslan hefur staðið að hér á landi.
Af þeim tölulegu staðreyndum
sem getið var um hér á undan hlýtur
það að teljast eitt mikilvægasta
hagsmunamál ungs fólks á Islandi
að eitthvað róttækt gerist í umferð-
armálum. Unga fólkið og foreldrar
þurfa til dæmis að gera sér enn bet-
ur grein fyrir gildi góðrar og mark-
vissrar kennslu og þjálfunar fyrir
ökupróf. Fólk þarf að átta sig á að
þeim peningum sem nýttir eru til að
greiða fyrir ökukennslu er vel varið.
Þeir eru margir sem hafa sparað
ökutímana, en síðan lent í óhappi á
fyrstu vikum eftir ökupróf. Það hef-
ur kostað meira en ef teknir hefðu
verið hæfllega margir ökutímar.
Umferðaröryggisáætlun dóms-
málaráðherra sem á að standa til árs-
ins 2001 felur í sér að stefna skuli að
minnsta kosti að 20% fækkun alvar-
legra umferðarslysa fyrir árslok árið
2000. Mikilvægur þáttur í því hlýtur
að verða að koma í veg fyrir slys á
ungu fólki. Til að það takist þarf
meðal annars unga fólkið sjálft að
taka til sinna ráða. (Slysatölur byggj-
ast á slysaskráningu Umferðarráðs.)
Höfundur er upplýsingafulltrúi
Umferðarráðs.
Hagsmimamál
ungs fólks
Sigurður
Helgason
%

FASTEIGNA <f
MARKAÐURINN
ÓÐINSGÖTU 4. SÍMAR 551 1540,
552 1700, FAX 562 0540
Netfang: http://habil.is/fmark/
Jón Guðmundsson sölustjórí, lögg.
fasteignasali og Ólafur Stefánsson viðskiptafr.
og lögg. fasteignasali
Skúlagata
NÝBYGGING — LYFTUHÚS
\
Vorum að fá til sölu 2ja og 4ra herb. íbúðir í þessari glæsilegu nýbyggingu. íbúðirnar
verða til afhendingar í október nk., fullbúnar með öllum innréttingum en án gólfefna.
Lyfta er í húsinu. Sameign afhendist fullbúin m.a. lóð. Möguleiki á stæðum í bílahúsi.
Sjávarútsýni. Teikningar og allar nánari upplýsingar á skrifstofunni.
J
„Öfund“
lífeyrisþega!
í GREIN sinni í Mbl.
í gær þykir Pétri Blön-
dal skondið að hagfræð-
ingur ASI skuli
„gleyma" að taka með
lífeyrissjóði verkalýðs-
hreyfingarinnar í frægt
reikningsdæmi um kjör
öryrkja og ellilífeyris-
þega.
Nú skal ég upplýsa
Pétur og aðra lesendur
um þetta skondna val.
Það eru ráðherrar
þeirrar ríkisstjómar
sem Pétur styður sem
hafa valið þetta dæmi
og ég hef farið inn í þá
umræðu á þeirra eigin
forsendum. Dæmið fjall-
ar um lífeyrisþega á hámarksbótum
almannatrygginga, en til þess að
eiga rétt á þeim má viðkomandi ekki
hafa eina einustu krónu í lífeyri frá
almennu lífeyrissjóðunum. Ef lífeyr-
Lífeyrismál
Hverjir eru það sem
eiga rétt á hámarksbót-
um almannatrygginga?
spyr Edda Rós Karls-
dóttir. Það er því miður
þannig að það er fólk
sem fæðist fatlað.
isþegi fær eina krónu úr lífeyrissjóði,
þá lækka bætur almannatrygginga
um eina krónu.
Nú er dæmið góða sem ráðherr-
arnir völdu sjálfír hætt að virka vel í
eyrum kjósenda og þá er auðvitað
rétt að gagnrýna ASI fyrir að velja
rangar forsendur! Reyndar virðist
Pétur, líkt og allir aðrir, nú hafa fall-
ist á að gagnrýni ASI á meðferð ein-
greiðslna í dæmum ráðherranna var
réttmæt. Enda er orðið hljótt um
þann þátt málsins.
Sú aðferð að snúa vandræðagangin-
um við forsendumar í dæmum ráð-
herranna upp á aðra er í takt við um-
ræðuna um stöðugleikann og aukn-
ingu kaupmáttar launa. Sá stöðugleiki
sem nú ríkir er eignaður ríkisstjórn-
inni, en það sem miður fer, hvort sem
Baðinnréttingar
Vandaðar og fallegar innréttingar
frá Belgiu á hagstæðu verði.
Sniðið að þínum þörfum!
OpiS frá kl. 9-18 virka daga
og kl. 10-14 laugardaga
ViJ Fellsmúla
Sími 588 7332
það eru lág laun eða
breytingar á skattkerf-
inu, skrifast á verkalýðs-
hreyfinguna. Þegar bet-
ur er að gáð, þá var það
verkalýðshreyfingin og
samtök atvinnurekenda
sem leiddu þjóðina út úr
efhahagsóstjóm síðustu
áratuga og það var al-
menningur allur sem tók
að sér að borga her-
kostnaðinn. Nú er þjóðin
byrjuð að uppskera ár-
angur erfíðisins og deil-
an snýst um það hvemig
skipta skuh uppsker-
unni. Að þeirri umræðu
eiga auðvitað að koma
þeir sem lögðu grunn-
inn að stöðugleikanum, ekki bara
stjómmálamenn.
Nýjar hú saleigubætu r
Það er rétt hjá Pétri að nú em
greiddar húsaleigubætur og ég ætla
ekki að gera lítið úr þeim. Sveitarfé-
lögin greiða 4CM5% af bótunum og
ríkið afganginn. Fyrir þá sem ekki
fengu húsaleigubætur árið 1995 en fá
í dag er þetta stórkostleg bót. Það er
hins vegar þannig að þessar bætur
voru greiddar í Reykjavík og Hafnar-
firði árið 1995 og breytir því ekki út-
komunni fyrir þá sem þar bjuggu. Og
ef taka á áhrif húsaleigubóta inn í
dæmið þarf þá ekki að taka tillit til
þess að húsaleiga hefur hækkað
langt umfram verðlag enda var hún
tengd launavísitölu á tímabilinu?
Lífeyrir lífeyrissjóðanna
Pétur fjallar í grein sinni um
hækkanir á greiðslum lífeyrissjóð-
anna. Eg ætla að taka þá umræðu
við hann seinna, enda eram við að
tala um fólk hér sem á ekki rétt á
slíkum greiðslum. Eg vil hins vegar
benda á að það er rangt að eina leið-
in til að breyta verðtryggingarvið-
miðun lífeyrisgreiðslna sé að breyta
verðtryggingarviðmiðunum almennt
í þjóðfélaginu (t.d. húsbréfa). Þetta
er tæknilegt úrlausnarefni, vilji
menn á annað borð breyta því. Inn í
þá umræðu þarf líka að taka hlut-
verk sjóðssöfnunar og gegnum-
streymis við fjármögnun lífeyris.
Það er tímabært að taka málefna-
lega umræðu um það hvernig við
viljum koma þessu fyrir í framtíðinni
og eflaust hefur Pétur sitthvað til
málanna að leggja í því sambandi.
Skattar hafa hækkað
Það sem skiptir mestu máh er að
lífeyrisþegar, eins og aðrir, fái hlut-
deild á við aðra í velgengni þjóðar-
innar. Kaupmáttur bóta almanna-
trygginga hefur hækkað mun meira
undanfarin ár, en oft áður. Ríkið hef-
ur hins vegar ekki aukið útgjöld sín
til þessara bótaflokka í takt við al-
menna launaþróun í landinu. Þetta
er hægt að lesa úr opinberum tölum.
Ég get ekki fallist á þá röksemda-
færslu Péturs að af því að þróunin sé
betri en oft áður, þá sé ekki ástæða
til að krefjast meira. Þá finnst mér
skrítið að Pétur skuh ekki harma að
skattar skuli hafa hækkað á lífeyris-
þega á hámarksbótum.
Hverjir fá hámarksbætur
almannatrygginga?
Ég er hrædd um að við séum að
tapa þræðinum í þessari deilu um
tölur og prósentur. Um hvaða fólk
eram við að tala? Hverjir era það
sem eiga rétt á hámarksbótum al-
mannatrygginga? Það er því miður
þannig að það er fólk sem fæðist fatl-
að. Þetta fólk fær aldrei tækifæri til
að vinna sér inn réttindi í lífeyris-
sjóðum. Þetta fólk er dæmt til að lifa
á bótum almannatrygginga alla ævi,
eða með hjálp fjölskyldna og hjálpar-
stofnana. Þetta era konur sem hafa
verið heimavinnandi stærstan hluta
ævinnar og eiga htil réttindi í lífeyr-
issjóði. Kjör þessa fólks hafa því
miður dregist aftur úr kjöram ann-
arra í þjóðfélaginu.
Höfundur er hagfræðingur ASÍ.
Edda Rós
Karlsdóttir