Morgunblaðið - 07.05.1999, Blaðsíða 66

>
66 FÖSTUDAGUR 7. MAÍ 1999
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
>
>
Skylduliðið
FYRIR tæpu ári
barst mér ágæt sænsk
bók í hendur: „Den
osynliga familjen",
Fjölskyldan ósýnilega
eftir Karl Gustaf Piltz
og Kristínu Gústavs-
dóttur: Útgefandi er:
Ask och Embla.
Ég las bókina þegar,
þótti í henni margt
merkilegt að finna. Velti
ég fyrir mér hvort ég
ætti ekki að vekja at-
hygli á ritinu þannig að
fleiri fengju af því pata.
Þar sem ég er lítt fróð-
ur um félagsvísindi þótti
mér öðrum standa það
nær. Síðan hefur margt
borið á góma í opinberri félagsmála-
umræðu, bamavemd, öldmnarmál-
um og fræðslumálum sem höfundar
varpa ljósi á. Því sest ég nú niður og
hvet menn til að kynna sér ritið. Höf-
undamir em margreyndir kennarar
og leiðbeinendur í félagsvísindum.
Kristín er félagsráðgjafi og Karl
Gustaf er lögfræðingur og sálfræð-
ingur. Hafa þau hjón í 27 ár rekið
fyrirtæki í Gautaborg (Institutet fór
familjeterapi) sem annast námskeið
og kennslu í fjölskyldumeðferð. Em
þau víðkunn fyrir það í Svíþjóð.
Einnig hafa þau annast margvísleg
verkefni hér á landi, í Noregi og Dan-
mörku, einkum með því að halda
námskeið fyrir félagsmálafólk. Þessi
bók er einmitt notuð við kennsluna.
Kristín er Reykvíkingur af Sumar-
liðabæjar og Högnaættum.
Bókin ber með sér hve nátengdir
höfundamir em íslandi þar sem fjöl-
margt í máli þeirra og rökstuðningi
er héðan komið. Bókin er um þjóðfé-
lagslegt efni sem gjama er sett fram
í fjölmiðlum á næsta
torskilinn hátt, eins og
sérfræðingar væm að
ræða við starfsbræður
eða fjárveitingavaldið,
fi-emur en við almenn-
ing. Þótt ég geti reynt
að loka augunum fyrir
opinberri umfjöllum um
slík mál, kemst ég ekki
hjá því, frekar en aðrir,
að láta vandamál til mín
taka er þau kveðja dyra.
Markmið höfund-
anna er einkum að
brýna gildi fjölskyld-
unnar fyrir öllum er
annast velferðarmál og
mikilvægi þess að hún
sé þátttakandi í úrræð-
um því mál hennar verði hvorki
bætt né leyst án þátttöku hennar.
Þá varð mér einnig ljóst að þátttaka
þeirra sem stjórnvaldsaðgerðir taka
til er oft ónóg, ekki aðeins í félags-
málum, einnig við úrlausn afbrota-,
jafnréttis-, skipulags-, umhverfis-
og hollustumála. Ef við hugsum
okkur samheitið skyldulið, segir það
nútímamönnum eiginlega meira en
orðið fjölskylda. Þótt ekki sé það til-
gangur bókarinnar að kenna al-
menningi félagsvísindi, er hún eigi
að síður gagnleg fyrir leikmenn
(mig) er vilja skilja samfélagsmál og
stjómkerfið óáþreifanlega. Höfuð-
kostur bókarinnar er hve vel og
skemmtilega hún er skrifuð, að hún
opnar augun fyrir kærleiksskyldum
okkar sem einstaklinga og hópa og
hlutverki okkar í velferlismálum.
Ósýnileg vandamál?
Við eigum það flest sammerkt að
telja samfélagsleg vandamál okkur
óviðkomandi - að óreyndu. Ósköp
Eggert
Asgeirsson
KARL Gustaf Piltz og Kristín Gústavsdóttir.
er það líka eðlilegt að við reynum að
sleppa sem lengst. Somerset Maug-
ham sagði: Dauðinn er drepleiðin-
Bókmenntir
Bókin er þörf öllum
sem hafa áhrif á félags-
og heilbrigðismál eða
starfa að þeim málum,
---------------,--------
segir Eggert Asgeirs-
son, t.d. við velferlis-
samtök, sveitarstjórn-
ir og fjölmiðla, starfs-
mannastjórn og
stéttarfélög.
legur - því vil ég ekki eiga saman
við hann að sælda! Sama geta þeir
sagt sem fjalla um félagsleg vanda-
mál annarra: Þetta líður hjá - ef
ekkert er gert í málinu.
Sem einstaklingar
getum við lítið gert
hjálparlaust þegar
vandinn bukkar okk-
ar hús.
Enda snýr bókin
sér fyrst og fremst til
þeirra sem bera
ábyrgð á velferlis-
málum og segir enn:
Þið leysið engin mál
án þátttöku nákom-
inna.
Fjölskyldan er
ekki vandamál.
Vandamálið er að
skilja fjölskylduna
ekki. Henni verður
ekki komið á rétta
braut nema með
þátttöku. Hún getur
ekki sagt: Málið
verður tekið fyrir á fundi í næstu
viku!
Hverjum þjónar bókin?
Bókin er sérstaklega gerð til
fræðslu fyrir félagsmálafólk. En hún
er svo lipurlega rituð að hún er al-
deilis ágæt fyrir leikmenn. Hún er
þörf öllum sem hafa áhrif á félags-
og heilbrigðismál eða starfa að þeim
málum, t.d. við velferlissamtök,
sveitarstjómir og fjölmiðla, starfs-
mannastjóm og stéttarfélög. Enginn
hefur vald á vandamálum einn og
sér. Bókin er líldeg til að gera menn
íramfarasinnaða, hvetja til dáða.
Vald - ávinningur
Fjallað er um beitingu valds -
sem getur verið - er kannski alltaf -
á annarra kostnað. Ef því er skyn-
samlega og mildilega beitt njóta
báðir þess, fjölskyldan og stofnunin,
líklegri en ella til að ráða bót á
vanda sínum. Niðurstaða rökræð-
unnar er að stofnunin hafi mikið
vald (og ábyrgð) - í stuttan tíma.
Fjölskyldan varanleg. Báðir þurfa
þekkingu og skilning til að ná tök-
um á málinu.
Stofnunin - skynsemi
- hagkvæmni
Á fróðlegan hátt er fjallað um
hlífðarhugmyndir stofnana sem leitt
geta til ofvemdar. Hugmyndir um
hagkvæmni geta gert lítið úr samúð
og umhyggju; leitt til þess að
áhersla sé lögð á mælanlegan árang-
ur, td. árangur lyfjagjafar sem er
mælanlegri en hjartahlýja og virð-
ing. Smám saman getur stofnun tek-
ið að þjóna ráðamönnum öllu fremur
en skjólstæðingum. Hér hefur verið
drepið á fá atriði í góðri bók. Gott er
að höfundar eru lausir við uppgjöf
eða ásökunartón. Þeir átelja ekki
sögulegar staðreyndir. Þeir draga
fram nýja möguleika og kosti þróun-
ar sem algengt er að ragast sé í. Al-
gengt er að menn vilji snúa þróun-
inni við sem, eins og flestir ættu að
vita, er gjörsamlega ómöguiegt, þótt
reynt sé. Nefnd em dæmi um þróun
sifja, hjúskapar, sambýlis- og skiln-
aðarmála. Við segjum gjarna að
þessi þróun sé ískyggileg og spyrj-
um: Hvar er kirkjan og lögin? Höf-
undar ræða um að ástand fjölskyld-
unnar hafi hreint ekki alltaf verið
gott með foreldra, tvo afa og tvær
ömmur. Nú fjölgi í foreldrahópnum
og börnin eignast fleiri ömmur og
afa! Líkumar á að þau finni ein-
hverja sem reynist þeim vel hafi
ekki skilyrðislaust óvænkast. Meg-
inályktun höfunda er sú að starfs-
menn og stofnanir sem fjalla um fé-
lagsmál þurfi að vera stefnubundin í
fjölskyldumálum. Hér hef ég drepið
lauslega á örfá atriði úr góðri bók.
Kannski hef ég ekki skilið alla hluti
rétt. Lesandi opnar hverja bók á
eigin forsendum reynslu, áhuga og
fordóma. Samkvæmt því les hann
og skilur. Ég hef hér sagt frá gagn-
legri, fræðandi, skemmtilegri og
auðskilinni bók sem ég tel brýnt að
þýða og gefa út á íslensku svo að
fleiri fái sömu ánægju notið og ég.
Höfundur er verkefnastjóri.
élagar og stuðningsmenn!
Jestu þakkir fyrir ómetanlega vinnu í
þágu hreyfingarinnar allt frá því
undirbúningsstarfið hófst síðastliðið
haust og til dagsins í dag.
Á þeim mánuðum hafa ótat vinnufúsar
hendur byggt upp nýjan málsvara
umhverfisverndar jafnréttis og
vinstristefnu.
Leggjumst öll á eitt til að tryggja
afrakstur erfiðisins á morgun.
VINSTRIHREYFINGIN
grænt framboð