Morgunblaðið - 08.09.1999, Side 22

22 MIÐVIKUDAGUR 8. SEPTEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Skiptar skoðanir um hvernig bregðast eigi við óöldinni á Austur-Tímor

vl

ÍtrJ Ir'i iwgii'áii ■' Sakf
ÍBIJAR í Dili, höfuðborg Austur-Tímors, hafa flúið borgina tugþúsundum saman enda eira ofbeldismennimir
engum og brenna fólk inni komi það sér ekki burt.
Reuters
Vesturlönd
tvístígandi
Flest ríki virðast á þeirri skoðun að grípa
verði til aðgerða vegna skálmaldarinnar
á Austur-Tímor. Hins vegar ríkir ekki
samstaða um það til hvaða aðgerða sé
skynsamlegast að grípa.
Jakarta, London. Reuters.
STJORNMÁLAMENN á Vest-
urlöndum virðast á einu máli um
að ástandið á Austur-Tímor sé al-
gjörlega óásættanlegt en þó eru
skoðanir mjög skiptar um hversu
langt eigi að ganga í íhlutun.
Hugmyndir hafa verði uppi um
efnahagslegar refsiaðgerðir gegn
Indónesíustjóm, takist henni
ekki að stemma stigu við
skálmöldinni, en þær hafa víða
vakið efasemdir. Þá eru mörg ríki
tvístigandi í afstöðunni til þess
hvort senda eigi friðargæslulið til
Austur-Tímor.
Kofi Annan, framkvæmdastjóri
Sameinuðu þjóðanna, sagði á
mánudagskvöld að tækist
Indónesíustjóm ekki að binda
enda á ofbeldisverk andstæðinga
sjálfstæðis á Austur-Tímor innan
tveggja sólarhringa, myndi al-
þjóðasamfélagið íhuga að taka í
taumana. En jafnvel þó að Ha-
bibie Indónesíuforseti samþykki
komu alþjóðlegs friðargæsluliðs á
svæðið er ekki víst að vestræn
ríki sendi lið þangað með hraði.
Segja má að Tímormálið hafi
komið upp á óheppilegum tíma
fyrir Sameinuðu þjóðirnar.
Bandaríkin og bandamenn þeirra
eru uppteknir í Kosovo. Rússar
og Kínverjar, sem mislíkar að-
gerðir Vesturlanda í Kosovo, eru
ekki samvinnufúsir. Sameinuðu
þjóðirnar em sjálfar með nóg af
erfiðum verkefnum á sinni könnu,
auk þeirra gífurlegu fjárhags-
vandræða sem blasa nú við sam-
tökunum.
Hermálasérfræðingurinn Paul
Baever segist telja að þörf væri á
mun fjölmennara liði til að
stemma stigu við ógnaröldinni en
vestrænir stjómmálamenn hafa
sagt mögulegt að serida. Benti
hann á að það myndi kosta mikla
fjármuni og mörg mannslíf og
spáði því að Vesturlönd myndu í
ljósi þess láta nægja að veita
óbeina aðstoð. Sagði hann að
Bretar ættu nóg með skuldbind-
ingar sínar í Kosovo og því væri
ólíklegt að þeir sendu herlið til
Austur-Tímor. Beaver fullyrti
einnig að ósennilegt væri að
Bandaríkjamenn sendu hermenn
á svæðið, þar sem ekki væri fyrir
hendi pólitískur vUji til að lenda í
sömu óförum og áttu sér stað í
Víetnam og Sómalíu.
í umfjöllun The Wall Street
Journal kemur fram að Banda-
ríkjastjórn íhugaði alvarlega að
senda friðargæslulið tU Austur-
Tímor en að Henry Shelton, yfir-
maður herráðsins, hefði verið því
algerlega andvígur.
Haft var eftir háttsettum
embættismanni hjá NATO að
bandalagið ætti fullt í fangi með
friðargæslu í Kosovo og Bosníu
og yfirmönnum þess væri um-
hugað um að færast ekki of mik-
ið í fang. Þá telja stjórnmála-
skýrendur að Evrópusambandið
hafi hvorki fjármagn né kjark til
að senda friðargæslulið til Aust-
ur-Tímor.
Robin Cook, utanríkisráðherra
Bretlands, hefur lýst því yfir að
breska stjórnin væri reiðubúin að
„leggja sitt af mörkum“ tU að
koma á friði á Austur-Tímor en
sagði ólíklegt að sendir yrðu
breskir hermenn á svæðið.
Breska varnarmálaráðuneytið
hefur neitað því að áform hefðu
verið gerð þar að lútandi.
Frumkvæðis ekki að
vænta frá Asíuríkjum
Stjórnmálaskýrendur telja að
af þessum sökum verði nálæg
Asíuríki að leggja til mestan
hluta friðargæsluliðs. Þau hafa
hins vegar verið treg til að hafa
frumkvæði að aðgerðum, enda
hefur Habibie Indónesíuforseti
verið berorður um að hann kærí
sig ekki um veru erlends liðs á
Austur-Tímor á meðan svæðið er
enn undir stjórn Indónesíu.
Ástralía er eina ríkið sem hefur
hvatt eindregið til íhlutunar og
sett her sinn í viðbragðsstöðu og
Nýsjálendingar hafa einnig boð-
ist til að senda varalið. Onnur
Asíuríki hafa setið með hendur í
skauti og vísað á Indónesíu-
stjórn.
Ýmsir stjórnmálaskýrendur
telja að ástæða þessarar tregðu
sé ekki síst sú að Asíuríki hafí lit-
ið á íhlutun NATO í Kosovo, sem
var hafin án samþykkis SÞ, sem
hættulegt fordæmi. Þau séu því
alls ekki tilbúin til að hefja að-
gerðir fyn’ en SÞ taki af skarið.
Bent er á að allar líkur séu á því
að Kínverjar beiti neitunarvaldi í
öryggisráði SÞ gegn þvi að senda
friðargæslulið til Austur-Tímor á
meðan Indónesar fari enn með
völd þar en þing Indónesíu mun í
fyrsta lagi greiða atkvæði um
sjálfstæði svæðisins í nóvember.
Japanir eru eina Asíuríkið með
alvöru herafla sem gæti sent lið
nógu íljótt til Austur-Tímor en
þeir hafa ekki enn boðist til að
taka þátt í friðargæslu. Masahiko
Komura, utanríldsráðherra
Japans, ítrekaði á mánudag ákall
til Indónesíustjórnar um að
standa við skuldbindingar sínar
um að halda uppi lögum og reglu
á svæðinu.
Japanir hafa raunar fulla
ástæðu til að vilja ekki styggja
stjómvöld í Indónesíu, því miklir
efnahagslegir hagsmunir eru í
húfí. Meirihluti erlendra fjárfest-
inga í Indónesíu kemur frá Japan
og þaðan kemur einnig stærstur
hluti innflutnings Indónesa. Ekki
er því útlit fyrir að Japanir muni
hafa frumkvæði að því að koma
Austur-Tímorbúum til aðstoðar.
Efnahagsþvinganir
ólíklegar
Nokkuð hefur verið rætt um
möguleikann á því að beita
Indónesíustjórn efnahagslegum
refsiaðgerðum, takist henni ekki
að binda enda á ofbeldisverkin á
Austur-Tímor. Hafa bandarískir
og evrópskir embættismenn jafn-
vel látið í veðri vaka að stuðning-
ur alþjóðlegra fjármálastofnana
við Indónesíu verði látinn niður
falla, reynist stjórn Habibies ekki
samstarfsþýð.
En ekki þykja þó miklar líkur á
að gripið verði til slíkra aðgerða.
Áhrifaaðilar í alþjóðaviðskiptum
hafa bent á að óskynsamlegt væri
fyrir Vesturlönd að hætta á að
auka enn á efnahagsvanda Indó-
nesíu. „Stöðugleiki í Indónesíu
skiptir mun meira máli en sjálf-
stæði Austur-Tímor,“ hafði Reut-
ers-fréttastofan eftir vestrænum
stjórnarerindreka.
The Mail on Sunday
hætt við að birta
kafla úr bók fyrrver-
andi elskhuga Díönu
Riftir
samningum
við James
Hewitt
London. Reuters, The Daily Telegraph.
BRESKA slúðurblaðið The Mail on
Sunday tilkynnti í gær að það hefði
ákveðið að ganga ekki til samninga
við James Hewitt, fyrrverandi elsk-
huga Díönu prinsessu, um kaflabirt-
ingu úr væntanlegri bók hans um
sambandið við Díönu. Akvörðun
The Mail on Sunday kemur í kjölfar
orða bróður Díönu, Spencers jarls,
sem sagði nýlega að útgáfa bókar-
innar myndi reynast móður Díönu
og sonum ofviða.
í yfirlýsingu The Mail on Sunday
sagði að blaðið hefði tryggt sér rétt-
inn til að birta kafla úr bók Hewitts,
án þess að hafa séð bókina áður, eft-
ir mikla samkeppni við önnur dag-
blöð. „En eftir að hafa nú séð hand-
rit bókarinnar, og í ljósi þess að efni
hennar hefur að miklum hluta þeg-
ar verið lekið í dagblöð, hefur The
Mail on Sunday ákveðið að birta
ekki kafla úr bókinni.“
Bresk dagblöð höfðu greint frá
því um helgina að í bókinni lýsti
Hewitt sér sem „föðurímynd" sona
Díönu, prinsanna Vilhjálms og
Harrys, og jafnframt að í bókinni
segði Hewitt frá leynilegum ástar-
fundum hans og Díönu á sveitasetri
þáverandi eiginmanns hennar,
Karls Bretaprins.
Spencer jarl hafði einnig ritað
The Mail on Sunday bréf og hvatt
yfirmenn þess til að líta ekki ein-
ungis til þess hagnaðar sem þeir
myndu tryggja sér með birtingu
kafla úr bók Hewitts. Er talið að
ósk Spencers, um að yfirmenn
blaðsins íhuguðu hversu mikinn
sársauka þeir myndu valda fjöl-
skyldu Díönu, hafi haft áhrif á
ákvörðun blaðsins.
Tvö ár voru í síðustu viku liðin frá
andláti Díönu og létu mörg dagblað-
anna í Bretlandi Hewitt þá fá það
óþvegið vegna þeirrar ákvörðunar
hans að skrifa bók um ástarsam-
bandið. Var hann sakaður um að
svíkja fyrrverandi ástkonu sína og
vanvirða minningu Díönu með fyrir-
ætlunum sínum um að fletta hul-
unni af sambandi þeirra.
-------------
Bandaríkja-
menn vinna
lengst
LANGUR vinnudagur þarf ekki
endilega að leiða til meiri fram-
lciðni, að því er fram kemur í
skýrslu um atvinnumál í heimin-
um. Skýrslan var unnin á vegum
Alþjóða vinnumálasambandsins
(ILO) og í henni kemur meðal
annars fram að Bandarikin séu
eina landið í hinum iðnvædda
heimi þar sem vinnustundum fari
fjölgandi.
En þótt bandarískir launþegar
séu enn þeir sem framleiða mest
sækja evrópskir Iaunþegar á,
þrátt fyrir að vinna færri stund-
ir. í Frakklandi voru nýlega sam-
þykkt lög er setja 35 klst. þak á
lengd vinnuvikunnar en fram-
leiðni hefur engu að síður stór-
aukist.
Líkt og Bandaríkjamenn vinna
Japanir lengur en Evrópubúar
þótt vinnustundum fari fækkandi
þar. Framkvæmdastjóri ILO, Ju-
an Somavia, lét þau orð falla að
„þótt kostir vinnusemi séu miklir
sé ekki sjálfgefið að meiri vinna
sé betri vinna".