Morgunblaðið - 14.05.2000, Blaðsíða 23

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 14. MAÍ 2000 23
A ég aó kaupa tölvu?
Þróun meðaltals
2,7 2,8
feb.'98 sept.‘98 mars'98 nóv.‘98
Greint eftir kyni meðaltal
Karlar 2,6
Konur 2,9
Greint eftir fjölskyldutekjum,
300 þús. kr. eða meira 3,8
200 - 299 þús. kr. 2,7
100-199 þús. kr. 2,6
Undir 100 þús. kr. 1,6
Greint eftir búsetu meðaltal
Höfuðþorgarsvæðið 2,9
Landsþyggðin 2,6
Greint eftir aldri
55 - 75 ára 2,1
45 - 54 ára 2,1
35 - 44 ára 3,9
25-34 ára 3,4
16-24 ára 3,3

Kosningar á
Netinu vart
til umrœðu
HALLDÓRA GUNNARSDÓTTIR:
„Með þessum hætti verður erindisreksturfólks oft
skilvirkari og auðveldara er að sjá hvar mál eru
stödd en áður. ”
JÓHANN GUÐNIREYNISSON:
„Það er ekkert vafamál að rafræn stjómsýsla
á eftir að stóraukast á næstu árum. ”
NEFND á vegum
dómsmálaráðuneyt-
isins hefur gert til-
lögu um að efna til
sérstakrar hug-
myndasamkeppni um hvernig
haga megi kosningum með raf-
rænum hætti hér á iandi. Er
öllum heimil þátttaka í sam-
keppninni, en fyrirtæki sem
fást við tölvutækni og hugbún-
aðargerð eru sérstaklega hvött
til þátttöku, enda um al-
þjóðlegt viðfangsefni að ræða
og því trúlegt að verðlauna-
leiðirnar gætu nýst annars
staðar og skapað höfundum
sínum aukna möguleika til út-
flutnings á hugbúnaði.
Gert er ráð fyrir að kosning-
ar fari fram á
sérstökum
kjörstað, en
ekki í hejma-
húsum. Ástæð-
an er sú, skv.
upplýsingum
úr dómsmálar-
áðuneytinu, að
þótt netteng-
ing sé út-
breidd nái hún
ekki til allra
kjósenda og
aukinheldur
séu erflðleikar
því bundnir að
sannreyna
hvort sá kjós-
andi sem ýti á
tölvutakkann
sé í raun sá
sem hann þyk-
ist vera.
Hugmyndir
nefndarinnar
taka til ýmiss
búnaðar sem
komið verði upp á kjörstað til
að flýta kosningum og auð-
velda framkvæmd þeirra. Bent
er á að kjörskrá landsmanna sé
þegar tölvuskráð og því sé
hægt að kalla hana upp á
tölvuskjám á öllum kjörstöðum
og að kosning einstaklinga
verði merkt og uppfærð á
skránni jafnóðum.
Maður, búsettur í Reykjavík,
gæti þá kosið á Akureyri, en
jafnóðum kæmi slíkt fram á
skjám þeirra sem gæta kosn-
ingaframkvæmdar í Reykjavík.
Við þetta myndi sparast flutn-
ingur á utankjörstaðaratkvæð-
um milli kjördæma eins og nú
er og af er talsverð fyrirhöfn.
Bent er á aðra möguleika,
t.d. að hætta notkun kjörseðla
og nota í staðinn fleti á tölvu-
skjám sem þrýst er á eða takka
á sérstöku tölvutengdu bretti.
Kosningin yrði þá skráð inn í
innsigluð segulbönd í tölvunni.
Sólveig Pétursdóttir dóms-
málaráðherra segir að rétt sé
að benda á að verið sé að óska
eftir hugmyndum um tilhögun
rafrænna kosninga, en engin
ákvörðun hafi verið tekin um
að hrinda slíkum breytingum í
framkvæmd. Slíkt sé enda póli-
tísk ákvörðun, sem Alþingi
þyrfti að taka til umfjöllunar.
„Fyrirhuguð fækkun og
stækkun kjördæmanna er ekki
ástæða þessarar samkeppni, en
því er ekki að neita að meta
þarf hvort nýjar aðstæður kalli
á breytingar á framkvæmd
þingkosninga og ef til vill
koma góðar tillögur fram í
samkeppninni, sem nýta má við
þær breytingar,“ segir Sólveig.
„Mikil áhersla er hins vegar
lögð á það af hálfu dómsmála-
ráðuneytisins að stórtækar
breytingar á kosninga-
framkvæmd eru ekki fyrirhug-
aðar, enda þarf einnig breyt-
ingar á löggjöf til. Lögð er
áhersla á að taka verður lítil
skref í einu svo ekki með neinu
móti sé raskað því trausti sem
almenningur ber til kosninga-
framkvæmdar. Einnig verður
að hafa í huga að kosningar á
íslandi eru að mörgu leyti til
fyrirmyndar, þátttakan er mik-
il og framkvæmdin tiltölulega
skilvirk.“
Að sögn Sólveigar koma
kosningar á Netinu vart til um-
ræðu að svo stöddu. „Eitt
grundvallaratriða kosninga-
löggjafarinnar er að kosninga-
rétturinn er persónubundinn,
en f netkosningu er vitaskuld
erfitt að framfylgja því eftirliti
sem nú fer fram á kjörstað."
ur nú flest eyðublöð sín aðgengileg til
útprentunar og lestrar á Netinu og
vefur Alþingis sýnir vel hvaða mögu-
leika upplýsingatæknin hefur í för
með sér. Þar er m.a. hægt að fylgjast
með þingfundum í beinni útsendingu,
annaðhvort aðeins með hljóði eða þá
hvort tveggja, hljóði og mynd auk
þess sem ræður þingmanna og hvers
kyns skjöl sem tengjast þingfundum
eru jafnan komin inn á vef Alþingis
skjóthendis.
Margir þeirra viðmælenda sem
rætt var við í vinnslu þessarar úttekt-
ar sögðu raunar að vefur Alþingis sé
dæmi um það besta sem gert hafi ver-
ið á sviði upplýsingatækninnar hér á
landi. Vefur Hæstaréttar fékk einnig
afar jákvæða umsögn.
Sveitarfélögin misjafnlega
á vegi stödd
Sveitarfélögin í landinu eru mjög
misjafnlega á vegi stödd hvað upp-
lýsingatæknina áhrærir. Mörg hafa
þó tileinkað sér nýja tækni og um
flest gildir að í stefnumótun til fram-
tíðar er gert ráð fyrir þætti Netsins
af fullum þunga.
Þær upplýsingar fengust hjá Sam-
tökum sveitarfélaga að ekki sé um
eina heildarsýn að ræða í þessum efn-
um, sveitarfélög komi að upplýsinga-
tækninni hvert með sínum hætti og
ekki hafi komið til að skapa eina
heildarmynd.
Það bæjarfélag, sem komið er
einna lengst í þessum efnum er Hafn-
arfjörður. Heimasíða bæjarins, hafn-
arfjördur.is, þykir vel heppnuð og
mildu skiptir að inn á hana koma upp-
lýsingar hratt og örugglega. Þannig
er unnt að nálgast fundargerðir úr
ýmsum ráðum og nefndum bæjarins
á Netinu skömmu eftir að fundi lýk-
ur.
Jóhann Guðni Reynisson er for-
stöðumaður upplýsinga- og kynning-
armála hjá Hafnarfjarðarbæ. Hann
er ábyrgur fyrir daglegri umsjón
með vefnum og hefur komið mjög að
mótun framtíðarsýnar bæjarfélags-
ins í upplýsingamálum. Má þar nefna
verkefnið UTA, upplýsingatækni fyr-
ir alla, og tilraunaverkefni að Hjalla-
braut þar sem LoftNet Skýrr tengist
48 íbúðum í fjölbýlishúsi og íbúar
þeirra geta verið í sítengdu netsamb-
andi án þess að það hindri heimilis-
símann.
„í Hafnarfirði hefur frá uphafi ver-
ið leitast við að nýta upplýsingatækni
sem virkt verkfæri í stjómsýslunni,"
segir Jóhann Guðni. „I því skyni höf-
um við unnið að þróun lausna, bæði
inn á við og út á við. Við stöndum nú
ágætlega út á við, t.d. hvað varðar
heimasíðu bæjarins, en erum að taka
innviðina í gegn og stefnum að því að
skjalastjóm og gagnavinnsla sé fyrst
og unnin með rafrænum hætti. Við
viljum helst hafa pappírinn sem mest
á einum stað og vonumst til að hann
verði notaður í minna mæli hér eftir
en hingað til.“
Jóhann Guðni segir að markmiðið
sé skýrt; að færa afgreiðslu hinna
ýmsu stofnana bæjarins eins mikið
heim til fólks og frekast sé unnt. Mik-
il vinna sé fólgin í því að koma upp-
lýsingum og eyðublöðum yfir á Netið
og því geti tekið nokkum tíma þang-
að til lokatakmarkinu er náð.
„Það er ekkert vafamál að rafræn
stjómsýsla á eftir að stóraukast á
næstu áram. Það á síðan eftir að skila
sér í bættri þjónustu við íbúana, enda
geta þeir fylgt erindum sínum betur
eftir, séð hvar þau era stödd í kerfinu
hverju sinni og verið vonandi al-
mennt upplýstari en áður um málefni
sem varða hagsmuni þeirra,“ bætir
hann við.
Til marks um rafræna stjómsýslu í
Hafnarfirði er að á síðasta fundi bæj-
arráðs var samþykkt að allir bæjar-
fulltrúar fengju útbúna eigin skrif-
stofu með þráðlausri tengingu inn í
fundaherherbergi bæjarstjórnar og
bæjarráðs. í skrifstofunni felst full-
komin fartölva, innhringimótald og
allt það sem þarf til að nýta megi
skrifstofuna hvaðan sem vera kann,
að heiman eða annars staðar.
„Með þessu móti má með sanni
segja að við tökum skref áfram hvað
varðar rafræna stjómsýslu. Nú geta
allir bæjarfulltrúar verið beintengdir
við starfsemi bæjarins, hvar og hve-
nær sem er,“ segir Jóhann Guðni
ennfremur.
Ný og bætt síða
Reykjavíkur væntanleg
Fleiri sveitarfélög halda úti öflug-
um heimasíðum. Öll sveitarfélögin á
höfúðborgarsvæðinu hafa eigin síður
og hið sama gildir um stærri sveitar-
félög úti á landi. Homfirðingar vora
t.d. með þeim fyrstu sem nýttu sér
tækifæri Netsins í þessum efnum og
þar í bæ era nú uppi háleitar hug-
myndir um frekari þróun upplýsinga-
tækni á næstu öld. Fleiri má nefna,
t.d. Akranes og Akureyri, en í síðar-
nefnda bæjarfélaginu hafa verið
gerðar tilraunir með gagnvirkni; til
að mynda með sérstöku upplýsinga-
andyri þar sem lögð er áhersla á að
veita allar almennar upplýsingar um
deildir og stofnanir bæjarins og þjón-
ustu á þeirra vegum og bæjarbúar
geti treyst því að fá svör við erindum
sínum. Þar er einnig að finna vett-
vang fyrir frjálsleg skoðanaskipti um
helstu dægurmál hverju sinni.
Heimasíða langstærsta sveitarfé-
lagsins, Reykjavíkurborgar, geldur
þess að innan hennar era of margar
og ólíkar undirsíður þar sem mjög
mismikil rækt er lögð við að miðla
nýjum upplýsingum og koma þeim á
framfæri á skilvirkan hátt. Þannig
era sumar undirdeildir heimasíðunn-
ar nokkuð öflugar, t.d. hjá borgar-
verkfræðingi og innkaupastofnun, en
aðrar ekki. Gagnrýnivert er að funda-
gerðir er ekki unnt að nálgast allar á
einum stað, heldur þarf að beita
býsna mikilli útsjónarsemi til að
vafra um veraldarvef borgarinnar
þegar afla þarf ítarlegra upplýsinga.
Halldóra Gunnarsdóttir, verkefn-
isstjóri upplýsingamála hjá Reykja-
víkurborg, segir að heimasíða borg-
arinnar standi almennt ekki nægilega
vel um þessar mundir, en miklar end-
urbætur séu í bígerð og stefnt sé að
því að ný og mun öflugri heimasíða
borgarinnar liti dagsins ljós í septem-
ber.
„Um nokkurt skeið hefur verið
unnið að endurskoðun síðunnar með
það að markmiði að gera hana gagn-
virka, svo fólk geti í auknum mæli
sótt um ýmsa hluti á Netinu, sent inn
ábendingar og fyrirspumir. Til
stendur að skilgreina ábyrgð á síð-
unni og undirdeildum hennar frekar
en verið hefur, svo þess sé ávallt gætt
að hafa nýjar og réttar upplýsingar á
boðstólum," segir Halldóra.
Halldóra leggur þó áherslu á að
borgaryfirvöld standi á margan hátt
vel í upplýsingabyltingunni, stór hluti
erinda berist nú gegnum tölvupóst og
þau njóti sömu stöðu í stjómkerfinu
og annars konar póstur.
Hún segir að víða innan borgar-
kerfisins hafi verið tekin upp rafræn
skjalavistunar- og verkferlakerfí.
„Með þessum hætti verður erindis-
rekstur fólks oft skiMrkari og auð-
veldara er að sjá hvar mál era stödd
en áður.“
Ekki gagnvirkni
eins og stendur
Þegar litið er á heimasíður opin-
berra stofnana kemur í Ijós að þar er
lítið sem ekkert um gagnvirka upp-
lýsingatækni sem stendur. Að vísu er
unnt að bera fram fyrirspurnir gegn-
um tölvupóst, en um leið og erindin
verða formlegri og markvissari kem-
ur að gamalkunnum þætti stjórnsýsl-
unnar, nefnilega eyðublaðinu.
Einstakar stofnanir á vegum hins
opinbera era einnig misvel á vegi
staddar í upplýsingabyltingunni. Al-
mennt virðist þó gert ráð fyrir mögu-
leikum hennar í stefnumótun stofn-
ana til framtíðar og í sumum tilvikum
er skipulagsvinna vegna þess í fullum
gangi.
Tryggingastofnun mun í vaxandi
mæli nýta sér möguleika rafrænnar
stjórnsýslu og viðskipta, að sögn
Hermanns Ólasonar, forstöðumanns
tölvu- og upplýsingatækni hjá stofn-
uninni.
Hann segir að upp að vissu marki
sé það nú þegar gert með lyfjaeftir-
litskerfi TR og rafrænum samskipt-
um við lyfjaverslanir.
Hins vegar getur almenningur
ekki gengið erinda sinna gegnum
heimasíðu Tryggingastofnunar. Her-
mann nefnir að mörg erindi sem
skjólstæðingar Tryggingastofnunar
eigi við stofnunina séu þess eðlis að
þörf sé á þriðja aðila, t.d. læknum
vegna útgáfu vottorða.
„Á döfinni er að endurhanna vef
stofnunarinnar. Þá verður hægt að ►