Dagblaðið Vísir - DV - 23.06.1987, Blaðsíða 19

ÞRIÐJUDAGUR 23. JÚNÍ 1987.
19
Dægradvöl
Amatörradíó
Eini alþj óðlegi sveitasíminn
segir Kristján Benediktsson
Flesta dreymir um að ná langt.
Hins vegar er það misjafnt hvaða
skilning menn leggja í það að ná
langt. Radíóamatörar ná langt í
bókstaflegum skilningi því þeir ná
um allan heim. Radíóamatörar
„hitta“ fólk frá fjarlægum heims-
hornum á hverjum degi - ekki þó
í þeim skilningi sem venjulega er
lagður í það að hitta fólk því rad-
íóamatörar hittast í loftinu.
Hér á landi er þónokkur hópur
manna sem á sér það áhugamál að
standa i loftskeytasamböndum við
fólk um víða veröld. í Félagi ís-
lenskra radíóamatöra eru um það
bil tvö hundruð manns, þar af eitt
hundrað með radíóamtörleyfi.
Loftskeytaáhugamennska
Kristján Benediktsson rafverk-
fræðingur er mikil áhugamaður um
amatörradíó. Hann var formaður
Félags íslenskra radíóamatöra um
langt árabil og hefur staðið fyrir
námskeiðum til nýliðaprófs. Við
ræddum við hann um þetta áhuga-
mál og spurðum fyrst hvort ekki
væri til eitthvert íslenskt orð yfir
amatörradíó:
„Við höfum verið að leita að orði
en það hefur ekki fundist. Ég gæti
sjálfur sætt mig við orðið áhuga-
loftskeytamennska, á meðan
ekkert betra finnst, en um það eru
skiptar skoðanir," sagði Kristján.
Stundum hafa radíóamatörar verið
kallaðir radíóáhugamenn en
Kristján benti á að á sama hátt og
flugáhugamaður er ekki endilega
áhugaflugmaður þá er radíóáhuga-
maður ekki það sama og radíó-
amatör. Til aðgreiningar frá öðrum
radíóáhugamönnum kalla þeir sig
radíóamatöra til þess að leggja
áherslu á að þeir falla undir skil-
greiningu alþjóðafjarskiptalag-
anna á amatörradíóþjónustu og
hafa tekið próf hjá Póst- og síma-
málayfirvöldum því til staðfesting-
ar. Það getur hver sem er verið
radíóáhugamaður en til þess að
verða radíóamatör þarf leyfi.
„Amatörradíó eða áhugaloft-
skeytamennska er ekki bara
dægradvöl heldur alþjóðlega skil-
greind radíóþjónusta. Hver sá sem
vill gerast radíóamatör þarf að
sanna hæfni sína áður en hann fær
leyfi til þess að senda á stuttbylgju
með því að taka próf í morsi og
radíótækni sem Póstur og sími taka
gild,“ sagði Kristján.
Fjölbreytt áhugamál
En hvað er amatörradíó?
„Amatörradíó er miklu fjöl-
breyttara áhugamál en fólk
almennt gerir sér grein fyrir. Sumir
hafa gaman af því að smíða sjálf
tækin og hella sér út í rafeinda-
tæknina. Síðan eru það þessi
mannlegu samskipti sem heilla
marga. Menn geta líka fengið útrás
fyrir söfnunaráráttuna í þessu.
Sumir radíóamatörar safna löndum
eins og aðrir safna frímerkjum.
Enn aðrir keppa að því að ná sem
lengst með sem aflminnstum send-
um, eins og laxveiðimenn sem vilja
veiða lax á sem grennsta línu og
finnst ekkert varið í að veiða lax
í net.
17. júní er einmitt alþjóðlegur
dagur hinna aflminni senda. ís-
lendingar lögðu fram tillögu á
alþjóðlegri ráðstefnu radíóamatöra
um að gera einn dag á ári að al-
þjóðlegum degi aflminni senda og
sú tillaga var samþykkt. Af því það
voru Islondingar, sem báru fram
tillöguna, þótti við hæfi að þjóð-
hátíðardagur okkar yrði fyrir
valinu."
Kristján segir að það vilji stund-
um gleymast í umræðunni um
radíóamatöra að þetta er ekki bara
tómstundagaman. „Fyrir mörgum
Talað til Israels úr
eldspýtustokk
Kristján talaði meðal annars til Israels úr þessum eldspýtustokk. Það er hægt að ná langt án mikils tilkostnað-
ar eða fyrirhafnar, segir hann. DV-mynd KAE
er þetta auðvitað bara áhugamál
en þetta er einnig alþjóðleg radíó-
þjónusta. Þetta er ekki bara
dægradvöl nokkurra dellukalla
sem ekki er við bjargandi. Alþjóða
fjarskiptastofnunin (ITU) skil-
greinir þetta sem þjónustu sjálf-
þjálfunar og sem slík hefur hún
mikið menntunargildi. Þeir sem
stunda þetta gera það að eigin
frumkvæði, það er áhuginn sem
rekur þá áfram. Ungmenni með
áhuga innbvrða meiri þekkingu á
skemmri tíma en ítroðsla í skólum
fær áorkað og þónokkur hópur
ungs fólks hér á landi. sem sprott-
inn er upp úr amatörhrevfingunni.
stundar nú háskóla- eða annað
tækninám hérlendis og erlendis og
innan hreyfingarinnar er líklega
meirihluti þeirra Islendinga sem
hafa sérfræðiþekkingu á radíó-
tækni. Það má kannski segja að
þetta sé nokkurs konar grasrótar-
hreyfing; bvrjar sem áhugamál en
síðan spretta upp úr þessu atvinnu-
menn."
Uppspretta uppgötvana
Kristján sagði einnig Ijóst að
amatörradíó væri oft uppspretta
tæknilegra uppgötvana í radíó- og
rafeindatækni. Margir radíóama-
törar fást við smíði ýmiss konar
tækja. Þetta veitir mörgum reynslu
og innblástur til ýmissa nýjunga
sem geta náð langt út fvrir áhuga-
mennskuna. Sem dæmi nefndi
Kristján íssjá sem Raunvísinda-
stofnun Háskólans smiðaði og
veitir okkur upplýsingar um þykkt
jökla og er ómetanleg fyrir vatns-
orkubúskap okkar. Þessi íssjá er
að hálfu leyti hönnuð og smíðuð
af radíóamatör. „Áhugamenn
leggja oft meiri frumleika í starf
sitt heldur en hinir sem eru bara
að vinna fyrir salti í grautinn."
sagði Kristjún.
Annað dæmi um gagnsemi radíó-
amatöra er að finna í neyðarþjón-
ustu. Víða erlendis hafa radíóamat-
örar skipulagt innan sinna raða
nevðarfjarskiptasveitir sem starfa
sjálfstætt og hafa samvinnu við
hjálparaðila. Fjarskiptakerfi Al-
mannavarna hér á landi ér byggt
upp og skipulagt af hópi radíó-
amatöra.
„Radíóamatörar öðlast þjálfun í
radíósamböndum við erfið skilyrði.
Það geta allir talað i síma eða tal-
stöð þegar sambandið er gott en
hvað gerist þegar skilvrðin versna.
tækin bila eða sambandið dettur
út? Morsið er óriietanleg kunnátta
við erfiðar aðstæður. Morsið er
einfaldleikinn sjálfur. þú getur
pakkað því saman í eldspýtustokk
og samt náð sambandi. Það er líka
langdrægara en talið og hefur þann
kost að þú segir bara það sem segja
þarf og ekkert meira. Radíóamatör-
ar þekkja líka alla leið skilaboð-
anna gegnum tækin og um það
margbreytilega umhverfi sem rad-
íóbvlgjur ferðast í og eiga þvi meiri
möguleika en meðalnotandi á að
bæta úr því sjálfir ef eitthvað
klikkar."
Alþjóðlegur sveitasími
Hin mannlegu samskipti heilla
marga sem kvnnast amatörradíói.
Það hljómar óneitanlega spenn-
andi að geta „hitt" fólk frá Ástral-
íu, Saudi-Arabíu, Rússlandi eða
guð má vita hvaðan og það án þess
að hreyfa sig úr húsi. íslendingar
erlendis, sem hafa amatörleyfi.
nýta sér það vel til þess að hafa
samband heim eða hver við annan.
Kristján sagði mér til dæmis frá
nokkrum Islendingum sem búa eða
eru í námi erlendis. einn í Þýska-
landi. annar í Danmörku. tveir i
Bandaríkjunum. einn í Noregi og
annar í Skotlandi. Þessir hittast
oft í loftinu á sunnudögum og
spjalla og segja hver öðrum frétt-
ir.
„Radíóbvlgjur virða engin landa-
mæri. Boðin. sem þær flvtja. berast
óhindrað víðsvegar um heiminn. X
morsi er enginn greinarmunur
gerður á mönnum eftir kyni. aldri
eða litarhætti. Áhugaloftskeyta-
mennska brúar á sérstæðan hátt
þessi bil. Þetta er eini möguleikinn
í heiminum til sambands frá degi
til dags beint milli einstaklinga um
allan heim frá heimilum sínum.
Það mætti ef til vill kalla þetta
eina alþióðlega sveitasímann. Það
geta allir talað við alla og allir
heyrt í öllum. Þetta vita allir og
það þvkir engin hnýsni þótt hlust-
að sé á náungann. Áuðvitað hefur
þetta samt áhrif á umræðuefnið.
Menn ræða ekki mikið heit deilu-
mál og revna vfirleitt að forðast
það að rífast,"
Radíóamatörar eignast marga
góða kunningja i gegnum fjarskipt-
in og þessi sambönd nýtast þeim
þegar þeir eru á ferðalögum. Krist-
ján tók sem dæmi íslenskan radíó-
amatör sem var á ferðalagi erlendis
ásamt konu sinni og hafði samband
við radíóamatöra með stöð sem
hann hafði í bíl sínum. Var þeim
hjónum tekið opnum örmum hvar
sem þau komu og kom jafnvel fyrir
að menn biðu á bryggjunni þegar
ferjan, sem þau ferðuðust með,
Eins og sagði Lér að framan er
17. júní alþjóðlegur dagur hinna
aflminni senda. Það hefur verið til-
hneiging í amatörradíói til þess að
auka sendingarstyrkinn og þegar
allir eru farnir að hækka sig heyr-
ist kannski illa vegna þess að það
eru svo margir sterkir sem trufla.
Hugmyndin á bak við þennan dag
aflminni senda var sú að láta á það
j’eyna hvort ekki heyrðist jafnvel
ef allir sameinuðust um að nota
minni sendana. „Auðvitað er langt
i land með að allir geri þetta en
það var samþykkt að gera þessa
tilraun." sagði Kristján.
Sendirinn. sem Kristján notaði
17. júní. er ábyggilega með þeim
afiminnstu. ef ekki sá minnsti. því
hann rúmast i eldspýtustokk. Send-
inn. sem er aðeins 0.3 vött. smíðaði
Vilhjálmur Kjartansson verkfræð-
ingur en hann er mikill áhugamað-
ur um þá íþrótt að ná sem lengst
með sem aflminnstum sendi.
I fyrstu var hugmyndin sú að
freista þess að setja heimsmet með
sendinum en þar sem engin formleg
skráning eða keppni fer fram í
þessu. og því fylgir skriffinnska að
koma meti í heimsmetabók Guinn-
ess. hættu þeir félagar að hugsa
um slíkt. í bili að minnsta kosti.
„Það sem vakti fyrir okkur var
fyrst og fremst að sýna fram á hvað
hægt er að ná góðum árangri með
litlum tilkostnaði og fyrirhöfn. Vist
væri gaman að setja heimsmet en
það var ekki aðalatriðið. Þar sem
ekki er keppt í þessu vitum við
ekki hvort aðrir hafa náð lengra
með svo litlum sendi. Allavega held
ég að það sé ekki algengt að talað
sé til ísraels úr eldspýtustokk,"
sagði Kristján.
Kristján náði ekki aðeins sam-
bandi við ísrael með þessum agnar-
litla sendi. þó það hafi verið það
lengsta. Hann talaði einnig við
radíóamatöra í Þýskalandi. Norð-
ur-írlandi. Rússlandi. Tékkósló-
vakíu og fleiri löndum.
Radíófræðilegt listaverk
Kristián heldur þvi fram að send-
irinn hans Vilhiálms sé radíófræði-
legt listaverk. Með þessari
fullyrðingu segist hann í aðra
röndina vera að mótmæla því sem
oft er haldið fram að tækni sé al-
gjör andstæða listar.
„Ég lít svo á að í öllu sé list og
tækni eða vísindi. bara í mismun-
andi hlutföllum. Tökum sigilda
tónlist sem dæmi. Hún lýtur
ákveðnum stærðfræðilíkum lög-
málum. Innan lögmálanna rúmast
samt mikil listaverk. Við þurfum
vissan lágmarksskilning og þjálfun
áður en við kunnum að meta list.
Nútíma stærðfræði er til dæmis
eitt mesta framúrstefnulistform
sem til er. Hinir hefðbundnu list-
fræðingar bera hins vegar fæstir
skynbragð á þá list. frekar en stein-
aldarmaðurinn á list listfræðing-
anna. Rafeindarásir lúta
ákveðnum lögmálum. Þær geta
bvggst upp á ýmsa vegu en innan
þess ramma geta rúmast listaverk.
Til að skvnja þau þurfa menn hins
vegar að hafa lúgmarksskilning á
samspili hlutanna. Þegar ég segi
að sendirinn, sem Vilhjálmur smið-
aði í eldspýtustokkinn. sé radió-
fræðilegt listaverk meina ég ekki
útlitið. í þessum sendi er allt sem
þarf, hvorki of né van, og allt í jafn-
vægi. Er það ekki einkenni góðrar
listar?" sagði Kristján Benedikts-
son.
lagðist að. Þegar heim kom sagði
konan við mann sinn, honum á
óvart: „Nú ætla ég að læra mors
og verða radíóamatör."