Dagblaðið Vísir - DV - 25.01.1989, Blaðsíða 15

MIÐVIKUDAGUR 25. JANÚAR 1989.
15
Af krötum
og kommum
Er ég gekk í Alþýðuflokkinn í
haust sem leið sagði ég við minn
ágæta fyrrum lærifoður Jón Bald-
vin Hannibalsson að ég væri ekki
korfdnn til að boða frið heldur
sverð. Og nú er sú stund komin er
ég hlýt að bregða brandi.
A-flokkar og B-flokkar
Ástæðan er að sjálfsögðu niður-
læging kratanna sem komnir eru í
húsmennsku að Auðbrekku hjá
Stefáni bónda Valgeirssyni og
mega sitja og standa eins og ráðs-
maðurinn Ólafur Ragnar vill. Ólaf-
ur rekur búið með slíkum myndar-
skap aö hjúin verða að taka á sig
sex prósent kjararýmun vegna
hækkaöra skatta.
Og ekki sýna matarskattskomm-
ar lit á að afnema þennan umdeilda
skatt, sjaldan hafa jafnfáir svikið
jafnmörg loforð á jafnstuttum tíma
og forystusveit Alþýðubandalags-
ins.
Ólafur Ragnar gerir þá megin-
skyssu að auka skattheimtu á
krepputímmn sem hlýtur að valda
enn frekari samdrætti. Keynes lá-
varður, hagfræðingurinn frægi,
segir að ekki beri að reka ríkissjóð
með tekjuafgangi þegar illa árar en
hækka skatta á þensluskeiðum. En
auðvitað má segja Ólafi Ragnari til
málsbóta að úr því ekki er hægt
að draga verulega úr ríkisútgjöld-
um er kannski skárra að hækka
skatta eitthvað en að ríkið prenti
peninga, sem ekki er innstæða fyr-
ir, og valdi þar með óðaverðbólgu.
Og auðvitað er Keynes lávarður
ekki haflnn yflr gagnrýni, t.d. segir
Milton Friedman að aldrei sé til
góðs að hækka skatta nema á
stríðstímum.
Reyndar sagði mér uppgjafa-alla-
balli að menn verði helst að hafa
bréf upp á að kunna ekkert í hag-
fræði og enn minna í Marx ef þeir
Kjallarinn
Stefán Snævarr
rithöfundur og magister
í heimspeki
armaddömunni en leyfa krötunum
að halda meydómi sínum.
En vissulega eiga „A-flokkarnir“
ýmislegt sameiginlegt, bæði í vel-
ferðar- og verkalýðsmálum. At-
vinnustefnan er samt gagnólík,
kommamir vilja ríkisforsjá og
sjóðafargan, kratamir fijálsari
markað, þótt þeir gjaldi varhug við
markaðsdýrkun.
Stefna allaballarísins er reyndar
ekki bara framsóknarkyns heldur
eins konar sniðmengi marxisma,
sænsks kratisma og téðrar fram-
sóknarmennsku. Kalla mætti
stefnulíki þetta „félagsléga grunn-
hyggju“ enda hafa kommamir
mikla helgi á „fyrirtækjum sem
rekin em á félagslegum grunni“.
Alþýðuflokkurinn aftur á móti er
skyldari Fijálslynda jafnaðar-
mannaflokknum breska en Verka-
„A-flokka samruni á því engan rétt á
sér, kratarnir geta fullt eins unnið með
íhaldinu. Frægt er samstarf Alþýðu- og
Sjálfstæðisflokks í viðreisninni sál-
ugu.“
eigi að verða gjaldgengir í Alþýðu-
bandalaginu. AUaballamir hunsa
alla hagfræði, meira að segja marx-
íska, enda er efnahagsstefna þeirra
einna helst skyld hallæris vinstri-
framsóknarmennsku. Til dæmis er
Alþýðubandalagið kaþólskara en
páfinn í landbúnaðarmálum og sér
ekkert nema styrki og niður-
greiðslur svo bitvargurinn megi
blómstra og eyða gróðri. Alþýðu-
bandalagið er því fremur B-flokkur
en A-flokkur, bæði vegna skyld-
leikans við Framsókn og eins hvað
gæði áhrærir. Það er upplagt fyrir
kommana að sænga hjá framsókn-
mannaflokknum, skyldari
spænska krataflokknum en
sænska forsjárkrataflokknum. Það
er út í hött að kenna Alþýðuflokk-
inn við félagshyggju, hann fetar
miðja vegu mifli félags- og fijáls-
hyggju.
Viðreisn og engar refjar
A-flokkasamruni á því engan rétt
á sér, kratamir geta fullt eins unn-
ið með íhaldinu. Frægt er samstarf
Alþýðu- og Sjálfstæðisflokks í við-
reisninni sálugu. Eitt af fyrstu
verkum þeirrar stjómar var að af-
nema höfön og tvöfalda trygginga-
Viðreisnarstjórn frá árinu 1959 undir forsæti Ólafs Thors. - „Eitt af fyrstu
verkum þeirrar stjórnar var að afnema höftin og tvöfalda tryggingabæt-
ur“, segir hér m.a.
bætur. Ef þetta er ekki frjálslynd
jafnaðarstefna í framkvæmd þá er
ég karlinn í tunglinu. Og nú þegar
Albert er á leiðinni út úr póhtík er
ekkert því til fyrirstöðu að kratar,
íhald og borgarar taki höndum
saman og hefji nýja viðreisn.
Ekki má þó skilja orð mín á þann
veg að ég vænti þess að ný jörð
muni rísa úr ægi bara ef við fáum
nýja viðreisn. Gamla viðreisnin
var hreint ekki hafin yfir gagn-
rými, til dæmis var ísland eins og
bananalýðveldi á alþjóðavettvangi.
Svo röðuðu sumir krötum á jöt.una
eins og þeir ættu lífið að leysa.
Og einhver kann að spyija hvort
„vaxtaokrið" illræmda sé ekki
áfelhsdómur yfir mögulegri við-
reisn í peningamálum. En menn
athuga ekki að fjármagnsmarkað-
urinn er ekki fijáls meðan ríkið
stjórnar 72% ahra útlána og er-
lendir bankar mega ekki stofna
útibú hérlendis. Ef þeim yrði leyft
að koma sér upp annexíum hér á
landi myndi framboð á fjármagni
aukast og vextir væntanlega
lækka. Vaxtafrelsið nær ekki til-
gangi sínum nema ríkisbankarnir
verði seldir í einkaeign. En til að
svo megi verða þurfum við ein-
hvers konar viðreisnarstjóm.
Til stuðnings þeirri kröfu aö selja
beri ríkisbanka skal sögð ein lítil
saga úr íslenska bankakerfinu.
Maður nokkur gerði snjaha, arð-
bæra uppfmningu og arkaði á fund
bankastjóra th að biðja um lán. En
hann var vinsamlega beðinn um
að bíða meðan bankastjórinn af-
greiddi noklcra tugi af póhtískum
gæðingum enda haíði ríkisbanka-
stjórinn með sín föstu laun engan
sérstakan hag af arðbærum fjár-
festingum. Fljótlega tók uppfinn-
ingamanninum að leiðast þófið og
fór á endanum th Noregs hvar hon-
um var tekið opnum örmum af
vondum kapítahstum sem hlóðu á
hann lánum.
G.A.D.-stjórn
Um þá ríkisstjóm sem nú situr
segi ég eins og Voltaire um ka-
þólsku kirkjuna: „Mölvið hana
bölvaða!" En ef ekki gengur að
mynda nýja viðreisn á rústum
Auðbrekkustjórnarinnar tel ég
skást að G-listi, A-hsti og D-hsti
myndi G.A.D.-stjóm sem hefði það
höfuðmarkmið að setja Framsókn
út á gaddinn. Þó mega kommarnir
ekki fá fjármálin og íhaldiö ekki
menntamáhn, sporin hræða.
Ég er sem sagt ekki alfarið á
móti A-flokkasamsetu í ríkisstjórn
svo fremi Alþýðubandalagið fái
ekki einkarétt á stefnumörkun í
atvinnumálum. En A-flokkasam-
runi er ekkert annað en lélegur
brandari eins og hver einasti mað-
ur með greindarvísitölu yfir 95
hlýtur að sjá.
Nær kemur sá sem leysir Jón
Baldvin úr Framsóknarfjósinu?
Stefán Snævarr
Lýðræði og leitaraðferð við kennslu
Ein af helstu stofnunum þjóð-
félagsins th að viðhalda og efla lýð-
ræði er skólinn, bæði grunnskólar,
framhaldsskólar og ahir aðrir skól-
ar. A.m.k. segjum við það í hátíðar-
ræðum.
Eru þá skólar „lýðræðislegar"
stofnanir? Hvað er lýðræði? Er
ástæða th að efast um þá viðteknu
skoðun að íslenskt þjóðfélag sé lýð-
ræðislegt og skólarnir sömuleiðis?
ítroðsla (í heypoka)
Hvernig læra böm til að und-
irbúa sig undir líf og starf? Um það
eru skiptar skoðanir. Mogginn hef-
ur oft sagt að það sé best gert með
því að veita „haldgóðar upplýsing-
ar um staðreyndir". Hugmyndin
er sú að hægt sé að „leggja 'inn" í
börnin eins og banka og síðan geti
þau tekið út upplýsingar eftir þörf-
um þegar þau verða fullorðin.
Þessi aðferð er álíka gáfuleg og
sparifjársöfnun skólabarna, sú sem
varð verðbólgu að bráö sællar
minningar. Þessi aðferð á ekkert
skylt við að efla lýðræði - þ.e. ef
lýðræði merkir að öll sjónarmið og
ahir einstaklingar skuli eiga jafna
möguleika. Þessi aðferð tekur ekk-
ert tilht til úreldingar þekkingar
og viðhorfa. Þessi aðferð er kúg-
andi og alltof oft niðurlægjandi fyr-
ir bæði nemendur og kennara sem
er þannig breytt í tvo óvinaheri.
Niðurstaðan er oft sú að nemendur
útskrifast með takmarkaða þekk-
Kjallariim
Ingólfur Á.
' Jóhannesson
sagnfræðingur og leiðbeinandi
kennaranema í
Wisconsinháskóla í
Madison, Bandaríkjunum
staklingar afla sér með þessum
hætti, eykur hvorki trú á skóla né
lýðræði.
Er ekki hægt að leysa þetta með
því að tryggja það að „gagnlegum"
fróðleik sé beint að börnunum,
helst í gegnum tölvur og tækni?
Kannski er hægt að endurskoða
hvað stendur í skólabókunum. En
hver á að meta hvaða fróðleikur
er „gagnlegur"? Nemendur? Kenn-
arar? Mogginn?
Lýðræðisleg markmið
Aðferðir við að kenna og við að
meta námsárangur eru engu síður
þýðingarmiklar heldur en hvaða
staðreyndir vhl svo til að ber fyrir
í þeim viðfangsefnum sem fengist
er við. Leit að upplýsingum í sam-
hengi, sem nemendur og kennarar
hafa frumkvæði að því að ákveða
hvert er, er ekki fjarri því að vera
ímynd sem gæti eflt lýðræði í landi
okkar. Af hverju berjast þá ýmis
samfélagsfræði í grunnskólum)?
Er það af vanþekkingu eða er það
gegn því að lýðræði nái til fleiri en
fárra útvaldra?
Fastheldni vanans verður oft til
að okkur skólafólki og kennurum
hættir til þess að vanmeta böm og
unglinga og getu þeirra til að vita
hvað þeim er sjálfum fyrir bestu.
Það er trúa mín að það verði að
segja að fullu og öllu skilið við allar
ítroðsluaðferðir og hugmyndir um
að það þurfi að hafa vit fyrir börn-
um í skólanámi. Finna verður
lausn á togstreitu nemenda og
kennara sem þurfa að vera banda-
menn í þekkingarleit og við að eíla
lýðræði.
Frumkvæði og sköpunargáfa
nemenda og kennara em tæki lýð-
ræðislegs skólastarfs. Námsgögn
eiga ekki að vera annars eðhs en
að auðvelda verkið. Námsgogn
mega ekki segja nemendum og
kennuram fyrir verkum um það
hvernig þessir einstaklingar eiga
að haga lífi sínu.
í leit að sköpun þekkingar
Markmið lýðraeðislegs skóla-
starfs getur ekki verið að nemend-
ur geti einungis vahð á milli sjónar-
miða eins og valið er á mihi varn-
ings í kjörbúð heldur hlýtur skóla-
starf að eiga að auðvelda nemend-
um að afla upplýsinga hvarvetna
og tengja þessar upplýsingar við
þeirra eigin reynslu og þarfir.
Skoðanamyndun nemenda er þýð-
ingarmikill þáttur í skólastarfi sem
miðast við að „framleiða" frjálst
hugsandi einstaklinga, skoðana-
myndun sem er gagnrýnin á jafnt
sjónarmið fjölmiðla og stjórnmála-
manna, námsbókahöfunda og
kennara og þau sjónarmið og áhrif
sem nemendur flytja með sér inn í
skólann.
Slík gagnrýnin og oheft skoðana-
myndun er þyrnir í augum ný-
íhaldsstefnufólks og svokcdlaðra
fijálshyggjumanna. Þetta hð berst
harðri baráttu gegn leitaraðferðum
í skólastarfi, gegn lýðræðislegu
skólastarfi. Skriffinnar gera slíku
starfi erfitt fyrir með kvótum og
úthlutunarreglum. Báðir aðhar
þykjast vera að halda uppi gæðaeft-
irhti með skólastarfi. Stundum er
það sagt opinskátt að markmiðið
sé að hindra vinstri sinna í að sphla
skólum og börnum. Baráttan er
háð í nafni þess að varðveita menn-
ingu og þekkingu - stundum einnig
í nafni þess að spara opinbert fé
og „peninga skattborgaranna".
Barátta fyrir leitaraðferðum í
skólastarfi er barátta fyrir lýðræði,
barátta fyrir því að breyta kerfi
sem hvorki stuðlar að sannri þekk-
ingu né sannri menningu. Barátta
gegn leitaraðferðum er barátta
gegn lýðræði, gegn fijálsri hugsun,
gegn upplýstu samfélagi.
Ingólfur Á. Jóhannesson
„Markmiö lýðræðislegs skólastarfs
getur ekki verið að nemendur geti ein-
ungis valið á milli sjónarmiða eins og
valið er á milli varnings í kjörbúð.“
ingu á því sem skólinn ætlaðist th öfl gegn slíkum hugmyndum um
og sú þekking og reynsla, sem ein- breytta kennsluhætti (t.d. gegn