Þjóðviljinn - 26.02.1977, Blaðsíða 14

Þjóðviljinn - 26.02.1977, Blaðsíða 14
14 — SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Laugardagur 26. febriiar 1977 Umræöur um Kröflu I Þjdðvilj- anum fara nú að verða nokkuð langdregnar, og sjálfsagt finnst einhverjum óþarflega miklu rúmi varið til að ræða þetta tæknilega viðfangsefni. Ég hef þó oröiö þess var að margir fagna þvi, aö þessi orðaskipti skuli hafa átt sér stað, þar sem margt hefur skýrst, sem áður var huliðf ýmis konar móðu. Eftir ýtarlega svargrein Hjörleifs Guttormssonar er rétt að draga saman, hver mér viröist, að sé niðurstaðan af oröaskiptum okk- ar: Um ábyrgð og ábyrgðarleysi Ragnar Arnalds. Hjörleifur Guttormsson Kjartan Jóhannsson Ragnar Arnalds: Niðurstaða orðaskipta Kjarninn i svargrein Hjörleifs felst i fyrirsögn greinarinnar: „Alþýðubandalagið ber ekki ábyrgö á málsmeðferð viö Kröfluvirkjun”. Þetta er laukrétt hjá Hjörleifi. Alþýðubandalagið hafði ekki meö málsmeðferöina að gera, eftir að flokkurinn fór úr stjórn. Þvi hefur heldur enginn haldið fram. Ég hef hins vegar talið eðlilegt aö rifja upp, hver afskipti okkar af málinu hafa verið. Við sam- þykktum heimildarlögin eins og aðrir og vorum þess fýsandi eins og aðrir, að byggingu virkjunar- innar væri hraðað. Við stóöum að skipun Kröflunefndar og þvi var fagnað i leiöara Þjóðviljans, nokkrum vikum áöur en ákvarð- anir um vélakaup voru teknar, aö ltkur væru á þvi, aö stöðin gæti tekiö til starfa 1977. Ég benti á, aö sá tónn sem veriö heföi I þessum leiðara hefði verið einkennandi fyrir afstöðu Alþýðubandalags- manna til þessa máls. a.m.k. þeirra, sem létu til sin heyra. Að ööru leyti hefur ekki verið fjallað i stofnunum Alþýöubanda- lagsins um málsmeðferð við Kröflu. Opinber gagnrýni ein- stakra manna úr okkar hópi hófst ekki fyrr en löngu seinna, þegar vandamálin komu 1 ljós. Þaö væri ábyrgðarleysi að reyna nú að hagræða sögulegum staðreynd- um. Þetta hlýtur að vera niöur- staða okkar beggja. Hengjum ekki bakara fyrir smið Viö Hjörleifur erum sammála um, að Krafla, Sigalda og byggðalinan koma i gagnið i óheppilegri timaröð og án nokk- urs samræmis. Sumpart stafar þetta af þvi, aö byggingu Sigöldu- virkjunar hefur seinkað. Lagning byggðalinunnar 1 var tafin, þegar núverandi rikisstjórn tók við völdum,og hefur siöan dregist úr , hömlu, samhliða þvi að áform um að hefja resktur málmblendi- verksmiöjunnar 1977 fóru sem betur fer i vaskinn. Að taka Kröfluvirkjun út úr samhengi og segja, aö hraðinn við byggingu hennar hafi raskað fyrri áætlun- um, er hins vegar óskynsamlegt. Það heitir að hengja bakara fyrir smið. Stærð vélanna Eitt helsta atriðið i gagnrýni Hjörleifs var, að Kröflunefnd heföi keypt allt of stórar vélar fyrir virkjunina, og virtist hann Leikfélagið i Gerðum á Suður- nesjum hefur verið endurvakið eftir áratuga svefn, en þar var eitt sinn leikstarfsemi I blóma. Þaö fyrsta sem leikfélagið tekur fyrir er kynning á verkum Jón- asar Arnasonar, alþingismanns og rithöfundar. Félagið flytur leikritiö Koppalogn, lesið er úr verkum Jónasar og sungin ljóð eftir hann. Imynda sér, að nefndarmenn heföu ákveðiö stærð virkjunar- innar yfir kaffibolla án nokkurra tæknilegra athugana. 1 svari minu skýrði ég frá hag- kvæmnisútreikningum, sem lágu þvi til grundvallar, aö virkjunin 'var hönnuð talsvert stærri en nam þörfum Norðurlandsmark- aðar á næstu árum. Ekki mót- mælir Hjörleifur þessum útreikn- ingum i svargrein sinni. 1 fyrri greininni birti Hjörleifur útreikninga um hugsanlega orku- sölu frá Kröflu, en reiknaði ekki meö orkusölu til Vestfjarða, Vesturlands og Suðurlands, þegar orka Sigöldu væri fullnýtt. I siöari grein sinni snýr Hjörleifur blaö- inu við og telur nú sjálfsagt a ein- hver orka veröi flutt eftir byggða- linunni I vestur og suöur, og erum við þá orönir sammála um þetta mikilvæga atriði. Best hefði ver- ið, ef Hjörleifur heföi hreinlega staöfest fyrir lesendum Þjóðvilj- ans, að þörf veröi fyrir alla orku Kröfluvirkjunar þegar á árinu 1982, en þetta er grundvallar- atriöi málsins, sem margir hafa enn ekki skilið og sumir munu aldrei vilja skilja. Um dr. Kjartan og orkuveröiö 1 siöari grein Hjörleifs eru fyrri stóryrði um óheyrilega dýrt raf- orkuverð frá Kröflu horfin, og virðist hann gera sér grein fyrir, aö útreikningar dr. Kjartans Jóhannssonar, varaformanns Alþýðuflokksins, snúast alls ekki um orkuverð frá Kröflu, þótt Kjartan sé nógu ósvifinn til að láta lita svo út. Hjörleifur heldur þó áfram að vitna i þessa útreikn- ínga án þess aö viöurkenna vafn- ingalaust aö orkuverð frá Kröflu verður aö reikna á hliöstæðan háttog orkuverð frá öðrum virkj- unum.m.a. meðfullum afskrifta- tima (jarðgufuvirkjun: 25 ár). Hér veldur sjálfsagt mestu, að Hjörleifur viröist eiga erfitt með að draga alla leið i land. En þegar búið er að útskýra málið, er ég ekki i vafa um, að Hjörleifur skil- ur, að útreiknað orkuverö virkj- unar á kwst.og afborganir fram- Fyrsta sýningin var i gær og seldist upp á hana á rúmum klukkutíma og er ákveðiö að vera með tvær sýningar á morgun sunnudag, þá fyrri kl. 15.00 en þá siðari kl. 20,30. Sýnt er I sam- komuhúsinu i Gerðum. Leikstjóri að leikritinu — Koppalogn — er Sævar Helgason, en leikendur eru rúmlega 20. S.dór. við Hjörleif Guttormsson kvæmdalána eru tvær stæröir, sem ekki falla inn i sama dæmið, eins og það er almennt reiknað. Ósvifni dr. Kjartans var fyrst og fremst I þvi fólgin aö reikna út „heildsöluverö” á orku frá Kröflu. miðað við timalengd og afborgan- ir lána og falskar forsendur um qrkumarkað og bera siðan þetta „heildsöluverð” saman við orku- verð frá Landsvirkjun, þar sem veröútreikningurinn er bæöi óháður timalengd lána (miöast við eölilega afskrift) og nýtingu orkunnar, þótt vitað sé, að nýting Sigöldu veröur ekki betri en Kröflu fyrstu tvö árin eða aðeins um 20-40%. Slikur samanburður er þvi visvitandi blekking.H Um undirbúnings- rannsóknir Við Hjörleifur erum sammála um, að rannsóknir viö Kröflu hefðu mátt vera meiri, áður en hafist var handa. Hitt er annaö mál, að ekki var kvartað yfir þvi af hálfu Hjörleifs né nokkurs ann- ars aöiia, aö rannsóknimar væru ófullnægjandi, fyrr en eftir að hafist var handa og almennt ekki fyrr en eftir gos. Það er rangt hjá Hjörleifi, aö ég hafi haldiö þvi fram, að Náttúruverndarráð hafi veitt virkjunarleyfieða lagt mat á virkjunarhæfni Kröflusvæðis- ins. Eg sagöi aöeins,aö hafi rann- sóknirnar verið svo ófullnægj- andi, aö ekki hafi verið unnt að taka ákvörðun um virkjun, þá hljóti þessar rannsóknir einnig að hafa verið ófullnægjandi fyrir Náttúruverndarráö varðandi ákvarðanir um umhverfisáhrif virkjunarinnar, þvi að ráöið gat ekki tekiö ákvöröun um að leyfa virkjunina fyrir sitt leyti, nema það teldi sig hafa fullnægjandi vitneskju um efnasamsetningu vatnsins. Kjarni málsins er að sjálfsögðu sá, að bæöi Náttúruverndarráð og Kröflunefnd voru i góðri trú um, að fullnægjandi rannsóknarniður- staða lægi fyrir. En þar fyrir utan hef ég bent á, og þvi hefur ekki verið mótmælt, aö hvort sem rannsóknirnar heföu verið meiri eða minni höguðu atvikin þvi svo, að óvænt gosvirkni kom upp á svæðinu, svo að aöstæður urðu ekki lengur i samræmi við fyrri niðurstööur rannsókna. Hjá þvi hefði aldrei verið komist. Um þetta hljótum við Hjörleifur að vera sammála. Átti aö fleygja þúsundum miljóna? Það sem okkur Hjörleif raun- verulega greinir á um er það, hvort stöðva hefði átt fram- kvæmdir, eftir að gosvirknin kom i ljós. Ég viöurkenni fúslega, að þetta sjónarmið á rétt á sér, þvi enginn getur neitað þvi, að meö þvi að halda framkvæmdum áfram, er tekin talsverð áhætta. Hins vegar verður að taka með i reikninginn, að þegar gosið verð- ur, er ekki aðeins búið að festa mikið fé á staönum, heldur einnig að undirskrifa samninga upp á þúsundir miljóna króna, og það heföi þvi veriö gifurleg fjárfórn aö hætta við framkvæmdir og stokka spilin upp á nýtt. Sjálfsagt var að fullbyggja stöövarhúsið til að styrkja það sem mest, og kunnugir telja ekki, að húsiö og vélarnar séu i mestri hættu, þótt frekarigosvirkni verði á svæðinu. En þetta getur aö sjálfsögðu eng- inn sagt með fullri vissu. Á nú að stöðva framkvæmdir? Hjörleifur virðist enn vera þeirrar skoðunar að stöðva beri allar framkvæmdir á svæðinu, en það virðist mér vera hálfu verra úrræði en það var fyrir einu ári. önnur vélasamstæðan er að verða tilbúin til tilraunareksturs og nægileg gufa er fyrir hendi til að keyra vélarnar með 4-8 mw. afli, eftir þvi hve margar holur eru tengdar. Holurnar þrjár, sem boraðar voru fyrir gosið, eru nú allar ónýtar, en af þeim 6 holum, sem siðan hafa veriö verið borað- ar virðast 4 hafa gefiö samtals um 14—16 mv. brútto. Hjörleifur talar um i svargrein sinni, að 10 mw. hafi fengist úr 10 holum og er það bæði villandi og rangt. Rannsóknarholur eru ekki vinnsluholur og teljast þvi ekki með. Arangur borana á Kröflu- svæðinu hefur vissulega komið á óvart og er miklu lakari en búist var við, en tölur Hjörleifs I þessu sambandi byggjast ekki á réttum upplýsingum. Kröflunefnd ræður engu um það, hvar og hvenær næst verður boraö. Það er algjörlega mál Onkustofnunar. Sem stendur varðar þaö mestu, aö nýtt sé sú orka, sem fengin er. Það var allt- af ætlunin aö fara rólega af stað. Fáir efast um, aö næg orka er fá- anleg á þessum slóöum, og senni- lega mun Orkustofnun kanna möguleika á öðrum svæöum i grennd við stööina, þar sem enn hefur ekki veriö boraö og áhrif eldsumbrota eru talin minni. Byggðalínan Við Hjörleifur erum sammála um, að hraða beri lagningu Leikfélagið í Geröum: Kvnning á verkum Jónasar Árnasonar Leíkrit — upplestur og söngur er það sem flutt er byggðaiinunnar um Hvalfjörð, eins og kostur er. Talið er hugsanlegt, að meö mesta hraða megi ljúka þessu verki næsta haust. Hins vegar eigum viö eftir að sjá, hvort það tekst. Þvi miður er það langt frá þvi aö vera ör- uggt,og þarf ekki annað til en að tafir verði vegna verkfalla i vor, til að sú von verði aö engu. Ef hvorki Kröfluvirkjun né byggðalina með fullu afli komast i gagnið næsta haust, er fyrir- sjáanlegt, aö orkuskortur á Norðurlandi veröur meiri en nokkru sinni fyrr. Aukin diesel- vélakeyrsla á Noröurlandi mun kosta hundruð miljóna króna, og þann aukaskatt yröu orkunot- endur um land allt að greiða. Ein- mitt þess vegna er mér óskiljan- legt með öllu, hvers vegna svo fast er sótt af hálfu margra að bygging Kröfluvirkjunar verði stöðvuö rétt i þann mund, sem hugsanlegt er, að hún geti skilað nokkurri orku. Það er eitthvað annað en umhyggja fyrir arðsemi virkjunarinnar, sem þar ræður ferðinni. Ég vil aö lokum þakka Hjörleifi Guttormssyni fyrir tilskrifin. Ég er sannfærður um, að orðaskipti okkar hafa gert sitt gagn, þrátt fyrir allt. Hins vegar ættum við að halda áfram að einbeita okkur sameiginlega að bættu skipulagi orkumála og nýtingu orkunnar til innlendra þarfa. Það er megin- viðfangsefnið, og þar greinir okkur ekki á. 1) I nýlegri grein i Morgunblaðinu heldur dr. Kjartan áfram iðju sinni og þykist ekki vita, fyrir hvað sé veriö aö skamma sig. Að sjálfsögðu heföi enginn áfellst hann fyrir aö reikna út hugsan- lega greiðslubyröi hjá Noröur- landsvirkjun, jafnvel þótt hann gæfi sér hæpnar forsendur um orkumarkað. En sök hans er sú, aö bera saman útreiknaöar stæröir, sem ekki eru sambæri- legar, og blekkja þannig fólk i skjóli verkfræðinnar, sbr. bls. 58 i ritinu Noröurlandsvirkjun. Blekkingin heppnaöist ótrúlega vel, og einmitt það að hann skuli ekki hafa gert neina tilraun til að leiðrétta þennan misskilning, heldur vaða áfram beint af aug- um, eins og hann gerir i fyrrnefndri Morgunblaösgrein sýnir, að dr. Kjartan talar opin- berlega sem áróöursverk- fræðingur, en ekki verk- fræðingur. Lífeyris- mál BSRB rædd í Reykjavík BSRB haföi ákveðið að efna til sérstakrar ráðstefnu um lifeyrismálefni og átti hún að vera I Munaðarnesi 11.—13. mars. — Vegna breytinga, sem verið er að gera á veitingaskálanum að Munaðarnesi verður þessi fyrirhugaöa ráöstefna flutt til Reyk javikur og haldiVi þar viku siðar. Hefst hún fimmtudaginn 17. mars kl. 16 og heldur siðan áfram á fimmtudags- kvöld og aftur siðdegis á föstudag og laugardag. Hákon Guömundsson, formaður stjórnar Lifeyris- sjóðs starfsmanna rikisins og Guðjón Hansen, trygg- ingafræðingur, munu flytja erindi. Upplýsingar veröa gefnar um biðreikning fjármálaráöuneytisins og lifey rissjóöi bæjarstarfs- manna og annarra. Ráðstefnan veröur haldin i Félagsheimili Hreyfils Viö Fellsmúla (gengið inn frá Grensásvegi) og er hún opin öllum áhugamönnum um llfeyrismálefni opinberra starfsmanna — og m.a. eftir- launafóiki. — Þátttaka til- kynnist á skrifstofu BSRB, Laugavegi 172fyrir 15. mars, og er ekkert þátttökugjald.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.