Þjóðviljinn - 31.03.1984, Síða 8

Þjóðviljinn - 31.03.1984, Síða 8
8 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN Helgin 31. mars - 1. apríl 1984 fréttashyring Valdið og gróðinn Nú þegar ríkisstjórn borgara- flokkanna hefur setið á valdastól- um í rúman meðgöngutíma er af- raksturinn að skila sér í rekstrar- afgang og gróða stórfyrirtækj- anna sem eru nánustu aðstand- endur ríkisstjórnarinnar. Á nýaf- stöðnum aðalfundi Flugleiða var greint frá 107 miljón króna hagn- aði af rekstri félagsins. Önnur stórfyrirtæki einsog t.d. Eimskip hafa sömu sögu að segja. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að fyrirtækin skili hagnaði og beri vott blómlegum búskap. Hitt er svo annað mál að fyrirtæki í þjón- ustu og verslun skila auknum gróða á sama tíma og launakjör þeirra sem hjá þeim vinna hafa versnað að miklum mun. Stórfelld fjármagns-tilfærsla Á stjórnartímabilinu hefur hlutur launafólks minnkað um þriðjung með því að fyrirtækin hafa fengið hann sér til hagsbóta. Siðferðismatið felst í þvf að hrósa fyrirtækjum fyrir að sýna hag- kvæmni og í rekstri og skila gróða - á sama tíma og launafólk hjá sömu fyrirtækjum Iepur dauðann úr skel - segir máske meira en ýmislegt annað í þessu þjóðfé- lagi. Þannig hefur t.d. oft verið til þess tekið að stórfyrirtæki einsog Hampiðjan hafi náð miklum ár- angri á erlendum markaði og mikill hagnaður sé af fyrirtækinu. Þetta sé fyrst og fremst frábærri forstjórn að þakka. Hitt er þá minna í umræðunni eða ekkert, að það er fyrst og fremst verka- fólkinu hjá fyrirtækinu að þakka að vel gengur en það fær lúsar- laun fyrir sitt framlag. Er sið- ferðislega réttlætanlegt að hrósa slíkum fyrirtækjum fyrir hagnað- inn, sem greiða jafnvel ekki það sem nægir til lífsviðurværis fyrir vinnuafl einstaklinganna? Þegar ríkisstjórnin tók við eftir kosningarnar í fyrra, gerðist það sem margir höfðu óttast, að harð- vítug hugmyndafræði stór- auðvaldsins var tekin upp. Reyndar hafði Verslunarráð Is- lands sett fram stefnuskrá sem borgaraflokkarnir kepptust við að afneita fyrir kosningar, en hef- ur síðan verið framkvæmd lið fyrir lið af ríkisstjórn Framsókn- arflokksins og Sjálfstæðisflokks- ins. Það er því ekki nema von að forstjórarnir brosi gleitt þegar þeir lesa upp ársreikningana, sem greina frá miklum gróða. Á sama tíma er talað um vaxandi fátækt og jafnvel sult hjá stórum hópi þjóðfélagsþegnanna. Það sem gerst hefur á stjórnartímabilinu má í stuttu máli segja með einni setningu. Fram hafa farið stór- felldir fjármagnstilflutningar frá launafólki til fyrirtækjanna. í þessu velferðarríki fyrirtækj- anna hefur verkalýðshreyfingin tæpast komið þeim vörnum sem við launafóik getur sætt sig við. Með heildarsamkomulagi launamannafélaganna og at- vinnurekenda var viðurkennt að þriðjungs kaupmáttarskerðing (kaupmátturinn frá því í byrjun síðasta ársfjórðungs 1983) væri viðsættanlegur. Sem betur fer hafa sum verkalýðsfélögin sýnt að þau láta ekki bjóða sér hvað sem er - og í haust megi reikna með varnaraðgerðum verkalýðs- hreyfingarinnar. Ríkisstjórnin hefur það sögu- lega hlutverk frá fyrirtækjunum að sleppa svokölluðum markaðs- öflum lausum og láta það ríkja sem á tungumáli þeirra heitir „frjáls samkeppni". Markaðs- hyggjan hefur verið allsráðandi. Þeir félagslegu tónar sem eitt sinn dundu undir í Framsóknar- flokknum óma nú hvergi. Hitt er svo annað mál að ýmislegt hefur brugðist í vonum ríkisstjórnar- innar og fyrirtækjanna í þessu efni. Baráttan fyrir verslunarstéttina í nýútkomnu hefti Verslunar- tíðinda, sem Kaupmannasamtök íslands gefa út, er viðtal við fjár- málaráðherrann. Að venju er hann ómyrkur í máli um viðhorf- in. „Ég hefi eytt öllum mínum stjórnmálaferli í baráttu fyrir verslunarstéttina“, segir ráðherr- ann og gjörðir ríkisstjórnarinnar staðfesta þessa fullyrðingu, þó svo „litli maðurinn" hafi vikið í þessari andrá fyrir hreinskilnina. Ráðherrann talar sjálfsagt fyrir fleiri valdsmenn í flokknum og ríkisstjórninni þegar hann segir frá ofurtrú sinni á „frjálsri sam- keppni“. „Það er frelsið sem við trúum á, viðskiptafrelsi. Við trú- um að það verði til að lækka vöruverð“, segir hann í viðtalinu. En hvernig skyldi þessu nú var- ið í framkvæmd? Ráðherrann svarar því sjálfur í sama viðtali og til er vitnað: „En nú er ég reiður út í verslunarstéttina vegna þess að ég tei að ráðstafanir ríkis- stjórnarinnar hafi ekki náð jafn fljótt og ég gerði ráð fyrir til neytenda.“ Um síðustu mánaðarmót var verðlag gefið frjálst að vissu marki á ýmissi matvöru. Álagn- ingarfrelsið á kjöti hefur leitt til þess að kindakjöt hefur hækkað á bilinu 6% til 10% samkvæmt lauslegri könnun sem Þjóðviljinn framkvæmdi í vikunni og frá var sagt í fimmtudagsblaðinu. Þetta er aðeins byrjunin, því innan skamms mun verulega dregið úr niðurgreiðslum á landbúnaðar- vörum, einsog formaður Stéttar- sambands bænda lýsti á fundi í Aðaldal í vikunni. Hver á að kaupa kjöt í haust? Alþýðumað- urinn? Eitt af því sem ríkisstjórnin batt miklar vonir við var erlend stóriðja. Viljann skorti ekki til að gera skerið okkar að einni alls- herjar mengunarnýlendu fyrir auðhringana beggja vegna Atl- antsála. Hjörleifur Guttormsson iðnaðarráðherra var uppmálaður djöfull fyrirhörkuna við Alusu- isse hringinn bæði af álflokkum á þingi og í fjölmiðlum þeirra. Ál- flokkabandalagið hélt því fram að Ieikur einn væri að fá fram leiðréttingu á orkuverðinu til ísal. Það þyrfti bara að losna við hans háæruverðugu persónu Hjörleif Guttormsson. Sverrir Hermannsson núverandi iðnað- arráðherra var framarlega í þess- um flokki gagnrýnendanna og lét mörg þung orð falla um dugleysi Alþýðubandalagsins og Hjörleifs sérstaklega. Áróðursklukkurnar hljóðnuðu Eftir allan áróðurinn fyrir stjórnarskiptin hefði maður hald- ið að nauðsynleg leiðrétting á orkuverði kæmi einsog á silfur- diski, jafnvel að álflokkarnir hefðu haft samning uppá vasann umeinhverjar hækkanir í áttina til leiðréttingar. En áróðurs- klukkur Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins hljóðnuðu skyndilega eftir stjórnarskiptin. Fyrstu vikurnar lét Sverrir það að vísu í veðri vaka, að óstjórnin og dugleysið í iðnaðarráðuneytinu væri nú fortíðarinnar mál - og nú yrði tekið til hendinni. Þegar hið háðulega bráðabirgðasamkomu- lag var gert í haust, undirstrikaði iðnaðarráðherrann nauðsyn þess að hækkunin yrði komin til fram- kvæmda á vormánuðum. í skýrslu til alþingis í október sl. segir svo: „Aðilar munu leitast við að ná endanlegu samkomulagi ekki síðar en 1. aprfl n.k.“. í Þjóðviljanum á föstudag kemur svo hreinskilnisleg og opinská játning Sverris Hermannssonar iðnaðarráðherra: ,Já, ég er nú helst á því að maður hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað þetta er feiknalega þungt í vöfum. Ég get sagt það hreinskilnislega að þetta er meiri þungaiðnaður en ég átti von á“. Nú er það svo að þolinmæði Morgunblaðsins var þrotin árið 1982 á álmálinu. Blaðið kvað óþölandi að ekki væri fengin fram veruleg hækkun og að Hjörleifi iðnaðarráðherra bæri að víkja. Eftir játningu Sverrir á Hjör- leifur von á afsökunarbeiðni frá fleiri talsmönnum Sjálfstæðis- flokksins og málgögnum þess í anda þess drengskapar sem þessir aðilar hafa svo hátt um. En Alus- uisse situr á friðarstóli. íslenska valdastéttin er afskap- lega fámenn og það er óneitan- lega dálítið pínlegt fyrir þá á köflum. Þannig er höfuð orku- sölustefnunnar Ragnar Halldórs- son forstjóri Alusuisse á Islandi, einnig formaður Verslunarráðs íslands, sem hefur sett stefnuna fram fyrir Sjálfstæðis- og Fram- sóknarfxokk. Á nýafstöðnum að- alfundi Flugleiða sást glöggt hvernig bróðir tekur við af bróður, forstjóri við af forstjóra í stjórn fyrirtækisins. Öll stærstu fyrirtækin eru bundin saman af örfáum sætum. Það eru þessi fyr- irtæki umfram önnur sem njóta góðs af stefnu ríkisstjórnarinnar: Óskar_____________________ Guðmundsson skrifar a) lækkun kaupsins, b) minni skatta á fyrirtæki, c) lækkun tolla, d) margháttaðar aðrar til- slakanir kerfisins gagnvart fyrir- tækjunum. Stöðug vörn Menn sem „eyða öllum sínum stjórnmálaferli fyrir verslunar- stéttina" hugsa auðvitað fyrst og fremst um sitt lið. Nú er á döf- inni, einsog allan stjórnartím- ann, að draga úr almannatrygg- gingum og þeirri félagshjálp sem staðið hefur af sér harkalegustu tilraunir ríkisstjórnarinnar til að rústa samhjálparkerfið fram að þessu. Á nýafstaðinni ráðstefnu félagsmálafulltrúa hvaðanæva af landinu sem haldin var á dögun- um kom glöggt fram að skjól- stæðingum sem þurfa að leita til félagsmálastofnana bæjarfélag- anna hefur farið stórum fjölg- andi á undanförnum mánuðum. Á sama tíma og eftirspurnin eftir þessari samhjálparþjónustu vex, þá er viðleitni ríkisstjórnarflokk- anna öll á þann veg að draga úr stuðningi við þessar stofnanir. Og ríkisstjórnin hættir ekki fýrr en hún hefur fundið leiðir til að ná af sjúklingum fjármagni uppá hundruð miljónir króna. Ál- menningur þarf því að vera í stöðugri vörn á öllum vígstöðv- um. Á meðan þetta er skrifað snjó- ar inná borðið fleiri fréttatilkynn- ingum um gróða fyrirtækjanna á síðasta ári. Sparisjóður Keflavík- ur: Hagnaður til ráðstöfunar 5,2 miljónir. Flugfélag Norðurlands: Hagnaður 3,5 miljónir. Ögranir og spilling Ríkisstjórninni hefur stundum orðið hált á því að ögra fólki með hneykslismálum einstakra ráð- herra, og flokkanna beggja. Fyrirtækjunum hættir einnig til hins sama, ekki bara með því að fela ekki gróðann betur í bók- haldinu, heldur og með því að sýna fjárfestingar og offjárfest- ingar án þess að blygðast sín á samdráttartímum. Þannig ögra stórfyrirtækin sem standa að ís- film hf. almenningi með því að hóta því að stofnsetja útvarps- stöð og jafnvel sjónvarpsstöð. Hér er verið að tala um fjárfest- ingar uppá hundruð miljóna jafnvel yfir miljarð. Fyrirtæki sem standa svo vel eru áreiðan- lega ekki skattlögð af neinni hörku. Þau gefa vísbendingar um af hverjum má taka betur. - óg. Pólitísk fréttaskýring ritstjórnargrein ÞungaiÖnaður Sverris Morgunblaðið sér sóma sinn í því að gera grin að Sverri Herm- annssyni iðnaðarráðherra í for- ystugrein sl. föstudag. Segir blað- ið að undir forystu hans hafi verið mótuð ný stóriðjustefna, sem eigi eftir að skila þjóðarbúinu mikl- um arði og miklar vonir séu bundnar við um land allt. Afrakstur 10 mánaða Ef litið er yfir 10 mánuði iðnað- arráðherrans í embætti blasa þessar staðreyndir við: Bráðabirgðasamkomulag var gert við Alusuisse sl.haust sem skilaöi ekki meiru en sem nam kauplækkun hjá starfsmönnum álversins vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar. Sverrir Her- mannsson var ekki ánægður með bráðabirgðasamninginn, en taldi hann áfanga á langri leið. „Aðilar munu leitast við að ná endanlegu samkomulagi ekki síðar en hinn 1. aprfl 1984“, sagði iðnaðar- ráðherrann þó kokhraustur í skýrslu til Alþingis í októbermán- uði sl. Nú í lok mars er komið annað hljóð í strokkinn, mál taka ekki að skýrast fyrr en í haust, og „þá ætti ekki að taka svo langan tíma að ganga frá endanlegu samkomulagi milli Islendinga og Alusuisse.,, Einmitt það? Á ársfundi íslenskra iðnrek- enda 20. mars sagði Sverrir Her- mannsson að hann vonaðist til þess að samningar tækjust fljót- lega um 50% stækkun álversins og menn væru farnir að tæpa á tölum um orkuverð sem stefnu í álitlega niðurstöðu. Fimm dögum síðar er hann í útvarpsvið- tali ekki lengur bjartsýnn á að samningar náist um hækkun ork- uverðs né stækkun álversins á þessu ári. Á síðum Morgunblaðsins hef- ur öðru hvoru í vetur verið skotið á loft fréttum að álitlega horfði í áþreifingum stjórnvalda sem lúta að því að fá erlenda eignaraðila að Kísilmálmverksmiðjunni fyrirhuguðu og Járnblendiverk- smiðjunni að Grundartanga. Jafnóðum hafa þessir flugeldar verið skotnir niður og þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi sent út gylli- boð um lágt kaupgjald og orku- verð virðist enginn auðhringur ginnkeyptur fyrir að setja niður álveríEyjafirði. Enda sýnist ekki vera mikil ágóðavon fyrir íslend- inga í því að selja þeim orku undir framleiðslukostnaðarverði. Nefnd á nefnd ofan En í hverju er þá hin nýja stór- iðjustefna fólgin. Morgunblaðið upplýsir í sínum grínaktuga tón að hún felist í því að Sverrir Her- mannsson hafi af alkunnri rögg- semi sinni skipað tvær nefndir. Önnur nefndin er undir forystu Jóhannesar Nordal og á að semja við Alusuisse og fá nýjan eignar- aðila að Járnblendiverksmiðj- unni. Hin nefndin er undir for- ystu Birgis ísleifs Gunnarssonar og á að kanna möguleika á nýrri stóriðju og gera samninga þar um. Hafa þessar nefndir lagt á sig erfið ferðalög og framleitt tölu- vert af pappír. Auk þessara tveggja nefndaskipana hefur Sverrir Hermannsson er reynsl- unní ríkari eftir 10 mánu&i í ráft- herrastól. árangurinn af starfi Sverris Her- mannssonar orðið nokkrar nefn- dir sem vinna að gerðardómsúr- skurði í gömlu deilumálunum. Nú er svo komið að vegna „skorts“ á nýverkefnum í stóriðju hefur virkjunaráformum verið slegið á frest og framlög til virkjana og annarra orku- framkvæmda á þessu ári hafa ekki verið lægri um 20 ára skeið. Hin nýja orkustefna Sjálfstæðis- flokksins hefur, sem betur fer má kannski segja, snúist upp í andh- verfu sína. Sverrir Hermannsson gerir ekki mikið af sér meðan hann lætur sér nægja nefndirnar. Mikill þungaiðnaður 1. apríl stendur Sverrir Her- mannsson uppi samningslaus við Alusuisse. Hann er líka reynslunni ríkari og viðurkennir nú að gagnrýni hans og annarra á Hjörleifi Guttormssyni sem iðn- aðarráðherra hafi ekki verið á rökum reist. Hann viðurkennir að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því áður en hann settist í ráðherrastól hve stóriðjumálin og samningarnir við Alusuisse væru feiknalega þungir í vöfum. ,Já, ég get alveg sagt það hreinskilningslega að þetta er meiri þungaiðnaður en ég átti von á.“ Það er semsagt eini þungaiðn- aðurinn sem skapast hefur við hina nýju stóriðjustefnu sem stjórnin hefur staðið fyrir í eitt ár, að halda uppi nefndabákni og skýrslugerð í stóriðjumálunum.

x

Þjóðviljinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.