Frjáls verslun - 01.05.1944, Blaðsíða 8

Oscar R. Hobson:
Skipta peningar máli?
Oscar R. Hobson heitir maður, brezkur að ætt.
Hann hefir ritað ýmislegt um fjármál, einkum í
blöð. Hann var f jármálaritstjóri hjá Manchester
Guardian á árunum 1920—’29, aðalritstjóri
Financial News 1929—’34, og síðan viðskipta-
og fjármálaritstjóri fyrir News Chronicle og
The Star.
Árið 1942 komu út sérprentaðar ýmsar grein-
ar hans, og var heiti bókarinnar: Does Money
Matter? I inngangi bókarinnar segir á þessa
leið: „Ef spurning þessi þykir útheimta sér-
stakt og afmarkað svar, þá er mitt svar í stuttu
máli eitthvað á þessa leið: Peningar skipta máli.
Þeir skipta máli jafnvel á styrjaldartímum, en
þó meira á friðartímum, þegar þeir sinna stærra
hlutverki í dreifingu þjóðarauðs og tekna. Allt
fyrir það skipta þeir minna máli en flestir voru
vanir að telja, jafnvel á friðartímum. Þeir
skipta minna rnáli í þeim skilningi, að geti þjóð-
félag (eins og okkar) að því er hið efnislega
snertir — þ. e. a. s. hefir ráð á vinnuafli, verk-
smiðjum og hráefni — framkvæmt þau áform,
sem það kýs, t. d. í trygginga-, samgöngu- eða
byggingamálum, þá þurfa peningar ekki að vera
nein hindrun fyrir framkvæmdum. Hinsvegar
ex nihilo nil fit (ekkert verður af engu til).
Slíkar fyrirætlanir hafa raunverulegan kostnað
fyrir þjóðfélagið í för með sér, (sem getur verið
lítill, ef mikið er um atvinnuleysi og starfslitlar
verksmiðjur) og af framkvæmdunum leiðir ó-
hjákvæmilega nýja skiptingu þjóðarteknanna
milli þjóðfélagsþegnanna. Þessai' staðreyndir
verður að horfast í augu við en ekki sneiða
hjá þeim, eins og sumir áköfustu fylgjendur
„peningar-eru-engin-hindrun“ kenningarinnar
gera.“
Greinar Hobsons eru að vísu aðallega miðað-
ar við Breta og brezk viðhorf. Þó er í þeim ým-
islegt, er íslenzkir lesendur geta notfært sér, og
er til þess fallið að vekja menn til umhugsunar
um ýmis þeirra vandamála, sem nú eru efst á
baugi meðal manna. Grein sú, er hér fer á eftir
í þýðingu, nefnist:
Frjáls verzlun eða-----?
Þess eru nú dæmi um of, að menn huusi sér
að heimsviðskiptin eftir styrjölddna fari fram
með vöruskiptum og gagnkvæmum samningum,
eftirliti og höftum — raunar með öllu öðru móti
en frjálsum viðskiptum, en í þeim er að minni
hyggju sjálfgefið að leita að þeirri lausn, sem
leiðir til sómasamlegrar tilveru.
Ein sérlega lokkandi setning úr „New States-
man“ hefir um skeið einatt staðið mér fyrir
hugskotssjónum. Höfundurinn var að ræða um
8
orð, er Halifax lávarður lét nýlega falla um
hin mestu viðskipti, sem möguleg eru með
„vörur og þjónustu", og hann gerir þessa at-
hugasemd: „Að tiltaka frjálca heimsverzlun
sem úrbót á fjárhagslegu öngþveiti, mun nú-
tíma hugsun virðast afturhvarf að hugsunar-
ferli veraldar, se mer grafin og gleymd. Bænd-
ur í Balkanlöndunum t. d. heimta ekki frelsi til
þess að rækta jarðarafurðir, sem fá síðan að
rotna óseldar, heldur krefjast þeir reglubundins
FRJÁLS VERZLUN