Helgarpósturinn - 23.05.1996, Blaðsíða 8

8
m
FIMMTUDAGUR 23. MAÍ1996

Síöustu fimmtán ár hafa um tvö þúsund manns fengið íslensk-
an ríkisborgararétt. Þaö er Alþingi sem veitir ríkisborgararéttinn
og hefur sett sér ákveönar reglur þar aö lútandi. Sæmundur
Guðvinsson koncist hins vegar að því aö engar reglur eru án undan-
tekninga og sumir fá fljótari afgreiöslu en aörir.
Sumir bíða í sjö ár en
aðrir í nokkrar vikur
Jón Thors: Fólki finnst það fúlt ef einhver er tekinn fram fyrir vegna þess
að hann kann að sparka eða kasta bolta.
Vilai, hin tælenska eiginkona Errós. Birgir ísleifur Gunnarsson, þáverandi
menntamálaráðherra, sá til þess að hún fengi íslenskt vegabréf „einn tveir
og þrír“. Myndin er tekin úr ævisögu Errós, sem Mál og menning gaf út.
Með lagasetningu þann 17.
maí síðastliðinn veitti Al-
þingi 132 einstaklingum ís-
ienskan ríkisborgararétt. Sam-
kvæmt reglum sem Alþingi hef-
ur ákveðið þurfa útlendingar
að hafa átt hér lögheimili í sjö
ár áður en þeir fá íslenskan rík-
isborgararétt. Norðurlandabú-
ar fá þó þennan rétt eftir fjögur
ár. Karl eða kona sem gengur í
hjúskap með íslenskum ríkis-
borgara þarf að hafa átt lög-
heimili hér í þrjú ár eftir gift-
ingu, en í fimm ár ef um óvígða
sambúð er að ræða.
Þrátt fyrir að þessar megin-
reglur séu í gildi þá er ekki þar
með sagt að Alþingi fari alltaf
eftir þeim. Þess eru mörg
dæmi að útlendingar fái ís-
lenskan ríkisborgararétt eftir
nokkurra mánaða dvöl hér á
landi, eða jafnvel eftir að hafa
komið hingað í heimsókn. Oft
er um að ræða erlenda íþrótta-
menn sem skara fram úr í sinni
grein og fengur að þeim fyrir
íslenskt íþróttalíf. Má nefna
sem dæmi að meðal þeirra
sem fengu ríkisborgararétt á
dögunum er handknattleiks-
maðurinn Julián Duranona
Larduet frá Kúbu, sem lék með
KA í vetur og þykir sjálfkjörinn
í íslenska landsliðið. Stundum
liggja aðrar ástæður að baki.
Staðreyndin er að minnsta
kosti sú að meðan sumir út-
lendingar þurfa að bíða í til-
skilinn árafjölda eftir íslensk-
um ríkisborgararétti þurfa aðr-
ir aðeins að bíða í nokkra mán-
uði eða jafnvel bara nokkrar
vikur.
Tækur í landsliðið
Þessi mismunun hefur oft
valdið gremju meðal þeirra
sem gert er að bíða tilskilinn
tíma eftir því að fá íslenskan
rfkisborgararétt. Jón Thors,
skrifstofustjóri dómsmála-
ráðuneytisins, kannaðist vel
við þessar óánægjuraddir þeg-
ar HP ræddi við hann.
„Við segjum það stundum
þegar fólk kemur og skammast
og spyr hvers vegna þessi eða
hinn fái ríkisborgararétt á und-
an, að sá hljóti bara að vera
tækur í landsliðið og því hafi
ísland áhuga á að fá hann. En
auðvitað finnst fólki það oft
fúlt ef einhver er tekinn fram
fyrir það aðeins vegna þess að
hann getur sparkað eða hent
bolta. Við hér í ráðuneytinu
höfum hins vegar ekkert með
þetta að gera, heldur er það Al-
þingi sem veitir ríkisborgara-
réttinn," sagði Jón.
Greiði við Erró
Hinn kunni listmálari Erró,
eða Guðmundur Guðmunds-
son eins og hann heitir fullu
nafni, hefur aldrei afsalað sér
íslenskum ríkisborgararétti
þótt hann hafi verið búsettur
erlendis í áratugi, lengst af í
París. Sambýliskona hans, Vil-
ai, er tælensk og í hvert sinn
sem þau komu til Frakklands
var hún tekin fyrir af franska
vegabréfaeftirlitinu. í ævisögu
sinni, sem Aðalsteinn Ingólfs-
son skráði, segir Erró að hann
hafi átt um tvennt að velja;
taka sér franskt ríkisfang og
kvænast Vilai eða sækja um ís-
lenskt vegabréf fyrir hana.
Hann kveðst ekki hafa langað
til að gerast franskur þegn og
hafði heitið því að gifta sig
aldrei aftur. Því varð hann að
reyna að gera Vilai að íslend-
ingi. í bókinni segir Erró:
„Ég bar mig upp við Einar
Benediktsson þegar hann var
sendiherra í París. Hann lofaði
öllu fögru, en ekkert gerðist.
Mér fannst það súrt í broti, því
ég vissi af tælenskum stelpum
sem fluttu til íslands svo til
beint úr vændishúsunum á
Pattaya- strönd og fengu ís-
lensk vegabréf með hraði. Ég
gafst samt ekki upp og fór á
fund næsta sendiherra, Har-
alds Kröyers. Hann brást við
fljótt og vel og ráðfærði sig við
Birgi ísleif Gunnarsson
menntamálaráðherra, sem þá
var staddur í París.
Hann lofaði að taka málið
upp heima á íslandi og stóð
við orð sín. Gengið var frá öll-
um formsatriðum á nokkrum
vikum og að því loknu var ís-
lenskt vegabréf gefið út handa
Vilai. Upp frá því hefur hún far-
ið allra sinna ferða óáreitt.“
Jón Thors mundi vel eftir
þessu máli. Alþingi hefði verið
beðið að gera þetta fyrir bless-
aðan listamanninn okkar og
þingið hefði veitt henni ríkis-
borgararétt „svona einn tveir
og þrír“, eins og Jón komst að
orði. Það hefði þótt við hæfi að
þessi íslenski listamaður ætti
konu sem einnig væri íslensk-
ur ríkisborgari. Þess má geta
að ekki löngu eftir þetta ákvað
Erró að færa Reykjavíkurborg
hina mikla listaverkagjöf sem
hýsa átti á Kjarvalsstöðum.
Það urðu slys
Það segir sig sjálft að ekki fá
aðrir útgefið íslenskt vegabréf
sér til handa en íslenskir ríkis-
borgarar. Lengi hefur þó verið
uppi orðrómur þess efnis að
dæmi væru um útlendinga sem
hér voru búsettir og hafi feng-
ið íslenskt vegabréf án þess að
hafa fengið ríkisborgararétt.
Jón Thors var spurður hvort
þetta væri rétt.
„Við vitum að áður en lög-
reglustjóraembættin höfðu
beinan aðgang að þjóðskránni
þá urðu ýmis slys. Ef útlend-
ingur var fæddur og uppalinn
hér á landi og hét kannski
hæfilega íslensku nafni og tal-
aði góða íslensku, þá var ekk-
ert verið að gá að því hvort
hann væri með íslenskan ríkis-
borgararétt eða ekki. Það er
því miður nokkuð um að slíkt
hafi gerst,“ sagði Jón.
Búsetuskilyrðin
Auk þeirra búsetuskilyrða
sem Alþingi hefur sett fyrir
veitingu ríkisborgararéttar og
sagt er frá hér í upphafi má
nefna eftirfarandi:
Erlendur ríkisborgari, sem á
íslenskan ríkisborgara að öðru
foreldri, hafi átt hér lögheimili
í tvö ár. íslendingur, sem gerst
hefur erlendur ríkisborgari, fái
ríkisborgararétt á ný eftir að
hafa átt hér lögheimili í eitt ár.
íslendingur, sem misst hefur
ríkisfang sitt við hjúskap, en
hjónabandinu er slitið og hann
hefur eignast heimili hér á ný,
fái ríkisborgararétt á fyrsta
dvalarári hér. Flóttamenn, eins
og þeir eru skilgreindir í al-
þjóðasamningi um stöðu
flóttamanna sem gerður var
28. júlí 1951, fái ríkisborgara-
rétt eftir að hafa átt hér lög-
heimili í fimm ár. Heimilt er að
láta það sama gilda um fólk
sem hefur réttarstöðu sem
jafna má til stöðu flóttamanna,
enda geti það ekki snúið til
heimaríkis síns vegna ófriðar-
ástands, náttúruhamfara eða
sambærilegra aðstæðna.
Þrátt fyrir að umsóknir um
íslenskan ríkisborgararétt fari
jafnan til afgreiðslu Alþingis er
það ekki alltaf svo. Að sögn
Jóns Thors geta þeir sem bún-
ir eru að vera hér á landi í
ákveðinn árafjölda áður en
þeir verða 23 ára fengið réttinn
með einfaldri yfirlýsingu. Börn
þeirra sem fá ríkisborgararétt
með lögum frá Alþingi fá rétt-
inn um leið og foreldrarnir. Ef
börn innan sjö ára aldurs eru
ættleidd erlendis frá fá þau ís-
lenskan ríkisborgararétt án
meðferðar Alþingis.
Að áliti valinkunnra
Önnur skilyrði en búsetu-
skilyrði eru fá þegar umsókn
um íslenskan ríkisborgararétt
er afgreidd sem lög frá Alþingi.
Þó er þess krafist að umsækj-
andi sé „að áliti tveggja valin-
kunnra manna starfhæfur og
vel kynntur þar sem hann hef-
ur dvalist". Þetta þýðir að hver
umsækjandi þarf að leggja
fram umsögn tveggja svokaíl-
aðra „valinkunnra" borgara. Þá
er það einnig skilyrði að um-
sækjandi geti framfleytt sér
hérlendis, meðal annars með
hliðsjón af þeim gögnum sem
komi fram í umsókn. Þetta
þýðir þó ekki að ef maður er
skráður atvinnulaus sé um-
sókn hans hafnað. Loks er skil-
yrði um að umsækjandi hafi
óflekkað mannorð. Til skýring-
ar því ákvæði segir í reglum Al-
þingis:
„Hafi umsækjandi að öðru
leyti sætt refsingu eða öðrum
viðurlögum kann það að
hindra veitingu ríkisfangs í allt
að tíu ár frá því að verknaður-
inn var framinn. Sé um að
ræða ítrekuð brot eða alvarleg
brot á almennum hegningar-
lögum, framin af ásetningi,
kann það að fresta veitingu rík-
isfangs í lengri tíma. Sektir fyr-
ir minni háttar brot hindra þó
ekki veitingu ríkisfangs."
Frá ýmsum löndum
Þegar litið er á lista yfir þá
sem fengu íslenskan ríkisborg-
ararétt með lögum frá Alþingi
17. maí vekur athygli hve
margir þeirra eru fæddir í Pól-
landi, eða liðlega tuttugu.
Þetta skýrist af því að margir
þessara Pólverja eru karmel-
nunnur í klaustrinu í Hafnar-
firði. Þá eru allmargir fæddir í
fyrrum Júgóslavíu, í Víetnam,
Sovétríkjunum og Tælandi.
Samkvæmt upplýsingum
Hagstofunnar fengu samtals
1.866 einstaklingar íslenskt rík-
isfang á árunum 1980 til 1994.
Af þessum fjölda voru flestir
áður með danskt ríkisfang eða
290. Bandarískir þegnar voru
259, en 138 höfðu breskt ríkis-
fang og 107 höfðu áður ríkis-
fang á Filippseyjum. En það er
að finna fólk frá hinum ýmsu
löndum sem hefur fengið ís-
lenskt ríkisfang á þessum tíma.
Nefna má fólk frá fjarlægum
löndum eins og til dæmis Ból-
ivíu, Chile, Costa Rica, Guyana,
Jamaika, Nikaragva, Perú,
Simbabve,. írak, íran, Jemen,
Kína, Malasíu, Ástralíu og
Nýja- Sjálandi. Um tíma var
nokkuð algengt að börn frá Srí-
Lanka væru ættleidd hingað til
lands og á árunum 1986 og
1987 fengu samtals 45 börn frá
þessu landi íslenskt ríkisfang.
Hagstofan er ekki búin að
vinna úr gögnum síðasta árs
varðandi fjölda þeirra sem
fengið hafa íslenskt ríkisfang,
en líklegt er að á síðustu fimm-
tán árum, eða frá 1980 til 1995,
hafi um tvö þúsund manns
fengið íslenskan ríkisborgara-
rétt.
æskuhetjan Ð
° • Ragnar Bjarnason
Vertu ekki að horfa...
Dægurlagasöngvarar koma og fara hver á
fætur öörum. Sumir gera stuttan stans og
gleymast fljótt. Aörir endast lengur í þess-
um bransa, en af núlifandi dægurlaga-
söngvurum hlýtur Ragnar Bjamason aö
vera sá sem er með lengstan feril aö baki.
IHann hefur sungið, spilaö og skemmt
landsmönnum í áratugi og mörg lög sem
hann hefur sungið eru löngu orðin sígild.
Raggi Bjarna stóð á sviðinu í Súlnasalnum
á Sögu lengur en nokkur annar söngvari og
var alltaf jafn vinsæll. Að loknum dansleik
settist hann síðan undir stýri á leigubíl og
ók gestum heim eða í partí úti í bæ, eitur-
hress og kátur. Þótt það fari minna fyrir
Ragga Bjarna í dag en áður er hann langt
frá því að vera sestur í helgan stein.
„Ég ér enn á Sögu, blessaður vertu. Nú er
ég búinn aö færa mig niður á Mímisbar þar
sem ég syng á föstudags- og laugardags-
kvöldum og Stefán Jökulsson leikur undir.
Svo er ég alltaf meö útvarpsþátt á FM95,7
og þar fyrir utan er ég með bílaleigu sem
heitir RB Bílaleiga og rek hana bara hérna
heima. Ég hef því alltaf nóg aö gera,“
sagði Raggi Bjarna í spjalli við HP.
Þú ert búinn aö vera að í fleiri áratugi
og hefur sungið inn á um fjörutíu plöt-
ur. Eru einhver sérstök lög sem standa
upp úr eftir allan þennan tíma?
„Já, það eru lög eins og Vertu ekki að
horfa svona alltafá mig, Rokk og Cha Cha
Cha, Komdu í kvöld, Senn fer vorið og
fleiri lög við texta Jóns heitins Sigurðsson-
ar bankamanns. Hann var frábær texta-
smiöur. Það má líka nefna Vorkvöld í
Reykjavík við texta Sigurðar Þórarins-
sonar jarðfræðings. Þessi lög og fleiri
gerðu mikla lukku og eru leikin enn þann
dag I dag.“
Svo varstu með Sumargleðina til
fjölda ára?
„Já, já, ég var fimmtán eöa sextán ár með
hana. Við fórum á hverju sumri um landiö
og skemmtum. Þeir voru þarna Ómar,
Bessi, Þorgeir Ástvalds, Hemmi Gunn,
Maggi Óla, Diddú og ég veit ekki hvaö og
hvað. Þetta var landsliðið sem var á ferð.
Ég held að ég hafi sungið á öllum stöðum
á landinu þar sem íbúar eru hundrað eða
fleiri. Égfórtil dæmis með Sumargleðina
til Hríseyjar og sjálfur fór ég til Grímseyjar í
fyrra og söng þar. Ég byrjaði raunar að fara
um landiö með pabba, Bjarna Böðvars-
syni, þegar ég var gutti og fólkið kom ríð-
andi á skemmtanirnar."
Nú ertu að skemmta á Mímisbar. Hef-
ur stemmningin eitthvað breyst á öll-
um þessum árum?
„Þetta er alveg sama stuðiö og hefur alltaf
verið. Fólk kemur snemma, dansar mikið
og skemmtir sér konunglega. Svo spila ég
á píanó í veislum og undir borðum. Ég
stoppa aldrei," sagði Raggi Bjarna. -SG
Handboltakappinn Duranona, eða „Dúndranúna", fékk íslenskan ríkis-
borgararétt með hraði, enda tækur í landsliðið.