Helgarpósturinn - 23.05.1996, Blaðsíða 25

FIMMTUDAGUR 23. MAÍ1996
25
Margir öfunda hagmælt fólk sem á létt
með að kasta fram stöku við ýmis
tækifæri. Ragnar Ingi Aðalsteinsson.
kennari og höfundur kennslubóka, segir hins
vegar að allir geti lært að yrkja. Sæmundur
Guðvinsson spjallaði við Ragnar Inga.
„Ég ætla með
hann upp í ból“
Vísnahefðin er gífurlega stór hluti af
okkar menningu. Engin önnur þjóð
en íslendingar kann lengur að yrkja
undir þeim fornu háttum sem tíðkuðust
um alla Norður-Evrópu fyrir þúsund ár-
um. Gömlu bragarhættirnir eru eign
okkar og menningararfur og ég held því
blákalt fram að þetta sé hluti af tungu-
málinu. Sá sem ekki þekkir bragreglurn-
ar kann ekki tungumálið til hlítar,1"
sagði Ragnar Ingi Aðalsteinsson, ís-
lenskukennari og skáld, í viðtali við
Helgarpóstinn.
Fyrir skömmu komu út kennslubók í
bragfræði eftir Ragnar Inga, Stuttungur,
ásamt ítarefni og kennsluleiðbeining-
um. Þar er fjallað um grundvallaratriði
bragfræðinnar og fjölmörg dæmi tekin
um kveðskaparform og bragarhætti.
Ragnar vann að samningu þessarar
bókar fyrir nokkrum árum er hann bjó í
Bandaríkjunum og fékk til þess nokk-
urn styrk frá ríkisstjórn Davíðs Odds-
sonar. Bækurnar eru ætlaðar grunn-
skólanemendum á aldrinum 10 til 15
ára og framhaldsskólanemum á fyrstu
misserum framhaldsnáms, en útgefandi
er/ÐNÚ.
íslendingar hafa jafnan kunnað vel að
meta snjalla hagyrðinga og skáld.
Hnittnar vísur verða landfleygar á
skammri stund, ekki síst ef þær eru
settar saman að gefnu tilefni þar sem
nafnkunnar persónur koma við sögu.
Þegar ræður eru fluttar við virðulegar
athafnir er vinsælt að vitna í kvæði
þjóðskálda og á skemmtifundum
krydda menn tækifærisræður með vel
kveðnum stökum. Hins vegar er það
svo að mörgum vex það mjög i augum
að koma saman stöku, hvað þá heilu
kvæði í mörgum erindum, þar sem þeir
kunni ekki bragfræði. Það séu torlærð
fræði og ekki á færi annarra en snillinga
að nema þau og nota. Ragnar Ingi Aðal-
steinsson er þessu ekki samþykkur.
Áhugasamir nemendur
„Það geta allir lært bragfræði. Til að
gera rétta ferskeytlu þarf fyrst og
fremst að kunna tvær reglur um ljóð-
stafi. Sannleikurinn er sá að nemendur
hafa óskaplega gaman af þessu og það
svo að ég varð hálfhissa. Það er mjög
gaman að kenna bragfræði af því það er
svo mikill áhugi á henni,“ sagði Ragnar
Ingi.
Verða þá ekki til skemmtilegar vís-
ur í tímum?
„Jú, mikil ósköp. í kennslu í Folda-
skóla ekki alls fyrir löngu skrifaði ég
fyrstu línu upp á töflu og sagði krökk-
unum að bæta þremur línum við. Úti
var mjög gott veður og ég hafði fyrstu
línuna í samræmi við það: „Úti ljómar
sumarsól“. Ein stelpan horfði á þessa
línu smástund og síðan kom vísan:
Úti Ijómar sumarsól
sælar júlínætur.
Ég œtla með hann upp í bðl
afþví hann ersætur.
Þetta er nú ekki alveg bráðónýtt og
hárrétt gert.“
Setja saman vísu
Það tíðkast á flestum heimilum að
kenna ungum börnum auðlærðar vísur
og síðan heldur kennslan áfram eftir að
skólaganga hefst. Börn eru yfirleitt fljót
að læra vísur og kvæði þótt vissulega
geti róðurinn þyngst þegar þylja á til
dæmis Gunnarshólma utanbókar. Hins
vegar hefur minna verið gert af því að
kenna börnum að yrkja og Ragnar Ingi
vill bæta úr því með kennslubókum sín-
um.
„Það vantaði alveg kennslubók fyrir
grunnskólana og reyndar framhalds-
skólana líka sem tæki á þessu eins og
ég geri. Mín bók byggist á því að æfa
fólk í því að setja saman vísu. Ég hef
stundum sagt að það er ekki nóg að
segja nemendum hvernig stuðlarnir
eiga að standa og höfuðstafurinn eigi
að koma fremst og láta þá síðan koma
saman vísu einu sinni. Þegar þeir eru
hins vegar búnir að gera þrjátíu verk-
efni sest þetta í þá og þeir muna regl-
urnar.
Ástæðan fyrir því að ég fór að hugsa
um þetta kennsluefni er sú að það var
mikið um að fólk hringdi til mín og
spyrði um bragreglur. Það fór með vís-
ur sem það var að setja saman en var
ekki öruggt um að þetta væri rétt gert.
Það var svo fyrir tíu árum eða svo að
Ásgeir Björnsson heitinn, lektor við
Kennaraháskólann, fór að að tala um að
ég ætti að skrifa bók um þetta efni fyrir
grunnskólana. Það varð til þess að ég
skrifaði kver sem heitir Bragfræði og
kom það út hjá Námsgagnastofnun árið
1987 og er til í skólunum. Næst skrifaði
ég Bögubókina, sem er mun ítarlegri og
með stærri verkefnum, og sú bók hefur
mikið verið notuð í framhaldsskólun-
um.“
Þú vannst þessa nýju kennslubók
vestur í Bandaríkjunum. Eru stund-
aðar yrkingar í skólum þar?
„Já, það er mjög mikið lagt upp úr
því. Krakkar í grunnskólum eru látin
Ragnar Ingi: Sá sem ekki þekkir bragreglurnar kann ekki tungumálið til hlítar.
yrkja. Sonur minn var til dæmis látinn
yrkja limrur í sínum skóla. Kunningi
minn sem bjó í Boston sagði mér að
dóttir hans hefði verið látin yrkja son-
nettur í sínum skóla, þrettán ára gömul.
í bandaríska skólakerfinu er lögð mikil
áhersla á að kenna þessi ljóðform og
við getum fmyndað okkur hvort það er
minni ástæða til að fjalla um þetta hér,
þar sem þetta er svo gífurlega stór hluti
bókmenntanna."
Rímað og órímað
Ragnar Ingi Aðalsteinsson er frá Vað-
brekku í Jökuldal og er bróðir hins
kunna hagyrðings Hákonar Aðalsteins-
sonar. Ragnar segist hafa drukkið í sig
vísnagerð með móðurmjólkinni.
„Ég var búinn að læra það sjö eða
átta ára hvort vísur stæðu rétt í hljóð-
stöfunum eða ekki. Tíu ára var ég búinn
að yrkja mikið af kvæðum sem ég færði
inn á bók. Svo þegar ég var orðinn
þrettán ára komst ég að því að þetta
var bölvað hnoð og eyðilagði bókina."
Nú er mest gefið út af órímuðum
Ijóðum og sumir höfundar telja hefð-
bundið Ijóðaform setja þeim of
þröngarskorður?
„Það getur alveg eins verið í hina átt-
ina og formið styrki skáldið. Þjálfun á
forminu getur orkað hvetjandi á hugs-
unina. En þegar formbyltingin varð á
sínum tíma þá var hins vegar orðið
nokkuð um að kvæði væru farin að
yrkja sig sjálfkrafa. Þetta var því orðið
hundleiðinlegt. Ég held að eitt það
besta sem komið hefur fyrir íslenska
ljóðagerð hafi verið þegar menn fóru að
yrkja órímað. Það er hið besta mál.
Hins vegar er ekki þar með sagt að við
eigum að henda gamla bragforminu,
sem er okkar menningararfur.“
En þótt allir geti lœrt að yrkja rétt
er ekki þar með sagt að þeir geti orð-
ið stórskáld?
„í kennsluleiðbeiningunum vitna ég í
skíðamennina. Við sjáum þá svífa fram
af stökkpallinum yfir hundrað metra
vegalengd og lenda í snjónum af mýkt
og fimi eins og þeim sé þetta leikur
einn. Þetta getum við aldrei gert, en við
getum samt farið upp í brekkuna og
rennt okkur niður og haft af því mikla
ánægju. Snjallir hagyrðingar ná oft og
tíðum að gera hrein meistaraverk og
ekkert nema gott um það að segja. En
fólk getur vel gert skemmtilegar vísur
án þess að ná þessum sniilingum. Þar
að auki er það bara hluti af því að
þekkja tungumálið að vita hvenær vísa
er rétt.“
Átt þú uppálialdsvísu sem samein-
ar alla þá kosti sem geta prýtt eina
stöku?
„Nú er úr vöndu að ráða. Ég hef alltaf
verið afskaplega hrifinn af stöku eftir
Öm Amarson sem er svona:
Glymur hátt við hreystirnál
hlymur dátt við gleðibál.
Rymur lágt við angursál
ymur smátt við banaskál.
Það er ekki nóg að rímið sé metfé
heldur er merking vísunnar svo
skemmtileg og lýsir vel ákveðnum hiut-
um,“ sagði Ragnar Ingi Aðalsteinsson.
Dr. Leonard A. Polakiewicz, háskóla-
kennari í slavneskum bókmenntum og
tungumálum við Minnesotaháskóla, flytur
opinberan fyrirlestur í boði heimspekideildar
Háskóla íslands á mánudaginn klukkan
17.151 stofu 101 í Odda. Fyrirlesturinn
nefnist Anton Chekhov and The Elusive
Nature ofTruth og verður fluttur á ensku.
Polakiewicz lauk doktorsgráðu frá Wiscons-
inháskóla í Madison og hefur skrifað fjölda
ritgerða og greina um rússneskar og pólskar
bókmenntir og tungu. Á þessu ári kemur út
bók eftir hann sem ber heitið Anton Chek-
hov: Life, Work, Criticism. Aðgangur að fyrir-
lestrinum er ókeypis og öllum opinn.
I^Jorrænir leikhúsdagar verða haldnir í
Xil Kaupmannahöfn í næsta mánuði, en
þessi hátíð er haldin annað hvert ár. Leikfé-
lagi Reykjavíkur hefur veriö boðið á hátíðina
með leikritið Óskina, (Galdra-Loftur) eftir Jó-
hann Siguijónsson í leikgerð Páls Bald-
vins Baldvinssonar, sem jafnframt er leik-
stjóri. Leikfélagið sýndi Óskina veturinn
1 , ^ 1994 til 1995 og fékk sýn- ingin er byggö á sönnum atburðum frá þriðja
ingin mjög góðar viötökur. áratugnum. Stokkhólmsbúi verður ástfang-
Þeir leikarar sem koma fram inn af stúlku frá héraði nálægt finnsku
I sýningunni eru Benedikt landamærunum. Hann fer til heimabæjar ' ' TJ
Erlingsson, Margrét Vil- stúlkunnar til að biðja föður hennar um Vm
hjálmsdóttir, ^hönd hennar. Ýmislegt I bæjarlífinu kemur
Sigrún Edda Björnsdóttir, Ell-
ert A. Ingimundarson, Theo-
dór Júlíusson og Ámi Pétur
Guðjónsson.
IGallerí Smíðar & skart á Skólavörðustíg
16A stendur yfir kynning á listmunum
Guðbjargar Káradóttur. Hún leggur
áherslu á nytjalistmuni og hefur sérhæft sig
í vinnslu matar- og kaffistella. Sýningin er
opin á sama tíma og verslunin.
Leikhópur frá Kiruna í Norður-Svíþjóð
verður með leiksýningu í Hafnarfjarðar-
leikhúsinu, gömlu Bæjarútgerðinni, í kvöld,
fimmtudag, og annað kvöld klukkan 20.
Hópurinn sýnir verkið Frieriet, eða Bónorðið,
og verða aðeins þessar tvær sýningar. Sýn-
þessum unga, veikgeðja Stokkhólmsbúa
sérkennilega fyrir sjónir. Tilvonandi tengda-
faðir er þekktur bruggari, konur bæjarins
hafa óseðjandi kynhvöt, mennirnir nota
hnífa til aö útkljá deilumál og blóðið flýtur.
Leikhópurinn frá Kiruna hefur sýnt þetta
verk á leiklistarhátíðum víða um lönd og
hlotið mikla athygli. Höfundur leikritsins er
Hakan RudehiII og leikstjóri er Ulla Lyttk-
en.
*
IGallerí Horninu í Hafnarstræti 15 stendur
yfir sýning Snorra Freys Hilmarssonar á
drögum að umhverfislistaverki fyrir Listahá-
tíð í Reykjavík. Sýningin nefnist Þarsem er
reykur er eldur undir og stendur hún fram til
5. júní.
Leikfélag Akureyrar hefur
undanfarnar vikur sýnt
leikritið Nanna systir eftir
Einar Kárason og Kjartan
Ragnarsson við góðar undir-
tektir áhorfenda. Síðustu
sýningar á verkinu verða á föstudags- og
laugardagskvöld.
IGallerí Greip á Hverfisgötu 82 er Gunnar
Andrésson með verk sín „Hleruð sam-
talsbrot" — hljóðinnsetning fram á næsta
sunnudag. Opið frá klukkan 14 til 18 dag-
lega.
Byggðasafn Hafnarfjarðar hefur fengið aö
gjöf líkan af línubátnum Erni GK 5 frá
Hafnarfirði. Gefendur eru Hrafnhildur,
Sveinbjörg og Halldóra Bergsdætur og er
líkanið gefið í minningu föður þeirra, Bergs
Hjartai-sonar, sem lét smíða það til minn-
ingar um fööur sinn, Hjört Andrésson, og
aðra sjómenn sem fórust með Erninum 8.
ágúst 1936.
?£-V I
náttborðið
Ed Bunker
„No Beast So Fierce er besta
fyrstu-persónu-skáldsaga sem ég
hef á ævi minni lesið," segir Qu-
entin Tarantino fullum fetum
um eftirlætisrithöfund sinn Ed-
ward Bunker. Til að sanna að-
dáun sína á kappanum fékk Tar-
antino rithöfundinn til að leika
glæpabaróninn Mr. Blue I kvik-
myndinni Reservoir Dogs og hef-
ur æ síöan haldið nafni hans á
lofti. Ed Bunker eyddi meirihluta
ævinnar á betrunarstofnunum og
afplánaði glæpi af öllum hugsan-
legum toga. Afbrotaferillinn byrj-
aði snemma. Á endanum tókst
honum þó að næla sér I mennt-
un I fangelsi og hóf skrifa af
kappi og senda handrit til útgef-
enda. Póstburðargjaldiö greiddi
hann með peningum sem feng-
ust fyrir blóðgjafir á sjúkradeild
fangelsisins. Bunker náði loks at-
hygli útgefenda og sendi frá sér
bókina sem skapaði honum nafn
I heimi neðanjarðarmenningar I
Los Angeles og Hollywood. Þessi
bók var fyrstnefnd NBSF og I kjöl-
fariö fylgdu The Animal Factory
og Little Boy Blue. Þegar költ-
grúppurnar sem dýrkuðu Bunker
komust um síðir til valda I
Draumaverksmiðjunni með Tar-
antino I broddi fylkingar fylgdi
Bunker eftir á frægðarhalanum
og varð vinsælasta partíljónið I
bænum: bækurnar voru endurút-
gefnar og hlaönar lofi af jafnt
gagnrýnendum sem dyggum að-
dáendum I stórmennahópi. (Snill-
ingurinn James Ellroy sagði um
NBSF: „Hreint út sagt ein af stór-
kostlegustu glæpaskáldsögum
síðustu þrjátíu ára.“) Fljótlega ró-
aðist Bunker þó, kvæntist og
eignaðist börn með spúsu sinni.
Undirritaður rakst fyrir skemmstu
á nýja útgáfu af LBB sem kom út
árið 1980 og þaö veröur að segj-
ast einsog er: þetta er magnað
meistaraverk. Bókin fjallar um
hinn unga Alex Hamilton sem
flækist um frá einni betrunar-
stofnuninni til annarrar eftir að
móðir hans hafði stungið af og
faðirinn látist I bílslysi á leið til
að sækja son sinn á unglinga-
heimili. Alex er stórefnilegur
drengur og einstaklega vel gef-
inn, en gríðarlega bráður I skapi
og sér rautt við minnsta tilefni.
Skapsmunirnir koma honum I
vandræöi á vandræði ofan og
smáglæpir á borð við stráka-
slagsmál og búðaþjófnaði veröa
aö gripdeildum og morðum.
Félagsráðgjafarnir eru svosem
allir af vilja gerðir til aö bjarga
hinum fluggreinda Alex frá svo
hörmulegum örlögum að eyða
ævinni bakvið lás og slá I fang-
elsi eða á geöveikrahæli. En
ofbeldisfullir og firn grimmir yfir-
menn á stofnununum gera líf
hans að helvíti. Alex Hamilton
slær flestum skáldsagnabörnum
við hvað varðar sjálfkrafa vænt-
umþykju og samúð lesandans
með honum, en ísmeygilegur
ofbeldisundirtónninn Ijær honum
skerpu og óvænta ógn. Ed
Bunker hefur að sönnu verið líkt
við hetjur á borð viö J.D. Saling-
er og Mark Twain (stormasöm
uppvaxtarárin), Solsjenítzyn og
George Jackson (lífið meðal
betrunarfanga). Gjörþekking hans
á skuggastrætum og mannlífs-
soranum, hraðinn, harðsoðin
harkan og hinn orðspari stíll
skipa honum einnig á bekk með
fyrrnefndum James Ellroy ogjafn-
vel köppum á borð við Elmore
Leonard og Mickey Spillane.
Brilljant blóð, sviti og tár — að
hætti hússins... -shh