Helgarpósturinn - 23.05.1996, Blaðsíða 12

12
FIMMTUDAGUR 23. MAÍ1996
'á höfuöstöðvum
HP á Hjalteyri
Topp 10
listínn
— yfir þá staöi sem eru í
mestum hávegum haföir
af þeim sístækkandi hópi
náttúruunnenda á höfuö-
borgarsvæðinu sem
leggja stund á þá iöju
aö dýrka sólarguðinn
allsnaktir.
1. Öskjuhlíðin er alltaf vinsæll
staður til athafna sem þess-
ara. Flugmenn í aðflugi að
Reykjavikurflugvelli hafa áratug-
um saman sagt tröllasögur af
nöktu fólki í sólbaði um holt og
hæöir.
2. Golfvellir eru mýmargir á ís-
landi og fer fjölgandi með
hverju árinu sem líður. Nektar-
sólbaö í miðnætursól er viss-
ara samt aö taka á golfvöllum
sem lítt eru sóttir á þeim tíma
nætur.
3. Heiðmörk er náttúruparadís
sem er fullkomlega vannýtt af
borgarbúum. Kannski sem bet-
ur fer, því hver vill láta ganga
fram á sig allsnakinn í sólbaöi í
kjarrinu?
4. Ef nektarfrík hafa til þess
nennu, þá er góð hugmynd að
bíöa eftir aö flæði frá Gróttuvit-
anum á Seltjarnarnesi og
dansa síöan í nokkra tíma nak-
in(n) um eyna þar til fjarar á ný.
5. Konur geta svo lítið ber á fariö
úr öllu og sólað sig þannig í
laugunum ef búið er aö hreinsa
allt líkamshár af viðkvæmasta
staðnum. Líkamslituö bikíní eru
víst komin í tísku.
6. Karlar geta notað svipaða
tækni en neyðast þó til aö
liggja á maganum. „Fyrirgefðu
herra, en hér eru komnir lag-
anna verðir að ná í þig!" er
hálfvandræðaleg setning að
heyra í sundi.
7. Krísuvík er tiltölulega fáfarinn
staður og ef náttúruunnendur
eru reiðubúnir í tuttugu mín-
útna akstur þá er fátt indælla
en aö sólbaða sig þar á Ad-
ams- og Evuklæðum.
8. Fyrir spennufíkla eru runna-
klædd og græn svæöi á víð og
dreif um borgina: Miklatún, Al-
þingisgarðurinn, Listasafn Ein-
ars Jónssonar, Fossvogur,
Laugardalurinn og kirkjugarö-
arnir.
9. Á svölunum heima hjá sér er
fínt að stunda nektarsólböö.
Útsýni til og frá svölunum er
hægt aö hindra eöa auka með
speglum og teppum og sjón-
varp og sími eru hvor tveggja
nærri.
10. Nokkrir staöir af handahófi:
Álftanes, ýmsir staöir viö Blá-
fjallaafleggjara, líka viö Kefla-
vlkur- og Hvalfjarðarveg, Bláa
lóniö og loks nýbygginga- og
iönaðarsvæöi eftir miönætti.
X
Johanna K. Eyjólfsdóttir: „Island, sem land an grofra mannrettmda
brota, er óvenjuvel í stakk búið til að viðhafa stór orð á alþjóðavett
vangi. Við eigum virkilega að geta látið til okkar taka.“
Næstkomandi þriöjudag verða Alþjóðamannréttinda-
samtökin Amnesty International þrjátíu ogfimm ára.
Af því tilefni ræddi Eiríkur Bergmann Einarsson við
Jóhönnu K. Eyjólfsdóttur, framkvæmdastjóra íslandsdeildar
samtakanna...
Forsetinn gæti
beitt sér meira
Stcirfsemi Amnesty er
á tiltölulega þröngu
sviði mannréttinda. Mál
þeirra snúa fyrst og
fremst að samviskuföng-
um sem eru í haldi
vegna skoðana, trúar-
bragða, kynþátta eða
stöðu sinnar að öðru
leyti og hafa hvorki beitt
né hvatt til ofbeldis.
Amnesty berst ennfremur
fyrir afnámi pyntinga og dauða-
refsinga. Einnig taka samtökin
fyrir mannshvörf og pólitísk
morð og beita sér fyrir að rétt-
arstaða flóttamanna sé tryggð.
Samtökin hafa aðalstöðvar í
London, með tvö til þrjú hundr-
uð manna starfslið hvaðanæva
úr heiminum, og þar vinna
margir fyrrverandi samvisku-
fangar. Þar er upplýsingum
safnað í gegnum blöð, mann-
réttindastofnanir og aðstand-
endur. Rannsóknarnefndir eru
einnig sendar til landa til að
fylgjast með réttarhöldum og
skoða mannréttindaástand í
viðkomandi löndum. Aðal-
stöðvunum er skipt í deildir eft-
ir heimshlutum. Sérfræðingar í
viðkomandi löndum safna sam-
an upplýsingum sem unnið er
úr og þær staðfestar. Þaðan er
þeim komið til einstakra deilda
sem hrinda aðgerðum af stað.
Þegar upplýsingar berast um
handtöku manns sem gæti orð-
ið fórnarlamb pyntinga eða
annarra mannréttindabrota er
málinu vísað til „skyndiað-
gerðanets“, en í því felst að
deildirnar senda félögum sín-
um upplýsingar, sem svo senda
viðkomandi yfirvöldum bréf og
spyrjast fyrir um málið. Einnig
er tekið á langtímamarkmiðum,
til dæmis um „mannshvörf". Þá
eru hópar innan deildanna sem
sjá um ákveðin mál eins lengi
og þurfa þykir — jafnvel í ára-
tugi — þar til niðurstaða fæst.
Annar og ekki síður mikilvægur
þáttur starfseminnar er „lobbý-
ismi“ þar sem deildirnar koma
upplýsingum til utanríkisráðu-
neyta og annarra þeirra hópa í
samfélaginu sem geta liðsinnt í
ákveðnum málum og þrýsta á
um aðgerðir. Framkvæmda-
stjóri íslandsdeildar Amnesty
International, sem er ein sextíu
deilda samtakanna, er Jóhanna
K. Eyjólfsdóttir. HP átti við
hana samtal í tilefni afmælis
samtakanna.
Umrœður um hlutverk og
skyldur forseta íslands á al-
þjóðavettvangi eru nú í há-
marki vegna komandi kosn-
inga. Telur þú að forseti
íslands, ríkis sem laust
er við gróf mannréttinda-
brot, geti beitt sér meira í
mannréttindamálum á al-
þjóðavettvangi en verið hef-
ur?
„Já. Forsetaembættið getur
beitt sér meira í þeim efnum.
Sama á við um alla aðra opin-
bera fulltrúa íslands á alþjóða-
vettvangi, eins og forsætis- og
utanríkisráðherra. Við teljum
að allir þessir aðilar eigi að
beita sér fyrir bættum mann-
réttindum í heiminum.“
En telurðu að forsetinn
sem slíkur geti beitt sér í ein-
staka málum með sérstökum
aðgerðum?
„Forsetinn getur ekki annað
en framfylgt þeirri utanríkis-
stefnu sem hver ríkisstjórn set-
ur sér á hverjum tíma. Hann
getur í sjálfu sér ekki tekið sjálf-
stæða afstöðu í einstökum mál-
um, en íslendingar hafa iðulega
stutt við mannréttindamál á al-
þjóðavettvangi. Við teljum að
sú rödd íslands eigi að vera
mun háværari og skýrari en nú
er, og þar hlýtur forsetinn að
hafa ákveðnu hlutverki að
gegna.“
Höfum við Islendingar
staðið okkur illa í þessum
málaflokki?
„Nei, ég myndi ekki segja
það. íslendingar hafa iðulega
stutt við skynsamlegar tillögur í
mannréttindamálum, en oft
vantar kraftinn í þá vinnu. ís-
iendingar ættu til dæmis að
standa framar í flokki í baráttu
gegn dauðarefsingum í heimin-
um, þar sem við erum eitt af fá-
um löndum sem hafa stjórnar-
skrárbundið bann við dauða-
refsingu. Talsmenn íslands
gætu til dæmis alltaf rætt um
dauðarefsingar þegar þeir
ræða við forystumenn landa
sem viðhafa slíkar refsingar.
Sama á til dæmis við um pynt-
ingar. ísland, sem land án
grófra mannréttindabrota, er
óvenjuvel í stakk búið til að við-
hafa stór orð á alþjóðavett-
vangi. Við eigum virkilega að
geta látið til okkar taka á þeim
vettvangi.“
Utanríkisstefna Islands
virðist yfirleitt takmarkast
við beina hagsmuni lands-
ins, en þekkir þú dœmi þess
að ísland hafi tekið upp
mannréttindamál að fyrra
bragði á alþjóðavettvangi?
„Við höfum yfirleitt fylgt
Norðurlöndunum. Danir eru
fremstir í flokki í málum sem
snúa að réttlátari dómsmeð-
ferð og rétti fólks til að neita
herkvaðningu af samvisku-
ástæðum. Norðmenn hafa bar-
ist fyrir réttindum fólks sem
vinnur að úrbótum í mannrétt-
indamálum. Svíar eru forgöngu-
menn í baráttu fyrir afnámi
dauðarefsinga. íslendingar eru
hins vegar fylgjendur en ekki
frumkvöðlar. En af hverju gætu
íslendingar ekki tekið að sér
forystu í pyntingarmálum og
barist gegn þeim á alþjóðavett-
vangi? Islendingar hafa yfirleitt
stutt við góð málefni en hafa
ekki verið nægilega virkir í að
beita sér sjálfir."
Þrýstið þið mikið á stjórn-
völd um að beita sér meira?
„í gegnum árin höfum við átt
reglulega fundi með utanríkis-
ráðherrum og höfum kynnt
þeim þau málefni sem Amnesty
leggur áherslu á hverju sinni.
Við reynum því að fá utanríkis-
ráðherra til að styðja málstað
Amnesty og yfirleitt hefur
áskorunum okkar verið vel tek-
ið. En það er nú upp og ofan
hvort íslensk stjórnvöld fylgja
þeim málum nægjanlega eftir.
Island ætti að hafa sjálfstæðari
rödd á alþjóðavettvangi. Það
sem vantar kannski helst er að
einhver ákveðinn starfsmaður
utanríkisráðuneytisins hafi ein-
göngu mannréttindamál á sinni
könnu en sjái ekki um mörg
önnur verkefni samhliða. Þetta
er því ekki spurning um afstöðu
heldur vilja og mannafla."
Alvöru myndlistarmaður á þriðjudagskvöldi...
Staðun Bar við Klapparstíg í
Reykjavík. Stund: Þriðju-
dagskvöld, laust undir mið-
nætti. Aðalpersónun Myndlist-
armaður og ritstjóri. Auka-
persónur: Umbrotsmaður,
spænskættaður barþjónn og
handfylli af grámyglulegum
barflugum sem sitja hoknar yfir
bjórglösum og stúdera borð-
plöturnar. Stenunning: Inni er
rökkvað og flamengótónlistin
jafn lágt stillt og pískrið í gest-
unum. Við barinn sitja ritstjóri
HP og umbrotsmaður hans.
Spjalla saman. Riðvaxinn
myndlistarmaður ráfar inná
staðinn og er greinilega dauða-
drukkinn (einn viðstaddra).
Svosem ekki óvanaleg sjón.
Myndlistarmaðurinn hefur ekki
selt verk í háa herrans tíð og á
við þunglyndi og heiftarlegt
áfengisvandamál að stríða. Or-
sök og afleiðing. Hann skáskýt-
ur sér með erfiðismunum upp
að möndlulaga barnum, horfir
sljóum augum á alla auðu stól-
ana og ákveður að hlamma sér
þunglega niður við hliðina á rit-
stjóranum og umbrotsmannin-
um. Eftirfarandi samtal á sér
stað milli myndlistarmannsins
og ritstjórans. Umbrotsmaður-
inn heldur sig til hlés. Viturlegt.
Samtal: „Hrmpf... Strákar,
um hvað þykist þið vera að
tala? Fjárann eruð þið að
pukra?“ Blaðið. „Miguel...
Hvaða helvítis blað? Hvað vitið
þið um blaðamennsku eða lífið
yfirleitt?“ HP. Þekkjumst við?
„Ertu sturlaður? Ertu orðinn of
góður til að heilsa? Afhverju
veifarðu höndunum í kringum
þig einsog hommi?“ Stoelar.
Svona tjái ég mig. „Einsog
hommi?" Hmmm... „Hvernig
stendur á því að þú stendur
ekki með Ijósmyndaranum þín-
um? — Miguel, einn kaffi.“ Ég
var að segja rétt í þessu að ég
væri stoltur af þvt að standa
með honum. „Nú, annað heyrð-
ist mér: þú varst víst að hnýta í
hann. Ritstjórar sem koma illa
fram við ljósmyndara eru skít-
hælar. — Miguel, á ég að fá
þetta kaffi núna, eða á ég að
koma á morgun og sækja það?“
Ég var ekki baun að hnýta í
hann. Þvert á móti finnst mér
hann vera snillingur. Ef þú finn-
ur hjá þér þörf til að hlera sam-
töl annarra, reyndu þá að fara
rétt með tilvitnanir í þau. „Mér
finnst þið bara vera asnar.“ Já,
akkúrat. „Hversvegna hættirðu
þessu ekki áðuren þú gerir
sjálfan þig að enn meira fífli?"
Hvað meinarðu? „Æi, bara
þetta bullblað. Þú ert enginn
gáfumaður." Nei, það er rétt hjá
þér. Ég er sko enginn gáfumað-
ur. Best að hœtta þessu. Pakka
saman. Fara heim. Halda áfram
með legókubbana. „Já, þú ert
fremur illa gefinn hálfviti og
skalt ekki halda að þú sért gáfu-
maður.“ Miguel, einn stóran
bjór. „Þú blæðir á mig í kvöld.
Einn kaffi og tvöfaldan viskí
hingað.“ Æi, því miður er ég
ekki með peninga fyrir því. —
Heyrðu, til að skipta um gír; ansi
voru þetta sniðug verk hjá þér
þarna í fyrra. Þessar innsetning-
ar, eða hvað sem svonalagað
kallast. Fyndnar. „Sniðug?
Fyndnar? Ertu ruglaður? Hvað
þykist þú vita um myndlist?
Ætlarðu ekki að borga ofaní
mig? Djöfull geturðu verið leið-
inlegur!" Er ég leiðinlegur afþví
að ég er ekki nógu múraður í
augnablikinu? „Já, og ég er orð-
inn hundleiður á þér! Þetta
voru mögnuð ádeiluverk á ís-
lenska þjóðfélagið. Pólitísk
steitment listamanns." Ég skil.
„Þú ert blábjáni." Sömuleiðis.
„Ég? Þakka þér kærlega fyrir.
Það er naumast að menn setja
sig á háan hest í kvöld og
hreyta ónotum í gesti og gang-
andi. Heldurðu að þú sért eitt-
hvað?“ Nei, en þetta kemur nú
úr allra hörðustu átt. „Þú ert
hálfgerður fáráðlingur og eng-
inn gáfumaður þótt mamma þín
haldi það.“ Já, hún veður örugg-
lega villu og svíma uppí háls.
„Hún hefur fordekrað þig. Þú
ert mömmustrákur líktog öll
þessi galtóma X-kynslóð. Hálf-
viti sem veist ekki baun í bala.
Sniðug verk, mæ es. Þetta var
fúlasta alvara. Eitthvað sem þú
getur ekki haft skilning á.“ Hver
er þessi maður? Ég þekki hann
ekki. Hvaða gáfumannsrugl er
þetta íhonum?Förum.
Tjaldið fellur og í sömu mund
kemur myndlistarmaðurinn
stormandi á það og dettur til
jarðar. Rífur tjaldið með sér.
Ælir á gólfið. Hann hættir ekki
fyrren í fulla hnefana. Kaldur
hrollur fer um áhorfendur á
fremsta bekk. Þetta var ekki
hægt að feika. Hann er greini-
lega alvöru myndlistarmaður...