Lesbók Morgunblaðsins - 31.10.1998, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 31.10.1998, Blaðsíða 11
+ BRÆÐRATUNGA A FYRRI OLDUM CIRKJA að innan. Ekki telst hún rík af kirkjugi ipum, en stjakar tveir, stórir og merkilegir, junni snemma á öldinni og settir á Þjóðminjasafnið. Sérstæðasti gripurinn er altaristafla (isteins Guðmundssonar frá Hlíð, sjá mynd í fyrri grein í síðustu Lesbók. HEYSKAPUR í Bræðratungu um 1930 í búskapartíð Skúla Gunnlaugssonar sem byggði þar fyrsta steinhús sveitarinnar 1924. Það ber yfir hluta gamla bæjarins sem þarna stendur enn. A þeim stað var hið forna bæjarstæði í Tungu. afÖÖk^lSirS!'' H§S? ¦ í -í~ -V /ÉarW '-' .;.,.. ...,...*,._......:. ¦-ítÉf*k '^sB^É'K JBl Ti r - . - ~" : ¦¦ :.'. ¦ - .,.¦ ¦. ¦ ¦ /. K'c -^; >¦ É ¥-¦/ ''^^¦^- ! ( ' ^j B-5? K^^^ns - <. ¦..":¦/¦>¦.;, - '"'.¦¦¦¦. •/.'¦'¦; '.VV; ¦:;'¦¦;¦/ . ¦ ' ¦. .' 4.y.i- ¦"¦: &*:¦ ,',¦ í í Bræðratungukirkju og eð hefðbundnum skreyt- ' Gretu Björnsson. NÚTÍMA vélakosti beitt við heyskapinn (Bræðratungu síðastliðið sumar. KIRKJUGARÐINUM í Bræðratungu hvíla nokkrar sögu- rægar persónur, en ekki var alltaf friðvænlegt á staðn- jm og lét Gissur Þorvaldsson til dæmis bera flest verð- næti í kirkjuna þegar vitneskja barst um að Órækja Snorrason væri á leið til Tungu með liðssafnað. lundaður, örlátur, vinsæll, djarfmæltur, fyrir- mannlegur í framgöngu", enda hélt hann sig ríkmannlega og hélt fræga veizlu þegar hann gifti Kristínu dóttur sína Þorláki Hólabiskupi. Sérstakur og fáheyrður vandi hafði komið upp í Bræðratungu. Þegar sendiboði kom að norðan með bónorð biskupsins stóð svo afleit- lega á að heimasætan í Tungu var heitbundin Eggerti Björnssyni á Skarði og þeir feðgar lagðir af stað að vestan til að vitja meyjarmála. Ráðahagurinn að norðan þótti þyngri á metum; þar að auki afþakkaði maður ekki slíkt tilboð frá sjálfum Hólabiskupi. Gísli lögmaður í Tungu hefði þegið að hafa eitthvað af nútíma fjarskiptatækni, en eins og á stóð tók hann þann kost að ríða sjálfur á móti Skarðsmönn- um. Eins gott að hann átti fleiri dætur og sætt- ust menn á að Eggert fengi eina yngri, svona þegar hún væri komin af barnsaldri. Við það var staðið. Brúðkaupsveizla þeirra Þorláks og Kristínar í Bræðratungu var ein af þessum mikilfeng- legu veizlum á staðnum. Hnýsilegt er að glugga í lýsingu á henni í Sýslumannsævum Boga á Staðarfelli. Þar segir svo: Tjald Þorláks biskups stóð langt frá bænum, norður í holtum. Pangað reið Oddur biskup með fylgd sína. Síðan var skipað niður brúð- gumareiðinni, sem þá var tíð í stórhófum, á laugardagskvöld heim til Bræðratungu, svo að jafnan riðu þrír og þrír samsíða með jöfnu miUibili, þar til helmingur mannfjöldans var af stad kominn, en síðan tveir og tveir. Seinast riðu biskuparnir báðir frá tjöldunum, og voru þá hinir fremstu komnir heim á staðinn, en er kom að túninu, var öllum mannfjöldanum skipt í tvær langar raðir, og sátu allir á hestum, var sín röð eða fylking á hverja hlið heim með tröð- um öilum, þeir yztir, sem undan höfðu riðið, og svo hverjir að öðrum, voru þeir því meirihátt- ar, sem þeir voru síðar í brúðgumareiðinni, en í gegnum kví þessa riðu fyrirmennirnir heim að staðnum og stigu afhestum. Sá þá ekki í völl- inn fyrir hestum og mónnum, er þeir stigu af báki. Var Gísli lögmaður hinn mesti höfðingi og rausnarmaður heima fyrir með vinaflokk sinn, og bað alla gesti sína að vera velkomna, en kvaðst afskiija alla norðlenska hæversku. Veitti lögmaður hið stórmannlegasta svo að ei hefur brúkaup á þeim tímum verið ríkmann- iegrahér." Auðsætt er að í Tungu hafa verið mikil húsa- kynni á þessum tíma, enda húsaði Gísli lög- maður bæ sinn svo vel, að ekki þótti betur gert annarsstaðar. Það var ekki verið að staulast hálfboginn inn um myrk og löng göng svo sem síðar varð algengast, heldur var til þess tekið, að dyraloftið var reist á stólpum, vandað mjög, og með eirslegnu þaki. Allt fór það forgörðum og brann skömmu eftir andlát Gísla lögmanns þegar eldingu sló niður í bæinn. VII Vigfús sonur Gísla tók næstur við búi í Tungu í 11 ár, en varð síðan sýslumaður Rang- æinga og fluttist að Stórólfshvoli. Á Tunguár- um sínum kynntist hann í Skálholti ungum guðfræðingi, Brynjólfi Sveinssyni og bauð hon- um til dvalar í Tungu. Vinátta Brynjólfs við Tungufólkið hélst upp frá því, en átti eftir að draga dilk á eftir sér. Hákon, yngri bróðir Vigfúsar, tók næst við búi í Bræðratungu; vel látinn maður og í ýmsu mikilhæfur. Verðandi bændur á hófðingjasetr- inu hafa skimað um land allt eftir göfugu konu- efni og þá var ekki fengizt um, þó að vel ættað- ur og álitlegur kvenkostur væri rétt milli tekt- ar og tvítugs. Gísli lögmaður í Bræðratungu hefur vitað um heimilisaðstæður hjá kollega sínum, Magnúsi lögmanni á Möðruvöllum »1 nyrðra og að þar var upprennandi heimasæta. Það var Helga Magnúsdóttir, sem þá var að- ~ eins 16 ára þegar hún var föstnuð Hákoni í Bræðratungu. Og það er sú sama matróna ¦ Helga sem bezt reyndist Ragnheiði biskups- dóttur í hennar raunum og stofnaði jafnvel í voða vináttu sinni við biskupinn. Hákon í Bræðratungu, eiginmaður Helgu, varð bráðkvaddur 1652 og jarðaður á óðali sínu „með yfirsöng Brynjólfs biskups". Þá var Helga í Bræðratungu aðeins 29 ára og gekk þó með sjöunda barn þeirra hjóna. Hún var mikil- hæf kona og mat Brynjólfur biskup hana mik- ils og lét á gamals aldri svo um mælt, „að fyrir ofan moldu væri enginn sá er hann ynni betur eða hefði meira gott við að virða en hana". Helga Magnúsdóttir bjó í Tungu til æviloka 1677, en raunar varð hún aðeins 53 ára. Veg- legur legsteinn var settur á gröf þeirra hjóna og er hann einn þeirra þrigga sem nú eru á stalli við kirkjuna. VIII Þá kemur til sögu Magnús Sigurðsson, Júngkærinn í Bræðratungu", sem Halldór Kiljan Laxness hefur gert ódauðlegan í ís- landsklukkunni. Hann er í bókinni vonlaús fyllibytta sem fer að heiman, liggur fyrir hunda og manna fótum í kaupstað og kemur heim í aumkunarverðu ástandi. En var Magn- ;l ús Sigurðsson þannig? Það rétta er að hann fékk góðan vitnisburð "•; framan af, en hneigðist til drykkju með aldrin- um. Magnús var sýslumannssonur að norðan, \SOGULEGAR PERSONUR + LESBÓK MORGUNBLADSINS ~ MENNING/LISTIR 31. OKTÓBER 1998 1 1

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.