Morgunblaðið - 20.05.2001, Síða 14

LISTIR
14 SUNNUDAGUR 20. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
T
ENÓRSÖNGVARINN Serg-
ei Larin, sem Kristján Jó-
hannsson segist telja
„grande tenore“ og taka ofan
fyrir, þar sem hann sé
„miklu betri en allir þessir
gaurar“, er Rússi, sem hóf
feril sinn í Vilnius í Litháen. Í samtali við
brezka tónlistartímaritið Gramophone seg-
ist hann hafa haldið þangað 1981 til þess að
læra raddbeitingu hjá kennara við tónlistar-
skólann þar og árið eftir kom hann fyrst
fram í Vilniusaróperunni í hlutverki Alfredo
í La Traviata.
1989 réðst hann til Þjóðaróperunnar í
Bratislava og 1990 náði hann eyrum um-
heimsins, þegar hann söng Lensky í Évgen-
íj Onegin í Þjóðaróperunni í Vín. Eftir það
má segja að honum hafi staðið allar dyr
opnar. Hann hefur
m.a. sungið víða á
Ítalíu, á Scala, í
Bologne, Flórenz og
Napólí, í Covent
Garden í London,
óperunum í París,
óperunni í Monte Carlo, óperunum í Frank-
furt, München, Stuttgart og Berlín, Zürich
og Amsterdam, Buenos Aires og San
Francisco. Vorið 1994 söng hann fyrst í
Metropolitanóperunni í New York.
Hann hefur komið víða fram á tónlist-
arhátíðum og tónleikum, þar sem m.a.
Claudio Abbado, Vladimir Fedoseyev,
Neemi Jarvi, Zubin Mehta og Riccardo
Muti hafa staðið við stjórnvölinn.
Fyrstu óperusýningarnar, sem Larin tók
þátt í, voru fluttar á litháísku, en hún stóð
ekkert í honum. Tungumál eru eitt af hans
áhugamálum og hann talar sjö tungumál.
Áður en hann hélt til Vilnius nam hann
frönsku við Gorkyháskóla og þegar hann fór
að syngja í París, hrósuðu frönsk blöð hon-
um fyrir vald hans á franskri tungu. Í
Gramophone sagði í fyrra, að þótt Larin
syngi fallega frönsku, geri hann betur bæði
á þýzku og ítölsku.
Í samtalinu við Gramophone segistLarin ekki vera ljóðrænn tenór, röddsín sé öflugri en svo. Hann segistvinna að því upp á hvern dag að þróa
báðar hliðar raddarinnar; ekki aðeins bæta
við kraftinn og styrkja neðra raddsviðið til
átaka við hljómsveitina, heldur líka að ná
valdi á veikum söng og jöfnum hendingum
með miðlungsveikum söng, að geta sungið
langar hendingar án þess að pína sig um of.
Hann segir átrúnaðargoð sín öll í fortíðinni
og í hans huga ber rödd Franco Corelli
hæst.
Sergei Larin hefur sungið inn á nokkrar
geislaplötur fyrir Chandos; lög eftir rúss-
nesk tónskáld við undirleik Bekovasystra,
þar á meðal sérstakar plötur með lögum
Tsjaíkovskíj og Rachmaninov, einnig rúss-
neskar óperuaríur og lög rússneskra tón-
skálda við ljóð vestrænna skálda. Þá er
hann meðal flytjenda á geislaplötum
Deutsche Grammophon með óperunum
Lafði Macbeth frá Minsk eftir Shostakovich
og Mazeppa eftir Tsjaíkovskíj og hann hef-
ur sungið í útgáfu SONY Classical á Boris
Godunov eftir Mussorgsky.
Í október 1995 hlaut Sergei Larin Verdi-
verðlaun Verdifélagsins í Parma.
Gagnrýnandi Gramophone segir í umsögn
um plötuna með Boris Godunov (1994), að
sá Grigory, sem Larin syngi, sé sá bezti á
plötu til þessa. Í umsögn Gramophone um
plötu með söngvum rússneskra tónskálda
(1997) er Larin m.a. sagður syngja unaðs-
fagran tón og á öðrum stað er tenórrödd
hans sögð fallega hrein, styrk og jöfn, hún
slakni ekki á neðri tónum og stígi með
kröftugum hljómi. Og enn einn gagnrýnandi
Gramophone segir í umsögn um geislaplötu
með rússneskum aríum (1998), að rösklega
fertugur sé Sergei Larin kominn á toppinn
og sé vissulega beztur „nýju tenóranna.“
Larin söng hlutverk Calaf prins á móti
Kristjáni Jóhannssyni og Lando Bartolini,
þegar Turandot var flutt í forboðnu borg-
inni í Peking 1998. Um þann flutning segir
Larin í samtali við þýzka tónlistartímaritið
Das Opernglas, að uppfærslan hafi verið
mjög svo hefðbundin. En staðurinn gæddi
sýningarnar sérstöku lífi, sem blandaðist
töfrum tónlistar Puccini. Verst þykir hon-
um, hvað fáir gátu sótt sýningarnar, en
miðarnir voru seldir við hreinu okurverði.
Sergei Larin er söngvari sem vill að sér-
hver maður eigi þess sem oftast kost að
koma í óperuna.
Þessi sýning í Peking, sem Zubin Mehta
stjórnaði, vakti heimsathygli. Hún var gefin
út á geislaplötu og myndbandi meðLarin,
Giovanna Casolla sem Turandot og Barbara
Frittoli í hlutverki Liu. Heldur fær platan
slaka útreið í Gramophone, en á myndband-
inu ber sviðssetningin nokkuð í brestina.
Larin er sagður gnæfa upp úr söngv-
arahópnum með túlkun sinni á Calaf.
Ég þekki Sergei Larin ekki náið, enég hef sungið með honum í tví-gang og hann er einn af þeimbeztu,“ sagði Kristinn Sigmunds-
son, óperusöngvari, í samtali við Morgun-
blaðið, þegar lokið var sýningum á Don
Carlos hjá Bastilluóperunni í París, þar sem
Sergei Larin söng titilhlutverkið og Krist-
inn forseta rannsóknaréttarins. „Hann berst
ekki mikið á og er hinn ljúfasti í allri við-
kynningu,“ sagði Kristinn.
Morgunblaðið sagði Kristni af ummælum
Kristjáns, sem voru svar við vangaveltum í
Time um arftaka tenóranna þriggja, þar
sem Roberto Alagna og José Cura voru
m.a. nefndir og einnig Marcello Alvarez og
Salvatore Licitra, en Sergei Larin ekki.
Kristinn sagði slíkar vangaveltur ósköp
ómerkilegar og kvaðst vel geta tekið undir
orð Kristjáns þar um. „Ég var nú einu sinni
að hlusta á Alagna, sat úti í sal, og þá hugs-
aði ég með mér: Hér þyrfti nú Kristján að
vera kominn!
Þetta snýst allt meira um viðskipti en
list. Plötufyrirtækin eru með því að hampa
söngvurum eins og Alagna og Cura að
reyna að halda í eitthvað, sem þó er hrunið.
Sergei Larin er ekki í þessum flokki og svo
er um fleiri góða söngvara. Hann er mjög
traustur listamaður og er ekkert að slá um
sig í auglýsingum. Ég hef nú meiri trú á
þannig fólki.
Ég hef sungið með honum í Don Carlos
og Évgeníj Onegin og hann er frábær
söngvari.“
Í viðtalinu við Das Opernglas er SergeiLarin spurður út í fjölbreytt verk-efnaval sitt; hann syngi upp á franskaóperu, rússneska og ekki sízt ítalska
og leggi stund á ljóðasöng með. Larin svar-
ar því til, að hann geti ekki hugsað sér að
verða tónlistarlegur eintrjáningur. Óperan
bjóði upp á svo mörg ólík og áhugaverð
hlutverk, sem krefjist ekki bara söngs held-
ur einnig sálfræðilegrar innlifunar. Slík
hlutverk eru hans ær og kýr!
Hann segir, að til þess að geta túlkað
tónlist af ólíkum uppruna verði söngvarinn
að vefa þjóðernið saman við röddina. Þýð-
ingarmest sé þó að skilja hvert orð, sem
sungið er. Tónlistin breytist með málinu,
rétt eins og munnurinn starfar ólíkt eftir
því, hvort mælt er á frönsku eða þýzku.
Söngvari verður að kunna skil á þessum
mun, annars syngur hann bara út í bláinn.
Sergei Larin segist þeirrar skoðunar, að
söngvarar af hans kynslóð séu tæknilega
betur til söngs búnir en tenórar fyrri tíma.
En tæknin ein dregur menn skammt. Það
vegur þyngst, að söngvarinn þekki það sem
líkt er með tónlist Tsjaíkovskíj og Puccini,
en hafi um leið sérkenni beggja á valdi sínu.
Larin segir, að hvað sem öllu líði, sé
ítalski skólinn enn sem fyrr undirstaða alls
óperusöngs. Það lærði hann ungur í Litháen
og ekkert hefur breytt því. Þegar allt komi
til alls, sé rússneski skólinn sprottinn upp
úr þeim ítalska. Þegar Rússland var opið til
vesturs, blönduðust rússneskur söngur og
ítölsk raddment. Tæknilega séu skólarnir
eins og tungumálin svipuð til söngs. En eft-
ir októberbyltinguna var söngurinn sem
annað tekinn í þjónustu flokksins og þróað-
ist þá til verri áttar.
Nú er öldin önnur; handjárnin eru horfin
og söngurinn hefur lifað af hina pólitísku
herleiðingu. Fólk og fyrirmenn deila nú
sætum í óperuhúsunum, listamenn sækja
vestur á bóginn og vestrænir straumar leita
austur. Larin segir það aðeins tímaspurs-
mál, hvenær landamærin leysast upp og
austrið verður vestrinu jafngilt óperusvið.
Talinu víkur þessu næst að geisla-plötuútgáfu og þar segir Larin viðramman reip að draga. Söngvarinnverði að taka því sem að honum er
rétt, fremur en að hann geti látið drauma
sína rætast. Þannig sé farið með söng hans
á plötum í Mazeppa og Lafði Macbeth frá
Minsk, en hins vegar megi líta á þátttöku
hans í Boris Godunov sem sérstakt happ.
En þegar hann segi plötuútgefendum að
hann langi til að syngja í Spaðadrottning-
unni, þá sé viðbáran sú að á þeim bæ sé
samkeppnin alltof mikil, of margar upp-
tökur séu á markaðnum. Stóru útgáfufyr-
irtæki vilji bara halda í það sem þau hafa
og enga áhættu taka. „En hún getur nú
borgað sig eins og sýndi sig, þegar ég söng
lög Mussorgskis inn á plötu!“
En hvers vegna hefur hann dálæti á Her-
manni í Spaðadrottningu Tsjaíkovskíj?
„Mörgum ítölskum hlutverkum, sem ég
syng, eru lagðar gullfallegar aríur í munn,
en þau eru öll á yfirborðinu. Ég hef alltaf
barizt gegn þeirri klisju, að tenórar séu
bara til þess að fara upp á háa cið á færi-
bandi.“ Hermann er tilvalinn til þess að
Larin fái ekki aðeins að syngja heldur líka
útrás fyrir löngun sína til þess að kafa
djúpt í sálarlíf persónunnar.
Hvaða hlutverk önnur eru á óskalist-
anum? Hann nefnir fyrst til Andrea Chén-
ier og Idomeneo í samnefndum óperum Gi-
ordano og Mozart. Og hann er að búa sig
undir hlutverk Werther í samnefndri óperu
Massenet. Reyndar segir hann að einhverjir
telji rödd sína ekki nógu ljóðræna fyrir það
hlutverk, en hann er þeirrar skoðunar að
Werther hæfi vel kröftug rödd.
Svo segist hann vera spenntur fyrir
Wagner og getur vel hugsað sér að syngja
Lohengrin. Óttast hann ekkert að þau átök
kunni að skaða röddina? Jú. Hann kannast
við ummæli Melchior; menn fæðast ekki
hetjutenórar heldur þroska sig til þess.
Honum hefur verið boðið að syngja í Wagn-
er, en hefur alltaf neitað því til þessa, því
hann segist hafa séð marga félaga sína fara
flatt á því. „En Lohengrin er hlutverk, sem
ég get látið mig dreyma um.“
Í samtalinu við Gramophone kemurlíka fram, að Larin veit að allt hefursinn tíma og að sá einn tapar, semreynir að hnika honum til. Hann seg-
ir þá Abbado oft hafa rætt um Óþelló, en sé
litið til ítölsku stórtenóranna hafi þeir allir
beðið með að taka Óþelló upp í hlutverka-
skrá sína. Það hlutverk sé ekki aðeins
spurning um rödd heldur þurfi það líka lífs-
reynslu og burði, sem aðeins náist með ára-
langri listiðkun.
Þýzka tímaritið færir vaxandi íburð í óp-
erusýningum í mál við Sergei Larin, sem
segir þróunina víða liggja til hreinna
skrautsýninga. Umbúðirnar eigi að trekkja.
En þótt gott sé að gleðja augað finnst hon-
um óperan fara fyrir lítið, þegar skrautið
ber tónlistina ofurliði. „Ef tónlistin týnist
geta engin leiktjöld bætt fyrir það.“
Hann er miklu betri
en allir þessir gaurar
Sergei Larin
AF LISTUM
Eftir Freystein
Jóhannsson
frjo@mbl.is
FYRIR skemmstu voru haldnir á
Skriðuklaustri tónleikar, þar sem
Ingveldur G. Ólafsdóttir söng lög
Atla Heimis Sveinssonar við ljóð
Jónasar Hallgrímssonar. Tón-
skáldið lék undir á píanó.
Atli Heimir hefur samið um
þrjátíu lög við ljóð Jónasar. Þau
hafa verið gefin út á geisladisk
og fylgja honum tvö nótnahefti,
annað fyrir rödd og píanó og hitt
eru léttar útsetningar fyrir smá-
ar hendur. Upphaflega samdi Atli
Heimir flest lögin við leiksýn-
inguna Legg og skel, sem Bríet
Héðinsdóttir hugðist vinna fyrir
börn. Inn í sýninguna átti að
flétta kvæðum og ljóðum Jónasar.
Af sýningunni varð þó aldrei, en
Atli Heimir hélt áfram að bæta
við í lagasafnið. Signý Sæmunds-
dóttir flutti svo lögin í fyrsta sinn
fyrir nokkrum árum, í Skarðs-
kirkju í Landsveit.
Í samtali við Ingveldi eftir tón-
leikana, sagði hún mikinn feng að
fá Atla Heimi austur og mjög
gaman að fá tækifæri til að
syngja lögin aftur, en áður flutti
hún þau fyrir tveimur árum í
Safni Sigurjóns Ólafssonar í
Reykjavík.
Ingveldur segir þau ljóð Jón-
asar sem Atli valdi til að semja
við, eiga náttúruna og ástina
sameiginlega. Lögin séu afar ein-
læg og í einskonar gamaldags
stíl. Tónleikarnir, sem hefðu mátt
vera betur sóttir, tókust hið
besta. Auk 12 laga Atla Heimis
fluttu þau Ingveldur sex lög eftir
Brahms. Ingveldur, sem er
skólastjóri Hússtjórnarskólans á
Hallormsstað, sagði mikið fyr-
irtæki að halda tónleika sem
þessa og segist ekki hafa íhugað
frekara tónleikahald eystra að
sinni.
Vor með Jónasi
í Skriðuklaustri
Morgunblaðið/SBG
Ingveldur G. Ólafsdóttir og Atli Heimir Sveinsson flytja lög Atla við ljóð
Jónasar Hallgrímssonar í viðhafnarstofunni í Skriðuklaustri.
Egilsstaðir