Pressan - 10.11.1988, Blaðsíða 18

18
Fimmtudagur 10. nóvember 1988
sjúkdómar og fólk
Bólgna táin hans Kára
OTTAR
GUÐMUNDSSON
LÆKNIR
Hressilegur en haltur
Hann haltraði inn á stofuna til
mín einn eftirmiðdag um vor. Á
listanum mínum stóð, að hann héti
Kári B. og væri 65 ára gamall. Kári
B. hafði aldrei komið til mín áður
og samkvæmt sjúkraskránni kom
hann sjaldan til lækna stöðvarinn-
ar. Hann hafði komið nokkrum ár-
um áður vegna slæmsku og sýking-
ar í olnboga en annars stóð næsta
fátt um Kára í skránum. Kári var
liðlega byggður, grannholda og
kvikur í hreyfingum, hressilegur og
virtist mun yngri en fæðingarárið
sagði til um. Hann var klæddur í
gráan frakka og bláleitar bUxur, í
fjólublárri skyrtu með rautt slifsi.
Hann var enn á loðfóðruðum
breiðum kuldaskóm þótt komið
væri fram i apríl og veður öll ákaf-
lega mild. — Hvað er að? spurði
ég, þegar við höfðum Romið okkur
fyrir og virt hvor annan fyrir okkur
um stund. — Ég er svo djöfull kval-
inn í annarri löppinni, sagði Kári,
og orðinn alveg draghaltur. Ég sem
aldrei hef kennt mér neins meins t
fótunum, en núna getur maður
varla gengið lengur og alls ekki
hlaupið á eftir stelpunum. Kári
brosti breitt og blikkaði mig um
leið. Hann var með gulleitar eigin
tennur. — Ertu vanur að hlaupa á
eftir þeim? spurði ég, alvarlegur í
bragði. — Stelpur eru það dásam-
legasta sem til er, sagði Kári og
lygndi aftur augunum. Þegar ég er
hættur að horfa á eftir kvenfólki og
dreyma um það á nóttunni, þá
máttu fara að láta smíða utan um
mig kistuna. — Hvað ertu hár?
spurði ég. — Svona 176 sentimetr-
arsagði Kári, af hverju?— Égætla
bara að punkta þetta hjá mér, svona
upp á lengdina á kistunni, ef ég
skyldi þurfa að panta hana ein-
/ hvern tímann. Hann hló aftur og
sagði: Nei til þess kemur nú ekki í
bráð. — Ertu ekki giftur? spurði
ég. — Marggiftur, sagði Kári, en
einhleypur eins og er.
Bólgin tá
— Hvað ertu búinn að vera lengi
svona? spurði ég. — Þetta byrjaði í
fyrri viku, svaraði Kári. Skyndilegir
verkir í annarri stóru tánni og hún
fór að bólgna upp. Þetta hafa verið
djöfull miklir verkir, mér hefur
stundum fundist ég ekki þola sæng
ofan á tánni, svo kvalinn hef ég ver-
ið á nóttunni. Annars er þetta að
lagast en mér fannst að ég ætti að
fara til Iæknis vegna þessa. Pabbi
gamli hafði eitthvað svipað í tánni,
hann fór með þetta til hans Guð-
mundar heitins læknis, sem var
hérna einu sinni, og Guðmundur
sagði þetta vera þvagsýrugikt, sem
hann kallaði ríkra manna gikt.
Bólgan var aðallega í táliðnum
og húðin yfir heit og blárauð. Hann
kveinkaði sér við snertingu á táliðn-
um en sagðist þó vera eitthvað betri
en þegar þetta byrjaði. Ég leitaði að
bólgum í öðrum liðum en fann
ekki. Kári sagðist líka vera hálf-
slappur, hann fengi oft hroll og um
tíma hafði hann verið með hita.
Skoðunin leiddi ekkert annað í Ijós
afbrigðilegt en smáhækkun á blóð-
þrýstingi, svo ég sagði Kára að fara
í aftur og hann gerði það. í sjúkra-
sögunni og persónusögunni kom
ekkert nýtt fram. Hann sagðist þó
hafa fengið svipað kast með liðverk
í tánni fyrir nokkrum árum en þá
hefði þetta gengið yfir af sjálfu sér
og hann ekki leitað Iæknis. Kári
hafði verið með eindæmum heilsu-
hraustur um ævina og greinilega
mikill kvennamaður. Hann hafði
verið kvæntur þrisvar og átti 5 börn
með þessum konum. Hann hafði
unnið mikið um ævina, bæði til
sjós og lands, en var núna húsvörð-
ur í einhverjum skólanum.
Rannsóknir og lyf
— Já, sagði ég, þetta er senni-
lega þvagsýrugikt, en við verðum að
gera rannsóknir á þér til að sanna
það. — Ætlarðu ekki að gefa mér
neitt við þessu? spurði hann.— Jú,
ég gef þér hérna giktarlyf, eða
bólgueyðandi lyf, sem heitir
Naproxene, til að draga úr sársauk-
anum. Síðan kemurðu á morgun í
blóðprufu og við tölum saman aft-
ur eftir nokkra daga um framhald-
ið. Kári fór við svo búið og kom í
blóðprufuna daginn eftir og ég hitti
hann þá á göngunum og við köst-
uðum kveðju hvor á annan. — Ég
er miklu betri, sagði hann og brosti
breitt. Blóðrannsóknin sýndi veru-
lega hækkun á svokallaðri þvag-
sýru auk þess sem hann var með
hækkun á hvítum blóðkornum og
sökkhækkun. í þvaginu var smá-
vottur af eggjahvítu en annað var
eðlilegt. Nú þurfti ekki framar vitn-
anna við. Kári var greinilega með
þvagsýrugikt, eins og hann hafði
reyndar grunað sjálfan. Guðmund-
ur heitinn læknir hafði kallað sjúk-
dóminn ríkra manna gikt, en það
var vegna þess að eitt sinn var því
trúað að sjúkdómurinn stafaði
fyrst og fremst af of miklu kjötáti
auk púrtvínsdrykkju. Mjög margir
konungbornir og stórfrægir menn
hafa haft þennan sjúkdóm, menn
eins og Loðvík 14di, Newton,
Milton og Benjamín Franklin, sem
mögulega hefur haft áhrif á þessa
nafngift. Þvagsýrugikt stafar af of
miklu magni þvagsýru í blóðinu og
virðast þvagsýrukristallar falla út í
liðunum og mjúkvefjum og valda
þar þessum dæmigerðu sárindum.
Sjúkdómurinn leggst fyrst og
fremst á karlmenn, er ættgengur,
og bráður verkur í stóru tá er ein-
kennandi. . Þegar sjúkdómurinn
hefur staðið lengi getur sjúklingur-
inn fengið smáhnúða í mjúkvefi og
auk þess geta menn fengið einkenni
frá nýrum, bæði nýrnasteina og
nýrnabilun, sem stafa af þvagsýru-
kristöllum.
Lyfjameðferð við
þvagsýrugikt
Þegar Kári kom svo aftur til mín
leið honum miklu betur. Ég sagði
honum að hann væri með sama
sjúkdóm og Guðmundur heitinn
læknir hefði talið föður hans með.
Meðferðin væri lyf til að draga úr
þvagsýru í blóðinu. Til þess vildi ég
nota lyf sem héti Allopurinol eða
Zyloric, en auk þess mætti nota
annað lyf í sama tilgangi sem héti
Probenicid en ég veldi heldur
Zyloric. Auk þess vildi ég gefa hon-
um áfram þessi giktarlyf (Naprox-
ene) sem hann væri með til að ná
niður bólgunni í liðnum. Hann
hlustaði vel og spurði svo: Heyrðu,
hafa þessi lyf einhver aukaáhrif?
Verð ég nokkuð náttúrulaus af
þessu? Ég sagði: Nei, það held ég
ekki. Þú heldur bara þínu striki i
kvennamálunum en kannski verð-
urðu að spyrna með hinum fætin-
um svona fyrst um sinn. — Spyrna
hvað? spurði Kári, maður kann nú
fleiri en eina stellingu! Hann brosti
breitt og við kvöddumst. Næstu
mánuðina fylgdist ég með Kára og
hann tók Zyloricið sitt og ekki bar
á neinum köstum upp frá því. Hann
fór reglulega í þvagskoðun en allt
virtist í lagi með nýrun. Síðast þeg-
ar hann kom hafði hann gift sig í
4ða sinn og Ijómaði allur. — Hún
féll alveg fyrir mér þegar ég sagðist
vera með ríkra manna gikt, sagði
hann og kvaddi og gekk brosandi á
braut, kvikur sem fyrr. — Fátt er
svo með öllu illt að ekki megi nýta
það til veiöa, sagði ég spekingslega
við sjálfan mig og kallaði á næsta
mann.
Reimleikar i birtunni
Það er skammt stórra högga á
milli hjá Hrafni Gunnlaugssyni,
líkt og fyrri daginn. Um svipað
leyti og hann frumsýnir nýjustu
hreyfimynd sína, í skugga hrafns-
ins, sendir hann líka frá sér ljóða-
bók sem ber nafnið Reimleikar í
birtunni. Með góðfúslegu leyfi
útgefanda, Vöku-Helgafells, birt-
um við tvö kvæði úr þessari bók
og myndskreytingu sem gerð er af
Agli Eðvarðssyni.
Um tilurð fyrra kvæðisins,
Frumsýningar, skrifar Hrafn:
„Ljóðið er ort 4. febrúar 1984, að
kvöldi frumsýningardags kvik-
myndarinnar Hrafninn flýgur.“
En um það síðara, Páskar: „Ort
vorið 1988, rétt eftir páska. Um
páskana lauk ég við að klippa
myndina í skugga hrafnsins.
Kveðjustundin með því verki var
runnin upp og ég fann að ég hafði
lagt af stað til móts við óþekkt
öfl, án þess að ráða vegferð minni
sjálfur."
Póskar
Skammdegið grúfir yfir
ég gœti sofið í örmum þínum allan veturinn
en um páskana skipast veður í lofti
vatnið hríslast um fölbláar œðar
og ýfir upp sárin
Ég vakna eins og flugan í gluggakistunni
hamarsslög fyrir eyrum og sótthiti í birtunni
ennþá syngur fuglinn í krosstrénu þunga
og þú kallar að innan:
hvers vegna yfirgefurðu mig
Gráar sólir hnita hringa yfir borginni
þótt þú grátir og gnístir tönnum
er upprisan óumflýjanleg
Treystu ekki augum þínum
jafnvel María Magdalena
hélt að Kristur vœri kirkjugarðsvörður
þegar hann kom út úr gröfinni
Frumsýning
Langt er síðan hann gekk út á vegleysurnar
Nú getur hann ekki lengur munað
hvernig er að vera glaður
Samt brosir hann vandlega við gestunum
og tínir fram viðeigandi hlátra
(Á árum áður
var svo auðvelt að rata
Vceri enginn vegur
lagði hann nýja vegi)
Hér við hraðbrautina
bíða áfjáð augu og væntingar í hverju brosi
Hann leitar djúpt inn í sig
en getur ekki samglaðst sjálfum sér
Nú er hjartað tómur salur
Samt eru bekkirnir fullskipaðir
Fagnaðarlætin ómenguð
Hann horfir á andlitin
og reynir að finna til
Þau færa honum aðeins spurningar:
hvaðan er ég kominn
hvert er ég að fara
En sviðsetningin er stöðugt að verki
Áður en varir villist hann út úr salnum
sér sögur og sagnir rísa úr öskunni
og veit að
Engrar undankomu er auðið