Pressan - 20.01.1994, Blaðsíða 26

Pressan - 20.01.1994, Blaðsíða 26
Hlj óðform Y N D L I GUIXIIXIAR ÁRIUASON FINNBOGI PÉTURSSON KJARVALSSTÖÐUM í stuttu máli: Finnboga tekst enn á ný vel upp með flottu hljóð- verkí þar sem formið fær að hljóma. Finnbogi Pétursson bætir við enn einu glæsilegu hljóðverki með „Móttöku", sem er til sýnis og áhlustunar í ganginum milli salanna á Kjarvalsstöðum. Mönnum hefur gefist misvel að sýna á þessum stað í húsinu, en Finnbogi leysir úr þessu á einkar hugvitssamlegan hátt, þannig að það er einna líkast því að gangur- inn hafi verið hannaður með verk Finnboga í huga. Á langveggnum gegnt gluggun- um er fjórtán plaströrum raðað lá- rétt, m.ö.o. sjö rörum raðað hverju ofan á annað og aðskilin með vissu millibili eftir mismunandi hlutföll- um. Útkoman verður tvær raðir af panflautum eða orgelpípum sem snúa hvor að annarri. Við endann á rörunum eru hátalarar sem eru tengdir við forritara. Hljóðgjafinn er stuttbylgjumóttakari sem er leiddur inn í forritarann, hann sendir síðan stutt hljóðmerki til há- talaranna, eftir vissri forskrift. Út úr rörunum berast hljóðpúlsar sem hafa mismunandi tónhæð eftir lengd rörsins. Raðirnar skiptast á um að gefa frá sér hljóðmunstur sem er tvítekið í hvorri röð um sig. Verk Finnboga eru sett saman úr einföldum þáttum, skipulegri upp- röðun, reglubundnum slætti eða sveiflu og taktfastri tíðni, þar sem saman fara bæði form og hljóð. Inn í þetta reglubundna kerfi inn- leiðir hann gjarnan einhverja ófyr- irsjáanlega óreglu. Það sem hefur gert verk hans sérstök er hvemig honum hefur tekist að gefa hljóði sýnilegt form og nota hljóðformið sem myndrænan þátt í uppbygg- ingu verkanna. Á Bórealis-sýning- unni í Listasafhi Islands í fyrra var hann með þrjá pendúla sem sveifl- uðust misjafnlega hratt; neðan í hverjum pendúl hékk hátalari sem sveiflaðist yfir hljóðnema á gólfinu sem var tengdur í hring við hátal- arann, þannig að í hvert sinn sem hátalarinn var nákvæmlega yfir hljóðnemanum myndaðist „feed- back" og hátalarinn gaf frá sér hljóð. Það er einn kostur á þessum verkum að þau eru ekki óþarflega Það sem hefur gert verk Finnboga sérstök er hvernig honum hef- ur tekist að gefa hljoði sýnilegtform... flókin. Finnbogi vinnur með mjög einföld hljóðmerki, hann gengur út firá grunneiningu hljóðbylgjunnar. Orðið „bylgja" er ekki bundið við hljóð og þegar við gerum okkur í hugarlund eða útskýrum hugtakið sjáum við fyrir okkur mynd eða form; þetta notfærði Finnbogi sér í verkinu „Hring" sem var sýnt í Ný- listasafhinu 1991, en þar mynduðu hljóðbylgjur vatnsbylgjur. „Sínus- bylgja", sem er ákveðin tegund af hljóðbylgju, er einnig skilgreind á grafiskan hátt, og svokölluð „kassa- bylgja", sem Finnbogi hefur einnig notað, er svo kölluð vegna þess að hún er kbntuð. Það er því veruleg ástæða til að taka hið sjónræna eðli hljóðsins alvarlega og Finnboga hefur með hugviti og verkviti tekist að skapa verk þar sem við sjáutn hljóð og heyrum myndir. „Móttaka" er margþættara en mörg fyrri verka Finnboga — hljóðið sem kemur frá stuttbylgju- tækinu, munstur forritarans og lengd röranna — það fellur ekki saman í eins augljósa heild og hon- um hefur áður tekist að skapa. Það jaðrar einnig við að vera nokkurs konar „hljóðfæra-skúlptúr", sem er paeling sem getur hæglega leitt í aðrar áttir. En öll hönnun og út- færsla á verkinu er flott og ber vitni um agaða og vel ígrundaða vinnu. Sagan flýgur MAGNUS PÁLSSON NÝLISTASAFNINU í stuttu máli: Góð sýning þar sem hárfínt fegurðarskyn Magnúsar nýtur sín. Magnús Pálsson viðurkenn- ir engin mörk milli list- greina. Þótt vissulega megi kalla hann myndlistarmann hefur hann verið ötull andstæðing- ur aðskilnaðarstefhu milli mynd- listariðkenda og annarra lista- manna. Hann hefur unnið talsvert með leikurum, sbr. uppfærslu á „Sprengdri hljóðhimnu" í Þjóð- leikhúsinu 1991, og með hljómlist- armönnum í hljóðverki fyrir út- varp, „Freyfaxa". Það hefur ein- kennt þau verkefhi sem Magnús hefur sett sér að hann hefur notið aðstoðar bæði lærðra og leikra við uppsetningar á verkum sínum. Það sama er upp á teningnum á sýn- ingu Magnúsar í Nýlistasafhinu, sem ber heitið „Varla...". Hún kemur í eðlilegu framhaldi af sýn- ingu sem Magnús hélt fyrir réttu ári í Gallerí einn einn. Þar var nef- tóbaki hrúgað í horn með trúðsleg- um nefjum í kring, en úr hátölur- um bárust raddir sem fluttu texta og ýmis búkhljóð sem Magnús hafði sett saman. Þar hafði hann úrvalshóp leikara sér til fulltingis. Y N D L I GUIXINAR ÁRIMASOIM Það hljómar undarlega að segja um mann á hans aldri að hann taki framförum, en Magnús bætir um betur með hverri sýningu og þessi er framúrskarandi. Hún býður upp á margt af því besta sem sérkennir myndlist hans, hárfínt fegurðar- skyn og lúmskt skopskyn. Neftóbak lék stórt hlutverk á síð- ustu sýningu, en á þessari er það sápa og sterka sápulykt leggur um sali Nýíistasafiisins. Magnús hefur í mörg ár safhað notuðum sápum og þessum sápustykkjum, sem eru áreiðanlega fleiri hundruð af ýms- um stærðum og litum, er raðað saman á lágum strigaklæddum borðum til að mynda orð. Á borði í gryfjunni stendur skrifað orðið „Atlantis", í forsal er nafhið „Djengis Khan", og í SÚM-salnum eru tvö borð, annað með orðinu „Etán", sem er nafn á írskri álfa- drottningu, og á hinu stendur „Langbrok", sbr. Hallgerður lang- brók (en Magnús er þeirrar skoð- unar að „langbrok" sé rétt stafsetn- ing og þýði ekki síðbuxur, heldur sítt gullið hár). í kringum borðin eru staðsettir fjórir hátalarar og úr hverjum um sig kemur rödd. Raddimar fjórar þylja þulu sem Magnús hefur sett saman úr ýmsum textum sem tengjast orðunum. Þulan um Atl- antis er fengin úr Ódysseifskviðu og raddimar söngla seiðandi röddu um horfinn heim og unaðsreit. Við opnunina fluttu leikaramir Arnar Jónsson, Guðrún Stephensen, Jó- hanna Jónas og Jón Stefán Krist- jánsson, undir stjórn Kristbjargar Kjeld, þulurnar og gerðu það af- skaplega vel. Á meðan á sýning- unni stendur er spiluð upptaka. Það er mun áhrifaríkara að hafa leikarana fyrir framan sig og hljómburðurinn í safhinu er ekki' upp á það besta. Hljóðin í forsaln- um og gryfjunni vilja renna saman. En Mjómfallið og stemmningin sem raddirnar skapa skiptir meira máli en upplýsingagildi orðanna. í kringum hvert borð, í hverju „rjóðri", eins og Magnús kallar þau, er verið að segja sögu, á bak við hvert orð um sig liggur saga. Það má jafhvel segja að hvert sápu- stykki búi yfir sögu, hvernig eig- andinn hefur handleikið það og mótað milli handanna og hvemig sápan hefur dreift sér um allan heim með skolvatninu á svipaðan hátt og saga sem sögð er dreifir sér og varðveitist í ýmsum myndum mann fram af manni öldum sam- an. Flökkueðli sögunnar er undir- strikað með því að á sum sápu- stykkin eru grafin orð eða hend- ingar sem eiga heima í þulu sem tilheyrir öðra orði og öðru rjóðri. Þannig má kannski skilja orðsend- inguna sem Magnús hefur skilið eftir á súlu í forsalnum: „Sagan flýgur í loftinu og tekur á sig maska." „Magnús bœtir um betur með hverri sýningu og þessi er framúrskarandi." 6B PRESSAN FIMMTUDAGURINN 20. JANÚAR 1994

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.