Morgunblaðið - 17.08.2004, Qupperneq 25

MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 17. ÁGÚST 2004 25
George W. Bush Banda-ríkjaforseti veitti eðlis-fræðingnum RichardGarwin orðu í nóvember
fyrir „vísindalega ráðgjöf um mik-
ilvæg álitaefni sem varða þjóðarör-
yggi“. Aðeins þremur mánuðum síð-
ar undirritaði Garwin yfirlýsingu
þar sem stjórn Bush er gagnrýnd
harkalega fyrir að misnota, bæla
niður eða rangfæra ráðgjöf vísinda-
manna.
Yfir 4.000 vísindamenn, þeirra á
meðal 48 nóbelsverðlaunahafar, hafa
nú undirritað yfirlýsinguna.
Einstakir vísindamenn og hreyf-
ingar vísindamanna hafa áður hafið
upp raust sína til að gagnrýna stefnu
stjórnvalda í ákveðnu máli, til að
mynda þegar deilt var um eldflauga-
varnaáætlun Ronalds Reagans.
Þetta er hins vegar í fyrsta skipti
sem svo fjölmennur hópur sérfræð-
inga á mörgum sviðum vísinda lætur
í ljósi andstöðu við vísindastefnu for-
setans í heild.
Deilur vísindamannanna og Bush-
stjórnarinnar hófust fyrir nær fjór-
um árum og hafa magnast í aðdrag-
anda kosninganna í nóvember. For-
setinn hefur vikið þekktum
vísindamönnum úr ráðgjafarnefnd-
um sínum, hreyfingar vísindamanna
hafa birt langan lista yfir meinta
misnotkun stjórnarinnar á vísind-
um, auk þess sem vísindamenn og
fulltrúar stjórnarinnar hafa skipst á
ásökunum á fundum og síðum vís-
indatímarita.
„Fólk er hneykslað á því sem er að
gerast,“ sagði Kurt Gottfried, eðlis-
fræðingur við Cornell-háskóla og
formaður Sambands áhyggjufullra
vísindamanna, sem hefur verið í
fylkingarbrjósti í herferðinni gegn
vísindastefnu stjórnarinnar. Megin-
markmið þessarar hreyfingar er að
stuðla að því að stjórnvöld noti ná-
kvæmar vísindalegar upplýsingar
við stefnumótunina. Þótt hreyfingin
taki yfirleitt ekki pólitíska afstöðu
hefur hún stundum verið sökuð um
að aðhyllast vinstristefnu, t.a.m.
þegar hún barðist gegn kjarnavopn-
um.
Sagðir reka erindi demókrata
Embættismenn stjórnarinnar
vísa gagnrýni vísindamannanna á
bug, saka þá um að reka erindi
demókrata og reyna að grafa undan
stjórn Bush með því að halda því
fram að stefna hans byggist á hæpn-
um vísindum.
„Ég vil ekki að vísindin séu notuð í
pólitískum tilgangi og tel að það sé
að gerast núna,“ sagði John H. Mar-
burger III, vísindaráðgjafi forset-
ans.
Margir vísindamannanna, sem
hafa gagnrýnt stefnu Bush, hafa
ekki farið í launkofa með að þeir vilja
að forsetinn bíði ósigur í kosningun-
um í nóvember. 48 nóbelsverðlauna-
hafar hafa lýst yfir stuðningi við
John Kerry, forsetaefni demókrata.
Vísindamennirnir, sem hafa und-
irritað yfirlýsinguna, koma þó úr
báðum stóru flokkunum í Bandaríkj-
unum og nokkrir þeirra voru emb-
ættismenn í fyrri ríkisstjórnum
repúblikana, meðal annars í forseta-
tíð George Bush, föður núverandi
forseta.
Kerry og aðstoðarmenn hans hafa
reynt að færa sér óánægju vísinda-
mannanna í nyt. Í vikunni sem leið
voru þrjú ár liðin frá því að Bush
ákvað að takmarka fjárstuðning al-
ríkisins við rannsóknir á stofnfrum-
um og demókratar notuðu tækifærið
til að gagnrýna vísindastefnu stjórn-
arinnar.
„Nú þegar eru nokkrar af mikil-
vægustu uppgötvunum læknisfræð-
innar innan seilingar en vegna stofn-
frumubannsins getum við ekki seilst
eftir þeim,“ sagði Kerry í útvarps-
ávarpi 7. ágúst.
Deilur óhjákvæmilegar
Það hefur alltaf verið vandkvæð-
um bundið að fella vísindin inn í
stjórnarstörfin, enda er mikill mun-
ur á þessu tvennu. Vísindamenn
safna upplýsingum og gera tilraunir
í því skyni að draga upp hlutlæga
mynd af raunveruleikanum – lýsa
heiminum eins og hann er en ekki
eins og við viljum að hann sé. Stjórn-
arstörfin snúast hins vegar um allt
annað en hlutlægan sannleika. Þau
snúast um grá svæði, andstæð gildi,
úthlutun takmarkaðra auðlinda og
mótast af umræðu og samningavið-
ræðum. Í stað þess að leita að algild-
um sannindum er leitast við að finna
málamiðlun sem meirihlutinn getur
sætt sig við.
Þegar þessar tvær andstæður
mætast eru deilur óhjákvæmilegar.
Nefnd sérfræðinga samþykkti til
að mynda í desember með 28 at-
kvæðum gegn engu að óhætt væri að
setja tiltekið lyf á markað og bjóst
við því að Matvæla- og lyfjaeftirlit
Bandaríkjanna (FDA) samþykkti
fljótlega að lyfið yrði ekki lyfseðils-
skylt. Hálfu ári síðar komst þó stofn-
unin að annarri niðurstöðu og sagði
að ekki lægju fyrir nægar upplýs-
ingar um hvort stúlkum á aldrinum
11–14 ára kynni að stafa hætta af lyf-
inu.
Þrír læknar í ráðgjafarnefnd Mat-
væla- og lyfjaeftirlitsins mótmæltu
þessu í grein sem birt var í New
England Journal of Medicine. Þeir
héldu því fram að stofnunin hefði
farið rangt með vísindaleg gögn í
pólitískum tilgangi.
Um er að ræða lyf sem taka á inn
eftir samfarir til að hindra þungun.
„Meðferð við öllu öðru, frá annögl
eða höfuðverk til hjartasjúkdóma,
með álíka öryggi og verkun, hefði
verið samþykkt tafarlaust,“ skrifuðu
læknarnir.
Trúnaður rofinn
Hundruð vísindamanna og tækni-
sérfræðinga eru stjórninni og stofn-
unum hennar til ráðgjafar í fjöl-
mörgum málaflokkum áður en
ákvarðanir eru teknar. Á meðal ráð-
gjafanna eru líffræðingar með sér-
fræðiþekkingu á dýrum í útrýming-
arhættu og eðlisfræðingar sem
aðstoða við þróun nýrra vopna, svo
dæmi séu tekin.
Þegar ráðgjöf vísindamanna er
felld inn í ákvarðanatökuna þarf að
vera traust milli þeirra og embættis-
manna stjórnarinnar. Vísindamenn-
irnir þurfa að geta treyst því að ráð
þeirra séu metin með heiðarlegum
hætti, án þess að reynt sé að rang-
færa þau, hafna þeim eða hrekja
þau. Embættismennirnir þurfa að
geta treyst því að vísindamennirnir
veiti ekki ráð í pólitískum tilgangi
eða í þágu eigin hagsmuna.
Báðir aðilar eru stundum sakaðir
um að rjúfa þennan trúnað. Nefnd
sérfræðinga lækkaði til að mynda í
júlí mat sitt á æskilegu kólester-
ólstigi fyrir þá sem eiga á hættu að
fá hjartasjúkdóma. Samtök neyt-
enda drógu þetta mat í efa og bentu
á að nokkrir sérfræðinganna voru í
fjárhagslegum tengslum við fram-
leiðendur lyfja sem minnka kólest-
eról í líkamanum.
Vísindamennirnir saka nú stjórn
Bush um að hafa rofið trúnaðinn
með því að hagræða vísindalegum
upplýsingum í pólitískum tilgangi og
velja menn í ráðgjafarnefndirnar
eftir pólitískum skoðunum þeirra.
Ágreiningurinn snýst yfirleitt um
pólitísk deilumál, svo sem um getn-
aðarvarnir eða fóstureyðingar og
stefnuna í lyfja- eða umhverfismál-
um.
Loftslagssérfræðingar kvarta til
að mynda yfir því að þeir hafi ekki
fengið að koma tæmandi og ná-
kvæmum upplýsingum um breyt-
ingar á loftslaginu í opinberar
skýrslur stjórnarinnar. Stjórn Bush
vísar þeirri ásökun á bug.
Stjórnin hefur einnig deilt við vís-
indamenn, sem stunda rannsóknir á
sviði læknisfræði, um notkun stofn-
fruma úr fósturvísum. Bush óttast
að eyða þurfi fósturvísum til að nota
stofnfrumurnar og ákvað árið 2001
að takmarka rannsóknirnar. Vís-
indamennirnir telja að rannsóknirn-
ar geti orðið til þess að hægt verði að
lækna marga sjúkdóma og segja að
ákvörðunin hindri starf þeirra.
„Ég tel ekki að vísindin hafi gegnt
hlutverki í þeirri ákvörðun,“ sagði
Elizabeth Blackburn, líffræðingur
við Kaliforníu-háskóla í San Franc-
isco.
„Mikilvægustu álitamálin snúast
um siðfræði og eru ekki vísindaleg
álitaefni,“ sagði hins vegar Mar-
burger, vísindaráðgjafi forsetans.
Demókratar notfærðu sér þessa
deilu þegar þeir buðu Ron Reagan,
syni forsetans fyrrverandi, að flytja
ræðu á flokksþinginu í Boston í lok
júlí.
„Við getum valið á milli framtíðar
og fortíðar, milli skynsemi og van-
þekkingar, milli sannrar umhyggju
og einskærrar hugmyndafræði,“
sagði Reagan í ræðu sinni. Hann
hvatti kjósendur til að „greiða at-
kvæði með rannsóknum á stofn-
frumum úr fósturvísum“.
Sérfræðingum hafnað
Þegar menn deila leggja þeir oft
áherslu á þær upplýsingar sem
renna stoðum undir afstöðu þeirra
en hunsa vísbendingar sem eru í
andstöðu við hana, segir Roger
Pielke, vísindamaður við Colorado-
háskóla. Hann telur þetta lögmæta
rökræðuaðferð.
„Það er hins vegar allt annað að
hagræða eða breyta vísindalegu úr-
vinnslunni á þann veg að hún tryggi
að niðurstaðan verði í samræmi við
afstöðu stjórnvalda,“ segir Pielke.
Þeir sem gagnrýna Bush-stjórn-
ina segja að þetta sé einmitt það sem
hún geri þegar hún velji sérfræðinga
í ráðgjafarnefndirnar eftir pólitísk-
um skoðunum þeirra. Þeir segja að
þegar vísindin eru annars vegar eigi
fagleg hæfni að vega þyngra en holl-
usta við stjórnmálaflokk.
Blackburn var vikið úr ráðgjafar-
nefnd forsetans um siðfræði raun-
vísindanna í febrúar og margir vís-
indamenn rekja brottvikninguna til
ágreinings hennar við stjórnina um
stofnfrumurannsóknir og önnur
mál.
Gerald T. Keusch, deildarforseti
við Boston-háskóla, segist hafa sagt
af sér sem forstöðumaður Alþjóða-
miðstöðvar Heilbrigðisstofnunar
Bandaríkjanna (NIH) í fyrra eftir að
stjórnin hafnaði 19 af 26 sérfræðing-
um sem hann hafði valið til ráðgjaf-
arstarfa. Einum þeirra hafi verið
hafnað vegna þess að hann átti sæti í
stjórn samtaka, sem hafa beitt sér
fyrir takmörkun barneigna í fátæk-
um löndum, og öðrum vegna þess að
hann er hlynntur því að konur hafi
rétt til fóstureyðingar.
„Ég varð fokreiður,“ sagði
Keusch.
Faðir Bush réð D.A. Henderson,
sérfræðing í sýklavopnum, til starfa
sem ráðgjafi í Hvíta húsinu þótt
hann væri demókrati og kona hans
færi fyrir samtökum sem eru hlynnt
rétti kvenna til fóstureyðinga.
Henderson segir að sérfræðiþekk-
ing hans hafi verið það eina sem
skipti máli við ráðninguna.
„Ég get ekki ímyndað mér að
þetta gerist núna,“ sagði Hender-
son.
Vísindaráðgjafi Bush segir að
þessar ásakanir séu fráleitar. „Ég
get sagt af eigin reynslu að ásakanir
um að menn þurfi að standast póli-
tískt próf til að fá sæti í ráðgjafar-
nefnd eru fjarri öllum sanni,“ sagði
Marburger í apríl þegar hann svar-
aði yfirlýsingu Sambands áhyggju-
fullra vísindamanna.
Máli sínu til sönnunar nefndi hann
sjálfan sig. Hann er demókrati.
Árekstur vísinda og
stjórnmála kveikir deilur
Fréttaskýring | Yfir 4.000 vísindamenn í
Bandaríkjunum, þ.á m. 48 nóbelsverð-
launahafar, saka stjórn Bush um að hafa
misnotað eða rangfært vísindalega ráðgjöf
í pólitískum tilgangi. Stjórnin neitar þessu
og ásökunum um að hún velji vísindaráð-
gjafa eftir pólitískum skoðunum þeirra.
AP
Bush Bandaríkjaforseti veitir eðlisfræðingnum Richard L. Garwin orðu
fyrir „vísindalega ráðgjöf um mikilvæg álitaefni sem varða þjóðaröryggi“.
Ron
Reagan
John H. Mar-
burger III
New York. AP.
’Ágreiningurinn snýstyfirleitt um pólitísk
deilumál, svo sem um
getnaðarvarnir eða
fóstureyðingar og
stefnuna í lyfja- eða
umhverfismálum.‘
NORÐMENN telja sig hafa unnið sigur í deil-
unni um síldveiðarnar á verndarsvæðinu við
Svalbarða eftir að íslenzku skipin sigldu út
af svæðinu á sunnudagskvöldið. Audun
Maråk, framkvæmdastjóri samtaka norskra
útgerðarmanna, segist ekki óttast að Sval-
barðamálið verði tekið upp á vettvangi Al-
þjóðadómstólsins í Haag. Þetta er haft eftir
honum á fréttavefnum skip.is Þar segir hann
ennfremur:
„Hvort heldur sem stuðst verður við Sval-
barðasáttmálann eða norsk lög þá verður
niðurstaðan alltaf sú sama og Noregur mun
hafa rétt til veiðistjórnunar á svæðinu. Eng-
inn alþjóðlegur dómstóll mun opna fyrir
frjálsar veiðar þar.“ Maråk segist vonast til
þess að íslensku skipin séu endanlega farin
út af Svalbarðasvæðinu og að þau sjáist þar
ekki aftur.“
Lagaprófessorinn Geir Ulfstein telur að
Norðmenn verði að taka skipin, hefji þau
veiðar á svæðinu á ný, en segir að Íslend-
ingar og Norðmenn hafi hvorir tveggja
nokkuð til síns máls. „Ég er sammála Íslend-
ingum um það að Svalbarðasamkomulagið
gildi líka á verndarsvæðinu. Þetta felur líka í
sér það grundvallaratriði að allar þjóðir sem
hafi staðfest samálann fái sömu meðferð, en
svo má líka spyrja sig hvað felist í sömu
meðferð. Kvótasetning sem byggð er á fisk-
veiðireynslu er nýtt víða, meðal annars innan
ESB. Með tilliti til þess tel ég að Norðmenn
hafi rétt til að ákveða heildarafla og stöðva
veiðarnar þegar honum er náð,“ segir Ulf-
stein í samtali við norska sjávarútvegsblaðið
Fiskaren. Kvóti byggður á veiðireynslu og
hætta á ofveiði eru grundvöllur þess að mati
Ulfstein, að Íslendingar ættu að virða veiði-
takarkanirnar sem Norðmenn hafi sett.
Norskur lagaprófessor
um Svalbarðadeiluna
Báðir hafa nokkuð
til síns máls
ilunni til
ns í Haag
Morgunblaðið/Sigurgeir
á mörkuðum fyrir síldarafurðir og eiga mun
stæðum.
Alþingis, sem er í heimsókn í Kaliforníu, og
s Kaliforníu, hittust í gær.