Morgunblaðið - 21.04.2005, Page 34

34 FIMMTUDAGUR 21. APRÍL 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
ÍSLENDINGAR hafa lagt mik-
ið af mörkum til krabbameins-
rannsókna og hefur oft verið bent
á að Ísland bjóði upp á kjör-
aðstæður til læknisfræðilegra
rannsókna vegna öflugs mann-
auðs, góðrar heil-
brigðisþjónustu og
skráningar og að
þjóðin er vel upplýst
um mikilvægi slíkra
rannsókna. Nýlega
hefur Morgunblaðið
sagt frá metn-
aðarfullum krabba-
meinsrannsóknum
hjá Krabbameins-
félagi Íslands og líf-
tæknifyrirtækinu
Urði, Verðandi,
Skuld. Auk þess eru
stundaðar öflugar
krabbameinsrannsóknir á Land-
spítala – háskólasjúkrahúsi og
hjá Íslenskri erfðagreiningu.
Lausleg talning leiðir í ljós að á
3. hundrað ritrýndra vís-
indagreina hafa birst um íslensk-
ar krabbameinsrannsóknir í al-
þjóðlegum vísindatímaritum sl.
15 ár. Íslenskar krabbameins-
rannsóknir hafa skilað verulegum
árangri sem vel er tekið eftir á
alþjóðavettvangi.
En það er vá fyrir dyrum í sí-
fellt harðnandi samkeppni. Nú er
ljóst að ef ekki verður gert átak í
fjármögnun krabbameinsrann-
sókna á Íslandi verða hæpnar
forsendur fyrir því að Ísland geti
haldið úrvalsdeildarsæti sínu í
evrópskum krabbameinsrann-
sóknum. Nú um mánaðamótin
kom út skýrsla nefndar sem á
ensku heitir European Cancer
Research Managers Forum
(ECRM Forum). Nefndin var
skipuð af Evrópusambandinu
vorið 2001 og sitja í henni for-
ystumenn krabbameinsrannsókna
frá Evrópulöndunum. Undirrituð
er í stýrihóp nefndarinnar. Til-
gangurinn með stofnun nefnd-
arinnar var að kanna
hvernig unnt væri að
efla krabbameins-
rannsóknir í Evrópu
með það í huga að
krabbamein eru stór
og flókinn flokkur
sjúkdóma sem leggst
á þriðjung allra
manna og að krabba-
meinssjúklingum
mun fjölga mjög í
Evrópu á næstu ára-
tugum með hækkandi
meðalaldri þjóðanna,
auk þess sem
krabbameinssjúklingar lifa nú
mun lengur með sjúkdóminn en
áður var raunin.
Fyrsta verk nefndarinnar var
að gera ítarlega úttekt á fjár-
mögnun krabbameinsrannsókna í
Evrópu. Niðurstaða þessarar út-
tektar birtist í áðurnefndri
skýrslu, ECRM: European Can-
cer Research Funding Survey,
mars 2005, www.eucancerfor-
um.org. Úttektin náði eingöngu
til rannsóknastyrkja úr sam-
keppnissjóðum á vegum op-
inberra aðila eða frjálsra sam-
taka. Rannsóknir á vegum
fyrirtækja voru ekki teknar með
enda eru þær fjármagnaðar og
reknar á öðrum forsendum en hjá
háskólum eða rannsóknastofn-
unum. Hugsunin var sú að draga
saman upplýsingar sem gætu síð-
ar orðið hvati til samskipta og
samvinnu en þar gegna frjálsir
samkeppnissjóðir lykilhlutverki.
Á súluritunum eru sýndir styrkir
til krabbameinsrannsókna í Evr-
ópulöndum miðað við höfðatölu
eða verga þjóðarframleiðslu. Nið-
urstöðurnar eru sláandi neikvæð-
ar fyrir Ísland, því miður. Örv-
arnar benda á Ísland og er
greinilegt að íslensku súlurnar
eru afar stuttar og aftarlega í
röðinni.
En er hér ekki komin þversögn
við það sem haldið var fram í
upphafi? Þarf meira fé til ís-
lenskra krabbameinsrannsókna ef
þær ganga svona vel? Svarið er
afdráttarlaust já. Þær rannsóknir
sem nú eru stundaðar búa við
langvarandi fjársvelti og stór
hætta á að þær leggist af að
mestu leyti. Einnig má spyrja
hvort Íslendingar gætu lagt
meira af mörkum til krabba-
meinsrannsókna ef aukið fé væri
veitt til þessara rannsókna. Því
má líka svara játandi. Knýjandi
þörf er á rannsóknum á mörgum
sviðum innan krabbameinsfræð-
anna, allt frá grunnrannsóknum
og tengingu þeirra við rann-
sóknir á sjúklingum („frá rann-
sóknum að rúmstokk“) til rann-
sókna á endurhæfingu og
félagslegum þáttum. Á öllum
þessum sviðum eru vel menntaðir
íslenskir vísindamenn að störfum
og þeirra á meðal margt ungt
fólk sem nú starfar erlendis og
eygir ekki möguleikann á að
koma til starfa á Íslandi vegna
skorts á rannsóknafé.
Sé litið aftur á súluritin vekur
athygli að í þeim löndum sem
eiga stærstu súlurnar starfa öfl-
ugir sjóðir sem er sérstaklega
ætlað að styrkja krabbameins-
rannsóknir, sbr. Bretland, Hol-
land, Svíþjóð, Danmörk og
Þýskaland (bls. 21–22 í skýrsl-
unni). Með stofnun sérstaks
rannsóknasjóðs fyrir krabba-
meinsrannsóknir á Íslandi væri
áreiðanlega unnt að nýta mun
betur en nú er gert þær einstöku
aðstæður og þann mannauð sem
hér er að finna. Slíkur sjóður
mundi auka verulega þverfaglega
samvinnu innan krabbameins-
fræða sem mundi skila sér marg-
falt til baka til krabbameinssjúkl-
inganna og aðstandenda þeirra.
Auk þess yrði slíkur sjóður
hvatning til frekari samvinnu
akademískra vísindamanna og líf-
tæknifyrirtækja og stuðlaði þar
með að eflingu hátækniiðnaðarins
á Íslandi til gagns fyrir íslenskt
velferðarsamfélag.
Fjármögnun krabba-
meinsrannsókna – Ís-
lendingar í fallsæti
Helga M. Ögmundsdóttir fjallar
um krabbameinsrannsóknir
’Nú er ljóst að ef ekkiverður gert átak í fjár-
mögnun krabbameins-
rannsókna á Íslandi
verða hæpnar forsendur
fyrir því að Ísland geti
haldið úrvalsdeildarsæti
sínu í evrópskum
krabbameinsrann-
sóknum. ‘
Helga Ögmundsdóttir
Höfundur er forstöðumaður rann-
sóknarstofu Krabbameinsfélags Ís-
lands í sameinda og frumulíffræði og
prófessor við læknadeild HÍ.
 

   


0! 

(D1
<7'
A5%  
, "%
@ %% 
7 
E 
0
@  
-2C.#
E! 
E 

1( 
B7!2 
E 

F

1( %
9! 
GH%% 
-!* 
I ( #
B1 
:5F'
+'!'%
%% 
=2 
-!! 
GJ% 
02 
 !
9
0%
0  %
0! 

(D1
A5%  
@ %% 
7 
, "%
0
<7'
@  
E 

1( 

1( %
E! 
9! 
E 
-2C.#
B1 
B7!2 
-!* 
GH%% 
I ( #

F
=2 
E 
-!! 
:5F'
GJ% 
%% 
+'!'%
02 
 !
9
0%
0  %
      9;= 9;= !     

 "   # $
%
@    *( .2 >9('?
!     

 "    
&" 


'!) >4? )(D1 )  '
HINN 18. mars birtist grein í
Morgunblaðinu undir
yfirskriftinni „Sala
símans ókeypis ráð-
gjöf“.
Í ráðgjöfinni fólst
einföld lausn á því að
eigandi Landssíma Ís-
lands fengi rétt verð
fyrir eign sína, þannig
að allir gætu verið
ánægðir.
Tilefni ráðgjaf-
arinnar var, eins og
kemur fram í grein-
inni:
„Því miður er erfitt
að treysta stjórnvöld-
um til að fá rétt verð
fyrir símann, eins og
dæmin sýna. Þannig
hafa ríkisfyrirtæki
margfaldast í verði
skömmu eftir að þau
hafa verið einka-
vædd.“
Nú hefur því miður
komið berlega í ljós að
í skjóli máttlausrar
stjórnarandstöðu er
ríkisstjórninni ekki treystandi fyrir
sölu símans. Það á að selja örfáum
aðilum 70% hlut, svo mega hinir
aumingjarnir koma og kaupa á því
gengi, sem verður eftir tvö ár.
Er það nema von að þjóðinni of-
bjóði og hún bindist samtökum
gegn slíkum vinnubrögðum? Hópur
15.000 fjárfesta er í áttina en þó eig-
inlega bara í humáttina. Í landinu
búa 300.000 manns. Hvað um alla
þá, sem ekki eiga
200.000 kall í púkkið?
Eru þeir ekki líka eig-
endur Landssíma Ís-
lands?
Ókeypis ráðgjöfin
var hin leiðin miðað við
það sem útlenski sér-
fræðingurinn lagði til.
Það er að afhenda eig-
endum símans fyrst
30% hlut, sem þeir
gætu átt eða selt.
Markaðurinn er fyrir
hendi, t.d. hjá þeim
fjárfestum, sem nú
hafa bundist sam-
tökum.
Þannig myndi mark-
aðurinn strax ákveða
gengi á hlutabréf sím-
ans til viðmiðunar fyrir
frekari sölu. Allir
frjálshyggjueinkavæð-
ingarsinnar ættu að
geta verið sáttir við
það!
Halldór Ásgrímsson:
Það er ríkisstjórn Ís-
lands og þar með þú sem berð
ábyrgð á sölu Landssíma Íslands.
Sama hversu oft þú segir „útlenski
sérfræðingurinn ráðlagði okkur að
gera þetta svona“.
Ekki of seint
að fara að vilja
þjóðarinnar
Sigurður Oddsson fjallar um
sölu Landssímans
Sigurður Oddsson
’Hvað um allaþá sem ekki eiga
200.000 kall í
púkkið? Eru
þeir ekki líka
eigendur
Landssíma Ís-
lands? ‘
Höfundur er verkfræðingur.
HINN 3. október nk. hefjast að-
ildarviðræður Tyrklands við Evr-
ópusambandið. Þar með rætist yfir
fjörutíu ára gamall draumur yf-
irvalda í Tyrklandi um að tengjast
lýðræðisríkjum Evrópu nánari
böndum. Segja má að hér sé stigið
mjög merkilegt skref í sögu Evr-
ópusambandsins því bæði er Tyrk-
land ekki nema að
litlum hluta í Evrópu
og þar að auki er
meirihluti íbúanna
múslimar. Ekki eru
þó allir í Evrópu sátt-
ir við þessa ákvörðun
ESB enda telja þeir
að Tyrkir eigi langt í
land, bæði stjórn-
málalega og efnahags-
lega, til að geta geng-
ið í Evrópu-
sambandið.
Stuðningsmenn
Tyrkja telja hins veg-
ar að landið geti verið í lykilhlut-
verki í þróun í þessum heimshluta
næstu áratugina og því sé mik-
ilvægt að fá þá um borð. Til að
varpa ljósi á þessa þróun stendur
Evrópuréttarstofnun Háskólans í
Reykjavík í samvinnu við Euro-
Info-skrifstofu Útflutningsráðs og
Evrópusamtökin fyrir fundi um
Tyrkland og Evrópu mánudaginn
4. apríl í Háskólanum í Reykjavík.
Fyrirlesari verður dr. Haluk Gun-
ugur, en hann er einn helsti ráð-
gjafi tyrknesku ríkisstjórnarinnar
í málefnum ESB.
Íbúar Tyrklands eru nú rúmlega
70 milljónir þannig að landið yrði
eitt hið fjölmennasta í Evrópusam-
bandinu ef það fengi inngöngu.
Íbúum fjölgar nokkuð en þó hefur
dregið úr fólksfjölguninni á und-
anförnum árum. Um 99% íbúanna
eru múslimar en umburðarlyndi í
trúmálum hefur verið ríkjandi í
Tyrklandi þó svo að múslimski
AK-flokkurinn hafi stjórnað land-
inu síðan árið 2002. Efnahagur
landsins hefur batnað á und-
anförnum árum og hefur yfirvöld-
um tekist að ná verðbólgunni niður
úr um 80% árið 1995 niður í um
10% á síðasta ári. Landsfram-
leiðsla á mann er svip-
uð og í Rúmeníu og
Búlgaríu. Stjórnvöld
hafa lagt mikið kapp á
að laða erlenda fjár-
festa til landsins og er
innganga í Evrópu-
sambandið talin lyk-
ilatriði í því sambandi.
Tyrkir hafa verið
gagnrýndir fyrir að
virða ekki réttindi
minnihlutahópa, m.a.
Kúrda og Alava í
Anatólíu. Einnig hafa
margir bent á að
staða kvenna í Tyrklandi hafi
versnað á undanförnum árum með
meiri áhrifum bókstafstrúarmanna
í landinu. Þessu hafa yfirvöld mót-
mælt og benda á að samkvæmt
tyrkneskum lögum séu allir þegn-
ar landsins jafnir, bæði konur og
karlar. Tyrkir glíma við svipað
vandamál og margar vestrænar
þjóðir en það eru miklir flutningar
fólks frá landsbyggðinni til borg-
anna. Íbúar á landsbyggðinni eru
upp til hópa íhaldssamari í trú-
málum og þegar til borganna er
komið takast þeir á við frjálslynd-
ari íbúa sem horfa einkum til Vest-
urlanda í leit að fyrirmyndum,
bæði í trúmálum og öðrum lífs-
viðhorfum.
Ljóst er að Tyrkland býður upp
á mörg spennandi efnahagsleg og
stjórnmálaleg tækifæri fyrir lönd
Evrópusambandsins. Landið er
tilbúið fyrir erlenda fjárfestingu,
markaðurinn fer stækkandi og
lagaumhverfið er orðið svipað og í
löndum ESB. Landfræðileg lega
landsins býður einnig upp á spenn-
andi tækifæri fyrir Evrópu til að
hafa áhrif á gang mála í Mið-
Austurlöndum enda voru Tyrkir í
fleiri aldir ríkjandi aðili á þessu
svæði. Á móti kemur að mennt-
unarstig þjóðarinnar er frekar
lágt, lýðræðið stendur ekki mjög
styrkum fótum og áhrif hersins
eru enn mjög mikil.
Tyrknesk yfirvöld hafa á und-
anförnum árum lagt ofurkapp á að
laga löggjöf sína og efnahags-
umhverfi að evrópskri fyrirmynd.
Ástæðan er sú að ESB setti þeim
mjög ströng skilyrði til að taka
upp viðræður um inngöngu. Það er
því ljóst að Tyrkir eru tilbúnir að
sýna mikinn sveigjanleika til að
komast inn í Evrópusambandið.
Áhugafólk um alþjóðamál ætti því
ekki að láta fyrirlestur dr. Gun-
ugur í Háskólanum í Reykjavík
framhjá sér fara því það er ljóst að
samningaviðræður ESB við Tyrk-
land munu móta heimsmynd okkar
um ókomna framtíð.
Tyrkland og ESB
Andrés Pétursson fjallar um
Tyrki og umsókn þeirra að ESB ’Tyrknesk yfirvöld hafaá undanförnum árum
lagt ofurkapp á að laga
löggjöf sína og efna-
hagsumhverfi að evr-
ópskri fyrirmynd.‘
Andrés Pétursson
Höfundur er formaður
Evrópusamtakanna.