Morgunblaðið - 27.12.2005, Blaðsíða 22

22 ÞRIÐJUDAGUR 27. DESEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
„ÞAÐ er alveg frábært að vera
kominn heim,“ sagði Gunnar Eg-
ilsson, pólfari, bílasmiður og skip-
stjóri, sem kom hingað til lands
laust fyrir miðnætti á jóladag.
Hann var þá búinn að vera að
heiman í um sex vikur og slá
hraðamet á landi frá Patriot Hills
á Suðurpólinn og bæta svo um
betur og slá eigið met í bakaleið-
inni af pólnum. Farartækið var
Ford Econoline 6x6 bíll sem
Gunnar sérsmíðaði ásamt starfs-
mönnum sínum og útbjó fyrir
þennan leiðangur.Gunnar fékk
höfðinglegar móttökur við heim-
komuna og sagði að þær hefðu
komið sér verulega á óvart. Auk
ástvina tóku ferðafélagar hans á
fjöllum til margra ára og félagar í
Jöklarannsóknafélagi Íslan
móti honum á Keflavíkurf
á jóladagskvöld. Þegar ko
að Rauðavatni, á leiðinni t
foss þar sem Gunnar býr
fjölskyldu sinni, var búið a
upp heiðursverði 69 jeppa
úr Ferðaklúbbnum 4x4. G
hafði þar stutta viðdvöl og
aði jeppamenn.
Gunnar Egilsson á Suðurpólnum. Í baksýn sést Icechallenger-bíllinn og byggingar á pólnum. Þar búa n
arvinnu og rannsóknir. M.a. er nú unnið að borun rannsóknarholna um 2.500 m niður í ísinn og er nota
heimskautið um 10 metra á ári. Kúlan er nú um 10 metra frá nákvæmri staðsetningu suðurskautsins og
Um borð í flutningavélinni frá Chile til Patriot Hill. Meðal farþeganna
voru leiðangursmennirnir sex sem fóru á Suðurpólinn í jeppanum.
Leiðangursmenn, fimm Br
Gunnar kom þangað. Elds
Gunnar Egilsson snúinn til baka eftir frægðarför á S
Frábært að vera kom
Félagar í Ferðaklúbbnun 4x4 mynduðu heiðursvörð 69 jeppa við Rauðavatn og tóku á móti Gunnari þe
VÖRUGJÖLD OG
VIRÐISAUKASKATTUR
Eftir að samkeppnisyfirvöld áNorðurlöndum birtu skýrslusína um norræna matvörumark-
aðinn og hið háa verð, sem þar ríkir,
hafa miklar umræður farið fram annars
vegar um samþjöppun og fákeppni á
matvörumarkaðnum og hins vegar um
ofurtolla á innfluttri búvöru og skort á
samkeppni í landbúnaðinum. Þetta eru
væntanlega tvær meginástæður hins
háa matvælaverðs á Íslandi, en hin
þriðja, þ.e. skattar og gjöld hins opin-
bera, má ekki gleymast þegar þessi mál
eru rædd. Vörugjöld, sem lögð eru á
matvöru með veikum rökum, stuðla að
því að hækka verð á ýmsum vörum.
Sama má segja um virðisaukaskattinn,
en efra þrep hans er með því hæsta sem
gerist í þeim löndum, sem Ísland ber sig
einkum saman við.
Í fréttaskýringu eftir Egil Ólafsson,
sem birtist hér í blaðinu á aðfangadag,
eru rifjuð upp ummæli Valgerðar Sverr-
isdóttur, ráðherra neytendamála, um
matvöruskýrslu samkeppnisyfirvalda.
Ráðherrann sagði vörugjöld „úrelt fyr-
irbrigði“ og að skoða ætti hvort ekki
mætti draga úr þeirri gjaldtöku.
Full ástæða er til að taka undir það
með ráðherranum. Í áðurnefndri frétta-
skýringu kemur fram hversu órökrétt
álagning þessara gjalda er. Vörugjöld á
haglabyssum og eldhúsviftum hafa
þannig verið afnumin á síðustu árum, en
ekki vörugjöld af t.d. ísskápum. Vöru-
gjöld á stórum pallbílum voru afnumin,
með þeirri afleiðingu að þeim fjölgaði
stórum á vegum landsins, en minni, um-
hverfisvænir bílar urðu út undan. Hvaða
vit er í þessu?
Svo áfram sé horft á matvöruna, eru
þar dæmi um álíka rökleysur. Innflutt
frosið grænmeti í neytendapakkningum
ber þannig 30% vörugjald, en niðursoðið
grænmeti ekkert. Kartöflumús í flögum
ber engin aðflutningsgjöld en kartöflu-
mús í dufti ber 14 króna kílógjald. Fyrir
þessu eru að sjálfsögðu engin rök.
Svipað á við um virðisaukaskattinn og
má nefna fræg dæmi um flöskuvatnið,
sem ber 24,5% virðisaukaskatt og sykr-
uðu svaladrykkina, sem eru í 14% skatt-
þrepinu. Kakó, sem á að blanda í heita
mjólk, er í lægra skattþrepi en kakó,
sem á að blanda í kalda mjólk.
Gömlu rökin um að vörugjöld og
hærri virðisaukaskattur sé lagður á
„lúxusvöru“ eiga augljóslega ekki leng-
ur við. Ef fólk er á annað borð á þeirri
skoðun að stýra þurfi neyzlu fólks með
mismunandi gjöldum og sköttum, hlýtur
það að telja að eitthvert vit verði að vera
í þeirri gjaldtöku. Og almennt er hæpið
að ætla að stýra neyzlu fólks á almennri
matvöru með þessum hætti.
Það eru því sterk rök fyrir að einfalda
og samræma alla opinbera gjaldtöku af
matvælum – og auðvitað fleiri vörum
líka – með það að markmiði að draga úr
kostnaði og lækka vöruverð. Eitt virð-
isaukaskattþrep, sem væri til muna
lægra en núverandi efra þrep, virðist
mun skynsamlegri lausn en að flækja
núverandi kerfi enn frekar.
Við breytingar sem þessar þarf að
sjálfsögðu að ganga á eftir því að lækk-
un opinberra gjalda skili sér í vasa al-
mennings. Neytendur hafa ekki alltaf
notið þess þegar opinberum álögum hef-
ur verið aflétt.
KJARADÓMUR OG KJARANEFND
Garðar Garðarsson, formaðurKjaradóms, sendi Halldóri Ás-
grímssyni forsætisráðherra bréf nú
fyrir jólin þar sem hann rökstuddi úr-
skurð dómsins um laun alþingismanna
og embættismanna. Í bréfi sínu rekur
Garðar meðal annars hvernig Kjara-
dómur ákvað að taka upp launatöflu,
sem ætti sér hliðstæðu í launatöflum
kjaranefndar. Hlutverk kjaradóms er
að ákvarða laun þjóðkjörinna fulltrúa,
dómara og fimm embættismanna að
auki. Kjaranefnd ákveður starfslaun
annarra embættismanna utan þeirra,
sem fást við löggæslu af einhverju
tagi. Í störfum sínum hefur Kjaradóm-
ur til hliðsjónar sambærileika við störf
ýmissa embættismanna, sem kjara-
nefnd úrskurðar um.
Í bréfi formanns Kjaradóms er vísað
til laganna um Kjaradóm og kjara-
nefnd þar sem segir: „Við úrlausn
mála skal Kjaradómur gæta innbyrðis
samræmis í starfskjörum þeim sem
hann ákveður og að þau séu á hverjum
tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu
hjá þeim sem sambærilegir geta talist
með tilliti til starfa og ábyrgðar. Enn
fremur skal Kjaradómur taka tillit til
þróunar kjaramála á vinnumarkaði.“
Garðar segir að Kjaradómur hafi
margsinnis bent á það að þeir, sem
hann úrskurði laun, hafi ekki samn-
ingsrétt um kjör sín og því sé það bein-
línis lögbundin skylda Kjaradóms að
gæta að því að á þessa aðila sé ekki
hallað. Hins vegar sé Kjaradómur
mjög meðvitaður um það að ákvarð-
anir hans kunni að hafa áhrif langt úr
fyrir þann hóp sem kjaradómur úr-
skurði laun. Um þetta sé hins vegar
aðeins sagt í lögunum að Kjaradómur
skuli enn fremur „taka tillit til þróunar
kjaramála á vinnumarkaði“. Það sé
heldur veikburða leiðsögn og mjög
mismunandi mat lagt á þau orð.
Garðar gagnrýnir í bréfi sínu það
fyrirkomulag, sem komið var á með
lögunum um Kjaradóm og kjaranefnd
frá 1992 eftir að gífurlegar launa-
hækkanir höfðu sett allt á annan end-
ann í þjóðfélaginu og segir að það sé að
mörgu leyti óheppilegt að þessu úr-
skurðarvaldi sé skipt á tvo aðila. Ekki
bæti úr skák ef leggja megi mismun-
andi skilning í lagatextann, sem fara
eigi eftir.
Lýsingin í svari Garðars Garðars-
sonar á þeirri þróun, sem var forsenda
úrskurðar Kjaradóms, vekur spurn-
ingar um það hvort einnig sé ástæða til
að fara ofan í kjölinn á störfum kjara-
nefndar, ekki aðeins Kjaradóms.
Launaþróun er viðkvæmt mál á Ís-
landi. Íslenskir stjórnmálamenn
leggja ítrekað áherslu á það að varð-
veita þurfi stöðugleika íslensks efna-
hagslífs, meðal annars með því að fara
varlega í samningum um kaup og kjör
og það er hárrétt, því að hleypi launa-
hækkanir af stað vítahring verðbólgu
verða þær einskis virði þegar upp er
staðið. Laun þeirra, sem Kjaradómur
og kjaranefnd fjalla um, eru ekki ein-
angrað fyrirbæri og þurfa að vera í
takt við almenna þróun, en ekki lifa
sjálfstæðu lífi. Ef einhver áhöld eru
um þetta eins og málum er nú háttað
verður að ganga þannig frá hnútunum
að það komist til skila.