Morgunblaðið - 27.12.2005, Síða 26

26 ÞRIÐJUDAGUR 27. DESEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
Pantanir í síma 562 0200
Á fallegum og notalegum
stað á 5. hæð Perlunnar.
Aðeins 1.350 kr. á mann.
Perlan
ERFIDRYKKJUR
Elskuleg móðir okkar, tengdamóðir og amma,
ÞÓRA ARADÓTTIR,
Grensásvegi 56,
verður jarðsungin frá Fossvogskirkju miðvikudaginn
28. desember kl. 13.00.
Ari Reynir Halldórsson, Guðlaug Eygló Elliðadóttir,
Ævar Gunnlaugsson, Jónína Einarsdóttir,
Sonja Huld Gunnlaugsdóttir
og barnabörn.
Elskuleg móðir okkar, fósturmóðir, tengdamóðir
og amma,
HULDA ÞORBJÖRNSDÓTTIR,
sem lést á Hrafnistu Hafnarfirði sunnudaginn
18. desember, verður jarðsungin frá Þjóðkirkjunni
í Hafnarfirði miðvikudaginn 28. desember
kl. 13.00.
Fyrir hönd aðstandenda,
Þorbjörn Eiríksson,
Gunnhildur Eiríksdóttir,
Guðný Eiríksdóttir,
Dagbjört Guðmundsdóttir,
Pétur Sigurðsson.
✝ Þorbjörg Jóns-dóttir fæddist á
Sauðárkróki 2. jan-
úar 1917. Hún lést á
hjúkrunarheimilinu
Sóltúni í Reykjavík
14. desember síðast-
liðinn. Foreldrar
hennar voru Jón Þ.
Björnsson kennari
og skólastjóri á
Sauðárkróki, f. í
Háagerði í A-Húna-
vatnssýslu 15. ágúst
1882, d. í Reykjavík
21. ágúst 1964, og
Geirlaug Jóhannesdóttir, f. á Jökli
í Eyjafirði 28. júlí 1892, d. á Sauð-
árkróki 6. apríl 1932. Jón kvæntist
aftur árið 1940 Rósu Stefánsdótt-
ur húsmæðrakennara, f. 10. októ-
ber 1895, d. 14. júlí 1993. Fóstur-
barn þeirra er sonardóttir Jóns og
konu hans Geirlaugar, Geirlaug
Björnsdóttir. Systkini Þorbjargar
eru: 1) Stefán arkitekt, f. 16. októ-
ber 1913, d. 11. mars 1989, kvænt-
ur Ernu Ryel vefara, f. 8. ágúst
1914, d. 24. maí 1974. 2) Jóhanna
Margrét húsfreyja, f. 2. febrúar
1915, d. 22. mars 1985, gift John
Kristian Bjerkli, f. 28. febrúar
1913, d. 29. maí 1952. 3) Sigurgeir
gjaldkeri, f. 30. ágúst 1918, d. 25.
janúar 1996. 4) Björn læknir, f. 21.
maí 1920, d. 19. febrúar 1995,
kvæntur Iris Muriel Fitzgerald, f.
28. júní 1926. 5) Ragnheiður Lilja
húsfreyja, f. 14. apríl 1923, gift
Robert Francis Martin trésmið, f.
London og nágrenni árið 1953 og
þróun í grunn- og framhalds-
menntun í hjúkrunarfræðum í
Englandi og Skotlandi haustið
1973. Hún sótti fjölmörg námskeið
í kennslufræði og stjórnun í Há-
skóla Íslands og víðar. Hún var
hjúkrunarkona við Landspítalann
á röntgendeild og lyflækninga-
deild haustið 1945–46, deildar-
hjúkrunarkona við sjúkrahúsið á
Akureyri hluta árs 1945. Hún var
kennari við Hjúkrunarskóla Ís-
lands 1948–1953 og skólastjóri
Hjúkrunarskóla Íslands frá 1.1.
1954 til 31.3. 1983, þar af í starfs-
leyfi 1977–78. Þorbjörg braut-
skráði alls 54 sinnum, alls 1.477
hjúkrunarfræðinga. Hún var gerð
að heiðursfélaga í Hjúkrunar-
félagi Íslands 1981. Hún átti sæti í
stjórn félagsins 1948–52, ritari í
stjórninni í tvö ár. Hún var for-
maður nefndar sem menntamála-
ráðherra skipaði 1970, sem kanna
skyldi möguleika á háskólanámi í
hjúkrunarfræði, formaður nefnd-
ar sem skipuð var af sama aðila
1974 sem endurskoða skyldi gild-
andi löggjöf um hjúkrunarnám í
landinu og sat í nefnd sem
menntamálaráðherra skipaði 1973
til að semja drög að reglugerðar-
ákvæðum um nám í hjúkrunar-
fræðum á vegum Háskóla Íslands.
Hún var í ritnefnd „Sögu Hjúkr-
unarskóla Íslands“ sem út kom
1990. Þorbjörg var formaður
Minningarsjóðs Kristínar Thor-
oddsen frá stofnun hans. Síðustu
árin bjó hún á hjúkrunarheimilinu
Sóltúni í Reykjavík og naut þar
hlýju og umönnunar.
Þorbjörg verður jarðsungin frá
Dómkirkjunni í Reykjavík í dag og
hefst athöfnin klukkan 13.
3. apríl 1916, d. 21.
febrúar 1993. 6)
Gyða húsfreyja, f. 4.
ágúst 1924, gift Ottó
A. Michelsen for-
stjóra, f. 10. júní
1920, d. 11. júní 2000.
7) Jóhannes Geir list-
málari, f. 24. júní
1927, d. 29. júní 2003.
8) Ólína Ragnheiður
húsfreyja, f. 7. októ-
ber 1929, gift Magn-
úsi Óskarssyni hrl., f.
10. júní 1920, d. 23.
janúar 1999. 9) Geir-
laugur bókbindari, f. 29. mars
1932, kvæntur Jóhönnu Jóhanns-
dóttur, f. 22. október 1922.
Þorbjörg ólst upp á Sauðár-
króki, lauk gagnfræðaprófi frá
Menntaskólanum á Akureyri 1937,
lauk námi við Hjúkrunarkvenn-
askóla Íslands í september 1944.
Hún stundaði verklegt framhalds-
nám í skurðlækningum við Land-
spítalann 1944–45 og bóklegt og
verklegt nám í barnahjúkrun og
öðrum sérgreinum hjúkrunar í
Chicago 1946–47, bóklegt og verk-
legt nám við barnahjúkrun og
deildarstjórn við háskóla í St. Lou-
is 1947–48, tók hluta af kennara-
námi við New York University
School of Education en lauk hjúkr-
unarkennaranámi við Battersea
Polytechnic Department of Hyg-
iene and Public Health í London í
júlí 1953. Hún kynnti sér rekstur
sjúkrahúsa og hjúkrunarskóla í
Það gat stundum verið þungbært
ungum manni að vera einbirni og
augasteinn foreldra sinna. Því
fylgdu að sjálfsögðu mikil forréttindi
og ást og umhyggja en stundum var
eins og hún væri bindandi og maður
þyrfti meira loft og rými. Ég bjó
býsna vel að frænkum og frændum í
æsku en ein frænkan, Þorbjörg föð-
ursystir mín, hafði alveg sérstakan
sess. Meðal annars vegna þess að
hún var aldrei langt undan, í næsta
húsi eða á næsta leiti, og vegna þess
að maður taldi hana ekki bera sömu
ábyrgðina, hún var utan hringsins,
það var hægt að tala við hana um
heima og geima og sjálfan sig, en
hún var samt hluti hringsins og bar
samt vissa ábyrgð og leyfi frá henni
gat komið í staðinn fyrir leyfi for-
eldra í vissum tilvikum. Gæti Þor-
björg ekki gefið leyfið sjálf gat hún
talað máli manns og skýrt langanir
manns og þrár sem maður átti
kannski sjálfur erfitt með að bera
upp. Hún hafði ferðast um heiminn,
hún hafði kynnst framandi fólki og
menningu. Sjóndeildarhringurinn
var allavega annar en Snorrabrautin
fannst manni þá. Þorbjörg gat verið
ungum manni sem systkini og for-
eldri í senn, hún gat gert grín að
hlutum, hún kunni á hluti, hún gat
brugðið sér í hvítan búning og mað-
ur fékk að tölta á eftir henni um sér-
kennilega refilstigu hins hvítklædda
heims á spítalanum, maður kynntist
svona í fjarlægð ótal hjúkrunarnem-
um og var ég sennilega einn af fáum
karlmönnum, þótt ungur væri, sem
fékk umyrðalaust aðgang um dyr
skólans án þess að gera frekari grein
fyrir sér. Það var nú allavega svolítið
bragð af því. Þessi vinátta og þetta
samband hélst alla tíð og fram til
þess síðasta: Segðu mér fréttir af
sjálfum þér og þínum, segðu mér
þær fljótt og segðu mér satt, sagði
hún og brosti, og hafðu þær
skemmtilegar. Hún brosti til manns
þegar maður kom og brosti þegar
maður kvaddi og þakkaði manni fyr-
ir innlitið. Nú er að þakka fyrir sig.
Stefán Örn Stefánsson.
Þegar ég nú við fráfall Þorbjargar
frænku minnar horfi til baka átta ég
mig betur á en áður að þar átti ég
samferð með stórmerkri konu. Lítill
drengur velti því ekki mikið fyrir sér
hvað móðursystir hans var að gera
þegar komið var til hennar þar sem
hún bjó í Hjúkrunarkvennaskólan-
um. Okkur fannst reyndar merkilegt
að hún skyldi búa í skólanum en
meiri áhuga höfðum við þó á brjóst-
sykrinum í tréskálinni með lokinu.
Hjá móðursystur minni var allt í
skorðum, þar leið okkur vel en samt
held ég að við höfum haft þar í
frammi minni fíflagang en víða ann-
ars staðar.
Aldrei verður því gleymt þegar
botnlanginn sprakk og 11 ára dreng-
urinn lá á spítalanum. Þá gilti sú
ótrúlega regla að foreldrar máttu
bara heimsækja börnin sín einu sinni
í viku, líklega svo þau fengju ekki
heimþrá. Það bil brúaði Þorbjörg
frænka mín sem kom í sínum hvít-
stífaða hjúkrunarbúningi, stormandi
yfir lóðina frá Hjúkrunarkvenna-
skólanum með kappann á höfðinu og
heimsótti frænda sinn á hverjum
degi. Engum datt í hug að hefta för
hennar. Hefði líka verið til lítils.
Röskleg, hlý og ströng á víxl með
geislandi sjarmerandi bros fór Þor-
björg Jónsdóttir þangað sem hún
ætlaði.
Frænka mín var strangur skóla-
stjóri, agi var mikill og til mikils ætl-
ast af nemendum sem lengst af voru
eingöngu kvenkyns. Það var erfitt að
komast inn í skólann hjá Þorbjörgu
og það þurfti að standa sig. Eitt sinn
vélaði ung stúlka mig til að fara með
sér á fund frænku minnar til að huga
að skólavist. Dugði það lítið og ekki.
Uppeldið fór líka fram utan skóla-
tíma, þá giltu strangar reglur. Ég
hef í gegnum tíðina hitt margar kon-
ur sem voru nemendur hjá Þor-
björgu enda var hún skólastjóri í
nær 30 ár og fáir hjúkrunarfræðing-
ar nú á besta aldri sem ekki námu
hjá henni. Allar tala þær með mikilli
virðingu og hlýju um hana og telja
námstímann hafa verið sér mikið og
gott veganesti.
Barn og fullorðinn kveð ég frænku
mína og þakka henni góða vegferð.
Blessuð sé minning Þorbjargar
Jónsdóttur.
Óskar Magnússon.
Kveðja frá Félagi íslenskra
hjúkrunarfræðinga
Með Þorbjörgu Jónsdóttur, heið-
ursfélaga í Félagi íslenskra hjúkr-
unarfræðinga, er genginn einn frum-
kvöðla og forystukvenna í
hjúkrunarmenntun hér á landi. Sem
skólastjóri Hjúkrunarskóla Íslands í
nær þrjá áratugi hafði Þorbjörg
mikil og góð áhrif á þróun hjúkr-
unarmenntunar og hjúkrunar hér á
landi. Hún var einstaklega dugmikil
og framsýn í sínum störfum og lagði
metnað sinn í að hjúkrunarnám hér
á landi stæðist samanburð við nám í
nágrannalöndunum á hverjum tíma.
Þorbjörg lauk hjúkrunarprófi frá
Hjúkrunarskóla Íslands árið 1944.
Hún lauk framhaldsnámi í skurð-
hjúkrun, barnahjúkrun og fleiri sér-
greinum hjúkrunar hér heima, en
stundaði einnig framhaldsnám í
Bandaríkjunum og á Englandi sem
fátítt var á þessum árum. Þorbjörg
lærði stjórnun og hjúkrunarkennslu
sem nýttist henni vel í farsælum
störfum hennar við Hjúkrunarskóla
Íslands, fyrst sem kennari frá 1948
til 1954 og síðan sem skólastjóri frá
1954 til 1983. Þorbjörg lagði metnað
sinn í að kennarar skólans stunduðu
símenntun og stóð fyrir fjölda náms-
og kynnisferða þeirra til annarra
landa í skólastjóratíð sinni. Hún vildi
að kennarar skólans fylgdust með
þróun hjúkrunarnáms í nágranna-
löndunum og hvernig staðið væri að
breytingum á náminu þannig að það
svaraði ætíð kalli tímans. Virðing
Þorbjargar fyrir hjúkrun og hjúkr-
unarfræðum kemur skýrt fram í
hjúkrunarheitinu sem allir nemend-
ur skólans unnu við brautskráningu
allt frá árinu 1965. Þorbjörg og
kennarar skólans þýddu og stað-
færðu hjúkrunarheitið sem byggt
var á alþjóðasiðareglum hjúkrunar-
fræðinga. Í hjúkrunarheitinu er m.a.
lögð áhersla á símenntun, virðingu
fyrir skjólstæðingunum, alúð og
samviskusemi í störfum án mann-
greinarálits, að sýna ábyrgð og láta
sig varða velferðarmál þjóðarinnar.
Allir þessir þættir eru grundvöllur
hjúkrunarstarfsins enn í dag.
Þorbjörg sat í ritnefnd vegna rit-
unar sögu Hjúkrunarskóla Íslands
sem kom út árið 1990. Hún á stóran
þátt í því verki, hafði safnað heim-
ildum og flokkað þær áður en rit-
stjóri bókarinnar tók til starfa. Þor-
björg var virk í félagsstörfum
hjúkrunarfræðinga. Hún sat í stjórn
Hjúkrunarfélags Íslands og var rit-
ari stjórnar um tveggja ára skeið. Á
hátíðarsamkomu í tilefni af 50 ára af-
mæli Hjúkrunarskóla Íslands árið
1981 var Þorbjörg gerð að heiðurs-
félaga í Hjúkrunarfélagi Íslands.
Með heiðursfélaganafnbót vilja
hjúkrunarfræðingar sýna þeim fé-
lögum sínum sem skara fram úr
mestu mögulega sæmd félagsins.
Störf Þorbjargar fyrir hjúkrun,
hjúkrunarmenntun, hjúkrunarfræð-
inga og ekki síst skjólstæðinga
hjúkrunar eru ómetanleg. Fyrir þau
vilja hjúkrunarfræðingar þakka.
Blessuð sé minning Þorbjargar
Jónsdóttur hjúkrunarfræðings.
Elsa B. Friðfinnsdóttir,
formaður.
Til hvers er fura hnarreist og silfruð ösp
að hnýta saman greinar og veita skjól
og skuggsæld? hví skyldi vatnið
lokkandi niða við lækjarbakkann?
(Hóras, Í skugga lárviðar.)
Þorbjörg Jónsdóttir var merk
kona, hnarreist eins og furan vann
hún menntun hjúkrunarkvenna
brautargengi, það var ekki bara ævi-
starfið hennar heldur einnig hug-
sjón. Silfruð sem öspin hvíldi hún
síðan lúin bein og fékk skjól í Sóltúni
þar sem hún bjó síðustu árin. Ég á
þessa bók, Í skugga lárviðar, áritaða
af Þorbjörgu, jólagjöf sem er mér
kær. Þegar ég hóf nám í Hjúkrunar-
skóla Íslands árið 1964 var skólinn
búinn að slíta barnsskónum, námið
hafði þróast á svipaðan hátt og ann-
ars staðar á Norðurlöndunum, að-
skilnaður spítala og skóla orðinn að
veruleika þótt nemar væru eftir sem
áður ódýrt vinnuafl fyrir sjúkrahús-
in. Móðurhúsakerfið er ríkjandi þá,
jafnt á stofnunum sem í skólum.
Þetta þýddi að heimavist var við
skólana en starfsfólk bjó á stofnun-
inni þar sem það vann. Skólinn hafði
verið, allt frá stofnun árið 1931, á
þriðju hæð Landspítalans og þeirri
efstu. Þröng var á þingi því ljós-
mæðranemar voru þar einnig til árs-
ins 1949 að skólinn flutti í eigið hús-
næði í húsi Kvennadeildar.
Hjúkrunarskólinn flytur ekki í sitt
húsnæði fyrr en haustið 1956. Nem-
endur fengu sitt eigið herbergi og
aðstaða öll til fyrirmyndar á heima-
vist og í skólastofum. Skólinn var
glansandi flottur enda litið svo á að
hann væri jafnt heimili hjúkrunar-
nemanna eins og skólastofnun.
Þarna unnu einstakar konur og
miklir persónuleikar, öllu þessu
stýrði Þorbjörg styrkri hendi. Hún
var ráðin kennari að skólanum árið
1948 en þá var Sigríður Bachmann
skólastjóri. Sigríður var fyrsti kenn-
arinn sem fastráðinn var við Hjúkr-
unarskóla Íslands. Þegar Kristín
Thoroddsen hætti sem skólastjóri
tók Sigríður við. Þorbjörg talaði
ávallt með mikilli virðingu um þær
stöllur Kristínu og Sigríði og taldi
þær mikla frumkvöðla í hjúkrunar-
málum á Íslandi. Skólinn var starf-
andi úti á Landspítala þegar Þor-
björg er ráðin sem skólastjóri, kom
því í hennar hlut að fylgja byggingu
skólahússins eftir en húsið reis á
Landspítala lóðinni. Sigríður Bach-
mann tók aftur á móti við sem for-
stöðukona Landspítalans af Kristínu
Thoroddsen. Það hefur verið mikill
gleðidagur þegar nemarnir gengu
með föggur sínar af þriðju hæð
Landspítalans og yfir í hinn nýja
skóla. Allir fengu sitt herbergi og að-
staða önnur til fyrirmyndar. Heima-
vistarreglur voru strangar við
heimavistina á Landspítalanum, þær
voru í fullu gildi í hinu nýja skólahúsi
og ekki björgulegt að brjóta þær.
Þéringar voru alsiða og Þorbjörg
þéraði nemendur fyrstu þrjá mán-
uðina í forskóla, síðan bauð hún dús.
ÞORBJÖRG
JÓNSDÓTTIR