Fréttablaðið - 18.03.2005, Blaðsíða 22

Eftir dimma éljatíð í íslenskri fjöl-
miðlaumræðu virðist nú von um
uppstyttu. Hroðvirknisleg og
óvönduð tilraun til að setja ís-
lenskum fjölmiðlum starfsum-
hverfi síðastliðið vor hefur skilið
eftir sig flakandi sár og fráleit
ráðning á fréttastjóra Útvarps
með jafnvel enn fráleitari rök-
stuðningi og varnarræðum í kjöl-
farið hefur framkallað depurð hjá
þeim sem fylgjast með. Tvennt
hefur nú gerst sem bendir til að
þessari þunglyndismóðu sé að
létta. Í fyrsta lagi berast þær
fréttir úr fjölmiðlanefnd mennta-
málaráðherra að þar kunni að vera
að myndast þverpólitísk samstaða
um reglur og ramma fyrir fjöl-
miðla og hins vegar hefur mennta-
málaráðherra lagt fram frumvarp
um Ríkisútvarpið, sem líta má á
sem gagnlegt framlag til skyn-
samlegrar umræðu um almanna-
útvarp á Íslandi. Frumvarpið hef-
ur vissulega ýmsa galla en þar eru
engu að síður stigin skref sem lík-
leg eru til að sníða af ýmsa van-
kanta á núverandi skipan þessara
mála.
Sé fyrst horft til hugsanlegs
samkomulags í fjölmiðlanefndinni
hljóta það að teljast nokkur tíðindi
að þverpólitísk samstaða hafi
myndast – eða sé nálægt því að
myndast – um eignarhald á fjöl-
miðlum og þann almenna starfs-
ramma sem íslenskir fjölmiðlar
eiga að búa við. Það dregur það
fram, sem raunar margir vissu, að
hitinn og heiftin í deilunum um
fjölmiðlafrumvarpið og tilraunina
til lagasetningar var ekki sprott-
inn af því að ógerlegt var að ná
samkomulagi um efnisatriði máls-
ins sjálfs. Átökin áttu þvert á móti
rætur í vinnubrögðum og virðing-
arleysi fyrir þeim möguleika að
hægt væri að ræða málið til sam-
eiginlegrar niðurstöðu. Verði það
raunin, að samkomulag náist í
nefndinni, er það rós í hnappagat
bæði formanns hennar, Karls Ax-
elssonar, og menntamálaráðherra,
Þorgerðar Katrínar Gunnarsdótt-
ur, sem bæði hafa sýnt umtals-
verðan áhuga á að ná sem víðtæk-
astri sátt. Þetta gæti bent til þess
að fjölmiðlaumræðan sé á leið
upp úr flokkspólitískum hjólför-
um átakastjórnmála og yfir í
sátta- og samtalsstíl sem er lík-
legri til að skila yfirveguðum og
farsælum niðurstöðum.
Það er því sérstaklega mikil-
vægt að umræðan um frumvarp
menntamálaráðherra lendi ekki í
þessum flokkspólitísku skotgröf-
um. Frumvarpið hefur þegar
vakið upp veruleg viðbrögð og
gagnrýni bæði frá hægri og
vinstri ef svo má segja. Annars
vegar hafa ýmsir stjórnarand-
stæðingar haft af því áhyggjur að
frumvarpið tryggi ekki sjálfstæði
og möguleika ríkisútvarpsins
nægjanlega vel og hins vegar hafa
talsmenn einkarekinna fjölmiðla
bent á að með þessu frumvarpi
sé samkeppnisstaða á fjölmiðla-
markaði skekkt enn meira en
verið hefur. Hefur Óli Björn Kára-
son á Viðskiptablaðinu meira að
segja gengið svo langt að tala um
aðför að frjálsri fjölmiðlun. Það er
einmitt í þessum ágreiningi sem
mikilvægasta atriðið varðandi
frumvarpið liggur – hinum hug-
myndafræðilega ágreiningi. Sá
ágreiningur snýst um það hvort
hér eigi yfirleitt að vera ríkis- eða
almenningsútvarp sem tryggi fjöl-
breytni og setji ákveðin viðmið og
staðla sem aðrir fjölmiðlar í land-
inu verða að bera sig saman við,
eða hvort markaðurinn eigi að fá
að ráða í ríkari mæli en nú er.
Frumvarpið tekur ótvírætt af
skarið með þetta – stjórnarmeiri-
hlutinn vill slíkt almennings-
útvarp. Það vill stjórnarandstaðan
líka. Að því leyti má segja að Óli
Björn og skoðanabræður hans hafi
orðið undir. En auðvitað er heil-
mikið svigrúm til ágreinings varð-
andi útfærslu. Ólíklegt er hins
vegar að slík útfærsluatriði eigi að
þurfa að valda djúpstæðum
ágreiningi ef umræðan dettur
ekki ofan í skotgrafirnar. Þannig
eru augljóslega fjölmörg atriði
sem skoða verður vandlega og
með opnum huga og má nefna þrjú
atriði sem dæmi þar um. Í fyrsta
lagi er ástæða til að halda því opnu
að einhverjar takmarkanir verði
þegar til lengdar lætur settar á að-
gengi RÚV að auglýsingamarkaði.
Í öðru lagi er brýnt að skilgreina
betur stöðu útvarpsstjóra og
tryggja að hann sé ekki um of
háður menntamálaráðherra og
stjórn félagsins á hverjum tíma.
Eins og þetta er í frumvarpinu
leikur vafi á sjálfstæði þessa lyk-
ilstarfsmanns gagnvart hinu póli-
tíska valdi. Í þriðja lagi þarf að
gera það erfiðara fyrir hið póli-
tíska vald að breyta stofnskrá Rík-
isútvarpsins, en eins og þetta er
virðist ráðherra hafa það í hendi
sér með því að setjast niður og
kalla sjálfan sig félagsfund í fé-
laginu.
Mikilvægast er að umræðan taki
mið af því – bæði frá hendi stjórnar
og stjórnarandstöðu – að það er í
raun þverpólitísk samstaða um
aðalatriði. Þess vegna er líklegt að
sátta- og samtalsstíllinn, sem á end-
anum varð ofan á í fjölmiðlanefnd-
inni, skili betri árangri en átakastíll
rembingsstjórnmálanna. ■
M egingallinn við frumvarp Þorgerðar Katrínar Gunnars-dóttur menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið er aðstofnuninni er ætlað of víðtækt og of almennt hlutverk.
Margir höfðu vænst þess að ráðherrann myndi kynna frumvarp
þar sem starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins yrðu sett hófleg
mörk þannig að víðtæk samstaða gæti orðið um framtíðarhlut-
verk stofnunarinnar. Þess í stað virðist opnað á stórfellda út-
þenslu Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaði. Jafnframt eru tekj-
urnar auknar með upptöku nefskatts í stað afnotagjalda án þess
að nokkrar hömlur séu settar á samkeppnina við einkastöðvar
um auglýsingar.
Ólíklegt er að víðtækur áhugi væri á því að efna til ríkis-
reksturs á útvarpi ef tæknin væri fyrst nú að koma til sögunnar.
Útvarpsrekstur á vegum ríkisins á sér hins vegar sögulegar for-
sendur og án efa er meirihluti manna þeirrar skoðunar að rétt sé
að halda úti ríkisútvarpi. Í því sambandi staldra menn einkum við
öryggishlutverk slíkrar stofnunar, fréttaþjónustu og menningar-
miðlun. Ríkisútvarpið nýtur enn fremur velvilja landsmanna enda
hefur allur þorri þjóðarinnar alist upp við starfrækslu þess og
þjónustu sem oft hefur verið til mikillar fyrirmyndar.
Frumvarpið um Ríkisútvarpið telur verkefni þess upp í heilum
átján greinum. Gallinn er sá að verkefnin eru svo almenn og víð-
tæk að nánast má segja að hvert og eitt þeirra sé ærið fyrir heila
stofnun. Frekar hefði átt að fara þá leið að marka Ríkisútvarpinu
einfaldari bás og skapa stofnuninni um leið rausnarleg skilyrði til
að uppfylla takmarkaðra hlutverk. Í því sambandi hefði mátt horfa
til svonefndra „almenningsútvarpsstöðva“ í nágrannalöndunum
og vestanhafs. Í útvarpslagafrumvarpinu skortir Ríkisútvarpið
skýr sérkenni sem réttlæta stöðu þess og samkeppni við einka-
rekna miðla.
Nú á dögum er það viðurkennd meginregla að ríkið eigi ekki að
hafa með höndum rekstur í samkeppni við einstaka menn og félög.
Öll undantekning frá því þarf að vera studd skýrum rökum og rétt-
látum. Ef friður og samstaða á að takast um framtíð Ríkisútvarps-
ins, eins og æskilegt er, verður að endurskoða ákvæði útvarpslaga-
frumvarpsins um hlutverk stofnunarinnar. Það þarf að þrengja
það og skerpa til muna.
Sjötta grein útvarpslagafrumvarpsins hefur vakið upp spurn-
ingar um hver sé raunveruleg framtíðarsýn menntamálaráðherra
og ríkisstjórnarinnar um hlutverk Ríkisútvarpsins. Þar er stofn-
uninni veitt víðtæk heimild til að standa að annarri starfsemi „á
sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekk-
ingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti“. Hætt er við
að lítill friður verði um Ríkisútvarpið fái það svo opna lagaheimild
til viðbótar við þau forréttindi sem felast í nefskattinum sem fær-
ir stofnuninni tvöþúsund og fimmhundruð milljónir á silfurfati.
Hugmyndin um að Ríkisútvarpið verði framvegis svokallað
„sameignarfélag“ er ankannaleg í ljósi þess að eigandinn er einn og
engin áform eru uppi um að breyting verði á því. Þetta er þó létt-
vægt miðað við þau atriði er snúa að hlutverki stofnunarinnar og
samkeppni við aðra ljósvakamiðla. Alþingi þarf að gefa sér góðan
tíma til að fara yfir frumvarpið og gera á því þær breytingar sem
skapað geta frið og samstöðu um Ríkisútvarpið til lengri tíma. ■
18. mars 2005 FÖSTUDAGUR
SJÓNARMIÐ
GUÐMUNDUR MAGNÚSSON
Alvarlegir gallar eru á útvarpslagafrumvarpinu.
Marka þarf
RÚV skýran bás
FRÁ DEGI TIL DAGS
Í DAG
SAMKOMULAG Í
FJÖLMIÐLANEFND
BIRGIR
GUÐMUNDSSON
Þetta gæti bent til
þess að fjölmiðla-
umræðan sé á leið upp úr
flokkspólitískum hjólförum
átakastjórnmála og yfir í
sátta- og samtalsstíl sem er
líklegri til að skila yfirveg-
uðum og farsælum niður-
stöðum.
,,
Von um breyttan tón?
Útgefandi verður ritstjóri
Anna Kristine Magnúsdóttir staldraði
stutt við sem ritstjóri Skýja, tímaritsins
sem farþegar Flugfélags Íslands fá í
hendurnar þegar þeir eru komnir í loft-
ið. Benedikt Jóhannesson, fram-
kvæmdastjóri og aðaleigandi útgáfufé-
lagsins Heims, sem heldur
Skýjum úti, er sjálfur
sestur í ritstjórastólinn
og hefur Jón G. Hauks-
son, ritstjóra Frjálsrar
verslunar, sér til halds
og trausts.
Ský hefur
fengið
svolitla
andlits-
lyftingu
og er
ætlunin að auka upplagið með því að
dreifa tímaritinu framvegis ókeypis
með Frjálsri verslun. Starfsmannavelta
hefur verið allnokkur hjá útgáfufélaginu
Heimi á undanförnum mánuðum og er
það líklega öðrum þræði í sparnaðar-
og hagræðingarskyni sem útgefandinn
sest sjálfur í ritstjórastól.
Vond hugmynd
María Sigrún Hilmarsdóttir háskóla-
nemi gagnrýnir borgaryfirvöld fyrir að
bjóða Háskólanum í Reykjavík lóðir í
Vatnsmýrinni, steinsnar frá flugvellinum
og útivistarsvæði borgarbúa: „Vegna
nálægðar við Nauthólsvík og Öskjuhlíð
telja margir að útivist og afþreying eigi
frekar heima á þessu svæði en bygg-
ingar og bílastæði,“ skrifar María á
vefritið tikin.is. „Ef Háskólinn í Reykja-
vík fær þarna aðstöðu, þá stöðvast
frekari þróun útivistar í tengslum við
Nauthólsvíkina. Svæðið hefur ekki verið
skipulagt. Ljóst er að skipulagsferlið
verður mjög þungt í vöfum því búast
má við miklum deilum varðandi ráð-
stöfun landsins. Efast má um að Há-
skólinn í Reykjavík verði einu sinni
byrjaður að byggja þegar hann þyrfti í
raun að taka húsakynnin í notkun. Nóg
er umferðin um Miklubraut og Bú-
staðaveg kvölds og morgna, þótt ekki
bætist við nokkur þúsund bílar til við-
bótar á háannatíma. Kannanir sýna að
fjórir af hverjum fimm háskólanemum
fara á einkabíl til skóla. Háskólinn í
Reykjavík þarf meira andrými en borgin
býður á flugvallarsvæðinu.“
gm@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 – prentmiðlar RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI RITSTJÓRA:
Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN OG AUGLÝSINGAR: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐAL-
SÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is UMBROT: 365 – prentmiðlar PRENTVINNSLA:
Ísafoldarprentsmiðja ehf. DREIFING: Pósthúsið ehf. dreifing@posthusid.is Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að
fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
LESTU GREININA Á VISIR.IS
OG SEGÐU SKOÐUN ÞÍNA