Tíminn - 19.12.1976, Blaðsíða 15

Sunnudagur 19. desember 1976
15
Kona meö barn á Grænlandi fyrir háifri öld
skrá. Nú er kennd grænlenzka í
skólum aö vísu, en aöeins fáir
danskir kennarar kunna nokkuð
verulegt i þvi erfiða tungumáli.
Sem flestir kennarar ættu að
vera Grænlendingar er kunna
bæði málin og einnig ætti að
dreifa skólunum meira út um
byggðirnar. Grænlendingar er
leita atvinnu i Danmörku lifa
þar fiestir æði einangraðir og
leiðist segja blöðin. Auðvitað
eiga Grænlendingar grunn
landsins og þar með námurétt-
indin, hvað sem Anker Jörgen-
sen segir, rita sumir. En aðrir
mæla i mót og segja lika Græn-
lendinga hvorki hafa fjármagn
né kunnáttu til sliks.
EftirGlistrup er haft, að bezt
væri að flytja Grænlendinga til
Anholt eða Hléseyjar. En
Glistrup segir nú svo margt!
Fleiri sjá grænt á Grænlandi
en Eirikur rauði! Út er komin
mikil bók eftir grasafræöinginn
danska Tyge W. Böcher og ber
nafnið „Det grönne Grönland”.
Eru þar mjög lifandi og auð-
skildar lýsingar á gróðri lands-
ins, lifskjörum tegundanna, og
hvernig þær snúast gegn kulda,
stormum, þurrki, stuttu sumri
o.s.frv. — og skipa sér i gróður-
lendi samkvæmt þvi. Margar
tegundirnar eru lika algengar
hér á landi. Sonur Tyge — Jens
Böchermagister — hefur lagttil
fjölmargar fagrar litmyndir af
gróðrinum, en þeir feðgar hafa
dvalið mörg sumur á Grænlandi
og eru þar gagnkunnugir. Ot-
gáfan er styrkt af Carlsberg-
sjóðnum danska. Hvenær skyldi
áfengis og tóbaksverzlun vor ís-
lendinga styrkja slika útgáfu?.
Hinir fornu Islendingar lifðu
um hrið góðu lifi á Grænlandi,
stunduðu bæði veiðar og bú-
skap. Sýna menjar að þeir hafa
á beztu stöðum haft margt
sauða og kúa. En siðar tók ölíu
að hnigna og virðast hinir is
lenzkættuðu Grænlendingar
horfnir undir lok 15. aldar — og
Eskimóar orðnir einráðir i lanö
inu. Orsakir geta verið fleiri en
ein. Getið var þess hér að fram-
an að sjór hafi kólnað við Græn-
land og þorskveiði stórlega
minnkað um eða eftir 1960. Lik-
lega hefur lotslag á Grænlandi
verið tiltölulega milt þegar
landið var numið, en kólnað að
mun siðar. Hefúr það gert hey-
öflun, útbeit og þar með kvik-
fjárrækt erfiða. Annar þáttur og
þriðji hafa svo verið siglinga-
leysið og ásókn Eskimóa, er
betur voru búnir að þola erfitt
loftslag og bjarga sér á veiðum
einum. Liklegt er að fornminja-
rannsóknir á Grænlandi gefi
svör við mörgum spurningum,
áður en á löngu liöur, og gefi
a.m.k. bendingu um hvernig og
hvers vegna byggðimar eydd-
ust.
Églætfylgja nokkrar myndir.
Fyrst er kort er keypt var i Höfn
1929, og sýnir grænlenzka konu i
hátiðabúningi með barn sitt.
Grunnlitur klæðnaðar er brún-
leitur með rauðum, bláum og
gulum röndum. Hinar þrjár
myndirnar eru teknar úr bók
Guðmundar Þorlákssonar
„Grænland” útg. 1948. Stórfróð-
leg bók. Ein myndin sýnir
gamla Eskimóakonu skerpa á
katlinum með þvi að hagræða
mosakveiknum, sem nær fram
með endilangri brún lýsislamp-
ans. önnur mynd sýnir hey-
vinnu á einu túni gömlu íslend-
iganna, sem komið er I ræktaft-
ur eftir margar aldir. Maðurinn
lengst til hægri er bústjóri sauð-
fjárbúsins i Godthaab, Sigurður
Stefánsson. A þriðju myndinni
gefur að lita æskufólk i
Goðthaab um 1948.
Mánasigð
Ný bók eftirThor Vilhlálmsson
Út er komin hjá ísafold ný bók
eftir Thor Vilhjálmsson rithöf-
\und. Ber hún heitið MANASIGÐ
og hefur höfundur sjálfur gert
kápuna.
Viö hittum Thor Vilhjálmsson
að máli, og hafði hann þetta að
segja um bókina og margt ann-
að lika:
Þetta er mikill doörantur, 24
arkir eða um 380 blaðsiður, og
hún er gefin út I hálfgerðum
fellibyl til þess að koma henni á
þann markað, er nú stendur á
bókum.
— Þaðvarðmér tilhjálparað
ég hafði minn góða og gamla
setjara. Brynjúlf Jónsson, en
hann setur alla hluti rétt og
sama má raunar segja um ann-
aö starfslið ísafoldar.
— Um hvað fjallar sagan og
hvar gerist hún?
— Það yrði erfitt að setja
hana niður á kort, eða landa-
bréf. Að minnsta kosti fyrir
óvaninga, en þeir kalla þetta
skáldsögu, en er i rauninni safn
af miklum og ólikum skýrslum
og furöumyndum.
Það er ótrúlega mikil vinna að
setja saman svona bók, maður
leggur mynstur ofan á mynstur
og tengir hlutina saman, og þá
er þetta flókið tafl, eða likt þvi.
Ég vil þó taka það fram, að ég
er ekki taflmaður, þótt ég lærði
mannganginn einu sinni af föður
minum, endur fyrir löngu.
— Þegar minnzt er á það,
þessa ótrúlega miklu vinnu,
sem er við að skrifa erfiðar
bækur, þá er maður stundum
spurður hvað maður geri. Ég
meina fyrir utan það að skrifa
bækur, segja menn. Og hverju á
maður að svara? Þetta tekur
allan manns tima, og þegar
skriftum er lokið, tekur við
þrotlaust starf viö prentsmiðj-
una, prófarkalestur og þess
háttar. Maður finnur það best,
þegar maður er laus, hvers kon-
arþrældómur þetta annars var.
— Nokkuð fleira I smlðum
núna, og eru nokkrar útgáfur
erlendis á bókum þinum um
þessar mundir?
— Égerbyrjaður, eða ætla að
fara að byrja á gjöróliku verki,
sem hefur veriö mér hugleikiö
um sinn. Það er gott að venda
sinu kvæði i kross, breyta til.
Af erlendum útgáíum er þaö
helzt að frétta, að Fljóttt fljótt
sagði fuglinn
er komin út i Svíþjóð og óp
bjöllunnar er væntanlegt á
sænsku. Það er Cavefors, sem
gefur út, en Cavefors er likur
Ragnari i Smára um margt,
hefur þennan kærleika, sem
þarf til þess að gefa út skáld.
Hann hefur farið inn á nýjar
brautir með útgáfu i Sviþjóð,
Thor Viihjálmsson.
Hefur ekki einvörðungu
ágóðasjónarmiðið að leiðarljósi,
heldur eingöngu gefur út það,
sem honum finnst eiga sérstakt
erindi við almenning. Mörg for-
lög þar i landi öfunda Cavefors
nú af ýmsum útgáfum, sem
hann tók sér fyrir hendur.
— Nú i Noregi er Fljótt fijótt
sagði fuglinn aö koma út i þýð-
ingu Knut Odeg3rd, en hann er
ljóðskáld og ég hefi fengið fyrir-
spurnir um Fuglaskottis og
fleira frá Englandi sagði Thor
Vilhjálmsson að lokum.
Þvi má bæta við, að þetta er
14 bók höfundar, en fyrsta bók-
in: Maðurinn er alltaf einn kom
út árið 1950.
JG.
terra
karlmannaföt
Hin viöurkenndu herra- og
unglingaföt í miklu úrvali sniöa
og efna. Víötækt og nákvæmt
stærðarkerfi.
Fataverslun
f jölskyldunnar
Gefjun
Austurstræti