Fréttablaðið - 10.11.2006, Side 30

greinar@frettabladid.is
Fræg eru þau ummæli Karls Marx (og Friðriks Engels) í
„Kommúnistaávarpinu“ 1848, að
vofa kommúnismans fari ljósum
logum um Norðurálfuna.
Stjórnmálahugmyndir ganga
ósjaldan aftur. Til dæmis minnti
málflutningur auðlinda-
skattsmanna á Íslandi um 1990 á
herferð bandaríska rithöfundar-
ins Henrys George á síðari hluta
nítjándu aldar gegn einkaeignar-
rétti á landi. Rödd Þorvalds
Gylfasonar og skoðanabræðra
hans var bergmál frá George,
sem vildi gera arð landeigenda
upptækan með sömu rökum og
þeir Þorvaldur arð útgerðar-
manna. Auðlindaskatturinn var
uppvakningur. (Raunar hafði
georgisminn áður verið hér á
kreiki, í skrifum Jónasar
Jónssonar frá Hriflu um 1915, en
hann hvarf skjótlega frá honum
af hagnýtum ástæðum.)
Sjálfur var marxisminn
auðvitað annar draugur. Marx
lofaði allsnægtum. Með kapítal-
ismanum hefðu menn gert
jörðina sér undirgefna, svo að
fjármagnið gæti fallið eins og
fullþroskaður ávöxtur í hendur
öreigastéttinni. Marxistar
stefndu að frekari iðnvæðingu
en kapítalistar, örari hagvexti,
öflugri virkjunum, stærri
fyrirtækjum. Undirrót marxism-
ans var að vísu ekki eymd
verkalýðsins, heldur beiskja
rótlauss menntafólks, sem þráði
völd í krafti andlegra yfirburða
sinna, og vildi endurskapa
mannkynið, svo að það þyrfti
sjálft ekki að vera háð markaðs-
öflunum. Ólíkt Sölku Völku taldi
Arnaldur sig of góðan til að
vinna í fiski hjá Bogesen.
Marxismanum lauk með
ósköpum. Hann skildi við
Rússland og Mið-Evrópu í
rjúkandi rúst. Hvergi hefur
umhverfi manna verið spillt jafn
freklega. Ástæðan var auðvitað
sameignarrétturinn. Það, sem
allir eiga, hirðir enginn um.
Kapítalisminn hvílir hins vegar
á einkaeignarrétti, sem tryggir
sæmilega nýtingu gæðanna.
Hvers vegna eru nashyrningar í
Afríku í útrýmingarhættu, en
ekki sauðir á Íslandi? Vegna þess
að sauðirnir eru í einkaeigu.
Eigendur þeirra hirða um þá,
merkja sér þá, girða þá af.
Enginn á hins vegar nashyrning-
ana, svo að enginn gætir þeirra.
Hið sama er að segja um
stöðuvatn, sem spillt er með
úrgangi úr verksmiðju. Rétta
ráðið er að mynda einkaeignar-
rétt á stöðuvatninu. Þá hættir
verksmiðjan snarlega að losa
þangað úrgang. Þegar gæði eru í
einkaeigu, taka menn umhverfið
með í reikninginn, ella ekki.
Heimurinn hefur gerbreyst
eftir hrun marxismans. Undir-
rótin að andstöðu óánægðs
menntafólks við kapítalismann
er að vísu hin sama og áður: Í
hugum þess er hann framandi og
hættulegt afl. Þetta fólk er firrt,
eins og Marx orðaði það. Því
finnst það vera statt á röngum
hnetti. En þessir andstæðingar
kapítalismans vilja fara aðra leið
en marxistar. Þeir lofa ekki örari
hagvexti, heldur hafna honum
með öllu. Þeir eru ekki fram-
faratrúar eins og marxistar,
heldur vilja snúa aftur til
náttúrunnar, til upphafsins. Þeir
telja, að í lífsháttum frumstæðra
þjóða, til dæmis frumbyggja
Vesturheims, sé fólgin speki,
sem nútímamenn hafi gleymt.
Slíkar þjóðir hafi búið í sátt við
náttúruna í stað þess að reyna að
gera hana sér undirgefna eins og
Vesturlandamenn.
Hér á Íslandi leitar slík
hreyfing sér útrásar í baráttu
við stórvirkjanir og stóriðju.
Hún sækir fordæmi til Sigríðar í
Brattholti, sem á að hafa stöðvað
virkjun Gullfoss með því að hóta
að kasta sér í fossinn. Sú rödd,
sem þetta fólk bergmálar, kemur
úr barka franska heimspekings-
ins Jeans-Jacques Rousseau,
sem vildi hverfa aftur til
náttúrunnar og taldi manninn
njóta sín best í virkri fjölda-
hreyfingu, þar sem vilji allra
einstaklinganna yrði að einum
voldugum allsherjarvilja. Vofa
Rousseaus gengur ljósum logum
á Íslandi. Það liggur í hlutarins
eðli, að erfitt er að rökræða við
hana. Þó má benda á, að sögurn-
ar fögru af frumbyggjum
Vesturheims, sem bjuggu í sátt
við náttúruna, eru goðsagnir.
Þeir útrýmdu dýrum og brenndu
skóga. Það var ekki heldur vegna
hótana Sigríðar í Brattholti, sem
horfið var frá virkjun Gullfoss,
heldur sökum áhugaleysis
erlendra fjárfesta.
Annars átti Voltaire besta
svarið við þessum draugagangi:
Hvatning Rousseaus til okkar
um að fara aftur á fjóra fætur er
vissulega skemmtileg, en það er
allt of langt liðið frá því, að flest
okkar lögðum þann sið niður, til
að unnt sé að ætlast til þess, að
við tökum hann upp aftur.
Rousseau í stað Marx?
Eitt brýnasta verkefni í íslensku sam-félagi er að snúið verði af braut mis-
skiptingar og ójafnaðar. Það verður ekki
gert nema skipt verði um áhöfn í stjórn-
arráðinu og ríkisstjórn okkar jafnaðar-
manna taki við. Mörgum ofbýður valda-
hroki ráðamanna og markaðsgræðgin
sem sífellt er að auka á misskiptingu.
Blind markaðshyggja – án þess að stoðir
velferðarkerfisins séu styrktar um leið og stjórn-
tækjum ríkisvaldsins beitt til jöfnunar í þjóðfé-
laginu – hefur leitt til gífurlegrar eigna- og tekju-
tilfærslu. Hvar sem litið er má sjá ójöfnuðinn og
æpandi dæmi um að öryggisnet velferðarkerfis-
ins er brostið og þetta hefur bitnað harkalega á
lífeyrisþegum, barnafjölskyldum og tekjulágu
fólki.
Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar jafnað-
armanna verður að bæta kjör lífeyrisþega, bæði
með því að hækka lífeyri og tryggja að atvinnu-
og lífeyristekjur skerði ekki greiðslur almanna-
trygginga. Einnig hef ég lagt til að lífeyrisgreiðsl-
ur beri ekki hærri skatt en
fjármagnstekjur. Ekki er síður brýnt að
endurskipuleggja skattkerfið og lækka
skattbyrði fólks sem sætt hefur skatta-
hækkunum í tíð núverandi ríkisstjórnar.
Skattar um níutíu prósent skattgreið-
enda hafa hækkað – þ.e. allra nema
þeirra sem mest efnin hafa. Barnabætur,
sem orðnar eru að láglaunabótum, verð-
ur að hækka og bæta þarf stöðu ung-
barnafjölskyldna með lengra fæðingar-
orlofi og auknum greiðslum til foreldra
langveikra barna. Markviss fram-
kvæmdaáætlun um aðgerðir til að ná fram launa-
jafnrétti kynjanna á sömuleiðis að vera forgangs-
verkefni í nýrri ríkisstjórn jafnaðarmanna.
Í yfirstandandi prófkjöri býð ég mig aftur
fram til forystu, í 2.-3. sæti, en 2. sæti listans er
leiðtogasætið í öðru Reykjavíkurkjördæmanna.
Ég hvet þig til að hafa áhrif með því að taka þátt í
prófkjörinu og gera það sem glæsilegast. Mér
þætti afar vænt um stuðning þinn til að vera
áfram í forystusveit Samfylkingarinnar. Reynsla
mín og þekking á löggjafarstarfi og stjórnsýsl-
unni mun nýtast vel í þeirri baráttu sem framund-
an er. Höfundur er alþingismaður.
Skiptum um áhöfn
Það var ekki heldur vegna hót-
ana Sigríðar í Brattholti, sem
horfið var frá virkjun Gullfoss,
heldur sökum áhugaleysis
erlendra fjárfesta.
S
koðanakönnun Fréttablaðsins í gær felur í sér tvær afger-
andi pólitískar vísbendingar: Í fyrsta lagi sveifla frjálslyndir
til sín fylgi frá Framsóknarflokki og vinstri grænum. Í öðru
lagi er meirihluti ríkisstjórnarflokkanna fallinn.
Í síðustu könnun Fréttablaðsins í ágúst voru frjálslyndir
við það að þurrkast út. Á örfáum dögum tekst þeim nú að snúa pólit-
ísku dauðastríði í stórsókn með því einu að krefjast frekari takmark-
ana varðandi komu útlendinga til landsins.
En hver er munurinn á hugmyndafræði flokkanna í þessum efnum?
Með hæfilegri einföldun sýnist hann vera þannig vaxinn: Frjálslyndir
vilja hertar reglur og meiri takmarkanir. Hinir flokkarnir telja nóg að
gert í þeim efnum en segjast vilja bæta aðstöðu útlendinga og kenna
þeim íslensku í ríkari mæli.
Margir halda því fram að þessi umskipti séu eins konar pólitísk
bólga vegna skyndieitrunar. Hún muni síðan hjaðna þegar þjóðarlík-
aminn hefur unnið á eitruninni. Með öðrum orðum: Umræðan muni
falla í hefðbundinn farveg á ný.
Þó að ekkert sé unnt að fullyrða er þessi kenning um margt senni-
leg þó að glæður umræðunnar lifi. Ætli frjálslyndir hins vegar að við-
halda bólgunni þurfa þeir djörfung til að flytja ákveðnar tillögur til
breytinga á gildandi lögum á þessu sviði í andstöðu við aðra flokka.
Fátt bendir til að slíkur tillöguflutningur muni sjá dagsins ljós. Það
styrkir þá ályktun að hér hafi verið blásið til storms í vatnsglasi. Á
þessu stigi í aðdraganda kosninga er hins vegar enginn vegur að sjá
fyrir hvort súrefnið úr þeim goluþyt dugar til tímabundinnar eða var-
anlegrar endurlífgunar.
Vísbending um önnur stór pólitísk tíðindi í þessari könnun kemur
fram í áframhaldandi tapi Framsóknarflokksins. Það þýðir að meiri-
hluti stjórnarflokkanna er fallinn. Þetta gerist þrátt fyrir að Sjálf-
stæðisflokkurinn bæti stöðu sína umtalsvert frá síðustu kosningum.
Reyndar er ekki vitað hvort stjórnarflokkarnir hafa áhuga á áfram-
haldandi samstarfi þó að þeir fái kjörfylgi til þess. Reynslan sýnir að
Framsóknarflokkurinn bætir jafnan stöðu sína í kosningabaráttunni.
En hvað sem þeirri staðreynd líður sýnist vera álitamál hvort forystu-
mönnum hans takist að snúa taflinu svo afgerandi við að þessi ríkis-
stjórnarkostur verði áfram mögulegur.
Á hinn bóginn liggur fyrir að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa með
formlegri yfirlýsingu sammælst um að reyna stjórnarmyndun fái þeir
til þess meirihluta. Skoðanakönnunin bendir til þess að sú sé raunin.
Samfylkingin hefur til að mynda nánast náð kjörfylginu.
En þá vaknar sú spurning hvort Frjálslyndi flokkurinn geri útlend-
ingamálin að úrslitamáli við hugsanlega stjórnarmyndun. Eins og
forystumenn hans hafa stillt málum upp sýnist ekki vera nokkur mál-
efnalegur grundvöllur fyrir samstarfi á þeim forsendum.
Líklegast er þó að frjálslyndir hafni ekki ráðherrastólum verði þeir
í boði og fórni til þess útlendingastefnunni. Ef staðan er sú meina þeir
hins vegar ekki mikið með blæstri síðustu daga. Það er einfaldlega
útilokað að gera hvort tveggja í senn að geyma kökuna og éta hana.
Kjarni málsins er sá að talsmenn frjálslyndra verða að skýra út
hvernig málflutningur þeirra í útlendingamálum rímar við áformin
um ríkisstjórnarsamstarf með hinum stjórnarandstöðuflokkunum.
Það er spurning um trúverðugleika.
Að eiga kökuna
og éta hana