Tíminn - 26.09.1982, Blaðsíða 2

SUNNUDAGUR 26. SEPTEMBER 1982
Ingólfnr Margeirsson um bók sína „Erlend andlit”
sem væntanleg er á markaðinn innan skamms:
Endurminningar
frá grímudansleik
— og jafnframt stefnuyfirlýsing mín til mannanna
-Um hvað fjallar bók þín ERLEND
ANDLIT í stuttu máli?
- í bókinni eru sex sögur sem hafa það
sameiginlegt að þær fjalla um fólk sem
ég hef hitt í útlöndum. Síðastliðin
fimmtán ár hef ég flækst víða erlendis
og aragúi andlita hefur orðið á vegi
mínum. Flest þeirra hafa þotið gegnum
nethimnu augans líkt og þokukennd
leiftur en sum hafa af einhverjum
ástæðum staðnæmst í vitund minni og
leitað æ sterkar á hug minn, hvert með
sínum hætti.
Þessar frásögur eru eins konar
endurminningar frá grímudansleik og ég
held að fyrst nú sé ég að ígrunda hverja
ég dansaði við.
- Hvemig vannst þú bókina?
- Við textagerð þessa kvers hef ég
stuðst við rifrildi úr dagblöðum,
gloppóttar dagbækur, lausa minnismiða
og bréfræksni. En þó háttar því þannig
til að minnið, sú óábyrga heimildaskrá
hefur verið uppsprettan að endursköpun
þessara sundurleitu andlita.
- Og hver eru þessi sundurleitu andlit?
- Vændiskona í Varsjá sem gaf mér
vísbendingu um pólska þjóðarsál,
breskur kennari sem kúgaði nemendur
sína í Englandi og leitaði að sjálfum sér
í kjötvinnslu í Reykjavík, grískur
marxisti sem reyndi að bæla niður
uppruna sinn í sósíaldemókratísku
velferðarríki Svíþjóðar, heimsmaður og
lestarstjóri frá Búdapest sem gaf mér
innsýn í forréttindastétt austantjalds
landanna, ekkja flugvélahönnuðar í
suðurríkjum Bandaríkjanna sem lifir í
horfinni veröld og leggur líf tveggja
fjölskyldna í rúst. Og að lokum frásaga
af sænskum járnbrautarstarfsmanni sem
dreymir um að vera ríkur og fær mig til
að skipuleggja rán á koparlest.
- Sú saga birtist einmitt í blaðinu
okkar í dag á síðu 4. Geturðu greint
lesendum aðeins nánar frá þeirri
frásögu?
- Upphaf sögunnar skýrir sig að mestu
leyti sjálft. En vinur minn Hasse var
ljóðræn sál sem átti sér einn draum, það
að verða ríkur á svipstundu. Inn í þessa
frásögu af einstaklingshyggjumanninum
sem lifir í gróðavoninni blandast satíra
á sænskt krataþjóðfélag sem á
yfirborðinu starfar samkvæmt félágs-
hyggju en undir niðri ber leifar borgara-
legs þjóðfélags og lendir í ógöngum
þegar raunveruleikinn knýr á dymar
eins og gerist í þessari sögu þegar sænska
stjórnin á að taka ákvörðun um hvort
hún eigi að fordæma valdatöku
Pinochets í Chile og missa öll
■ Ingólfur Margeirsson rithöfundur.
Tímamynd: Ella.
koparviðskipti þaðan eða láta sér nægja
að lysa vanþóknun sinni á herforingja-
klíkunni án þess að glata viðskiptunum
og pólitísku andliti sínu.
Þetta er saga um siðferði, einstaklings-
hyggju og þjóðfélag á villigötum.
- Þetta hljómar dálítið snúið. Eru
allar frásögumar álíka erfiðar í
skilningi?
- Nei, segir Ingólfur og hlær, í raun og
vem eru þetta frásagnir sem lesa má af
fingrum fram en lesendur vilja leggja
á sig smáómak, þá sjá þeir kannski glytta
í einhverja tvíbyttnur eða jafnvel
þríbyttnur í textanum.
- Hvers vegna velurðu þér erlent fólk
að yrkisefni?
- Að því slepptu sem ég drap á í
upphafi viðtalsins, þá er þessi tími það
mikilvægur í lífi mínu að ég verð að
takast á við hann í skrifum til að öðlast
innsýn í þessa veröld og sjálfan mig. Mér
er óhætt að segja að þessi bók sé uppgjör
við tímabil minnar kynslóðar og við
sjálfan mig sem ég tefli oft og iðulega
að veði í sögunum. En jafnframt er þessi
’ bók manifest eða stefnuyfirlýsing mtn til
, mannanna eins konar úttekt á reynslu
minni og tilfinningu til homo sapiens.
- Og framtíðaráformin?:
- Ég hugsa aðeins einn dag í einu. En
ég er með eina skáldsögu, tvö leikrit,
eina ljóðabók og þrjú smásagnakver í
maganum. Hinsvegar hef ég enn ekki
ákveðið hvernig ég ætla að hafa
niðurröðun væntanlegrar framleiðslu í
tíma - og útgáfuröð, þ.e.a.s. ef einhver
forleggjari vill líta við þessu.
yyAUsleysi sannra
Islendinga var
virðulegt”
Rætl við Jónas Guðmundsson um
nýja bók sem hann er að senda
frá sér
■ Meðal þeirra bóka, sem væntan-
legar eru á markað innan skamms, er
TOGARAMAÐURINN GUÐMUND-
UR HALLDÓR, eftir Jónas Guð-
mundsson, en bókin er byggð á
samtölum við Guðmund H. Guðmunds-
son, togarasjómann, og son hans
Guðmund J. Guðmundsson, verka-
mann og formann Dagsbrúnar.
Við báðum Jónas að segja okkur frá
nýju bókinni og eins frá ritstörfum og
hvað bækur hans eru orðnar margar.
Fórust honum svo orð:
Tveir tugir bóka á tveim
áratugum
- Ef allt er talið þá munu bækur
mínar vera eitthvað um tuttugu, en ef
flutt skáldverk, svo sem leikrit eru talin
með, losar þetta vel tvo tugi.
- Hvenær skrifar þú?
- Ég er svona sambland af þvottahús-
skribent og þvottahúsmálara. Fyrstu
bækur mínar voru skrifaðar á sjónum,
og þær bera það líka með sér. Lesandinn
leitar oft að handfestu.
Á síðari árum nota ég einkum
sumarleyfin til þess að skrifa bækur og
annað þessháttar, þó má segja að þær
bækur eða verk séu einnig partur af
nokkurri sjósókn. Ég skrifa mikið á
Eyrarbakka, þar sem er stöðugt brim og
eiginlega veltingur allan ársins hring.
Heljarstórar öldur brotna á ströndinni,
berja svört skerin. Saltur vindurinn
leikur um mannlífið alla daga og maður
er með sand í tönnunum.
Þarna kann ég vel við mig og þarna
er gott að skrifa.
Mér hefur þó verið sagt að það sé gott
að skrifa í Sviss, eða í vissri hæð í
Ölpunum. En sú vissa hæð hentar mér
ekki.
Annars þarf ég ekkert sérstakt næði
til að skrifa og hefi reyndar aldrei átt
peninga fyrir næði. Einu mennirnir sem
hafa næði á íslandi núna, til að skrifa,
eru kommúnistar og ég er ekki
reiðubúinn til að breyta lífsskoðun minni
fyrir næði.
- Um hvað fjallar nýja bókin?
- Hún er sjómannabók, og hangir upp
á svipaðri lýrikk og Atlantshafið. Þetta
er sagan af Guðmundi Halldóri. Hún
snýst þó ekki einvörðungu um vond
veður, drauga og sólbjarta daga, eftir að
fjöllin eru sokkin. Heldur er þetta saga
um erfiðisvinnu er stóð í 80 ár, eða
rúmlega það. Þaraf 65 ár á sjó. Fyrst var
róið á opnum skipum og legið við í
grjótbyrgi vestur í Arnarfirði, eða öllu
heldur í fjárhúsum. Síðan fór Guð-
mundur Halldór á skútum, en var svo
mannsaldur á dekki á togurum. Fyrst á
hnoðuðum járnskipum kreppuáranna,
síðan á nýsköpun.
Eftir það tók við fiskvinna í landi
framyfir nírætt, ásamt einhverri dvöl í
hamphúsum Bæjarútgerðar Reykjavík-
ur, þar sem fengist var við fótreipi og
annan þungaiðnað, og munað togara-
flotans.
Þessi bók var eiginlega skrifuð fyrir
mörgum árum, og að stofni til er hún
smábók er ég gaf út um þennan
togaramann fyrir tveim áratugum eða
svo. Lengi hafði staðið til að skrifa meira
og þá komst Guðmundur J. Guðmunds-
son, inn í þetta spil, en hann var sonur
Guðmundar Halldórs, er lést í vor. Þetta
fólk, Guðmundur Halldór, kona hans og
fjórir synir, bjó í Verkó, eins og ég, og
er þetta líka fjölskyldusaga.
Guðmundur J. hefur merkilega frá-
sagnargáfu eins og faðir hans og hann
var orðinn Stalínisti áður en hann
byrjaði að ganga til prestsins. Gekk í
samskonar pokabuxum og Lenín og
Karl Marx, og vissi um það bil það sama
um lífið og dauðann og þeir og
prestarnir.
Þetta er líka kreppusaga og saga um
þann munað að hafa alist upp með stórri
fjölskyldu á 50 fermetrum í tveggja
herbergja íbúð. Þannig er þetta til jafns
saga um hnoðuð járnskip og óður um
flatsængina.
Saga úr Vesturbænum
Á vissan hátt er þetta saga úr
Vesturbænum; úr Verkó, sem voru
Breiðholt. síns tíma. Þessi hús voru
bylting og reist af byltingamönnum.
Fátækir menn, sem gengu í soðnum
fötum og átu með sjálfskeiðungum,
fluttu allt í einu úr kjöllurum, skúrum
og ýmsum óhugnanlegum vistarverum
inn í alvöru hús, þar sem var m.a.
fjarvarmaveita, bókasafn, lesstofa og
fyrsti barnaleikvöllurinn á íslandi.
Menn komu langan veg til að skoða
rafmagnseldavélarnar í Verkó, og
margir komu til að sjá vatnssalemi í
fyrsta sinn og líka baðkör. Það var
stöðug ös.
Þetta þykir einkennilegt nú, eftir
fimmtíu ár, en ég veit meira að segja um
bæjarstjóra í nokkuð stórum kaupstað
úti á landi, sem sá ekki klósett fyren eftir
stríð.
Og þarna ríkti hin hvítskúraða fátækt,
og sjómennirnir létu úr höfn í myrkrinu
og maður vissi aldrei hvort maður sæi
þá nokkumtímann aftur.
Guðmundur Halldór sigldi allt stríð-
ið. Sigldi innanum tundurdufl, innanum
fljótandi líkin og horfði á loftárásir án
þess að taka svo mikið sem út úr sér
sígarettuna. Og einu sinni björguðu þeir
350 manns á honum Skallagrími eftir að
búið var að sprengja skip, suðaustur af
Vestmannaeyjum.
En allt um að. Þetta er sagan af
Guðmundi Halldóri, saga um erfiðis-
mann og háseta. Sagan, sem þó verður
víst aldrei sögð til hlítar á bók, heldur
fyrst og fremst með þögn.
- Hvað áttu við með því?
- Menn era svolítið að koma sér upp
fátækt og harðrétti í æsku. Það selst víst
vel. Allsleysi sannra íslendinga var á
hinn bóginn fyrst og fremst virðulegt og
skip heiðríkjunnar íTgldi hægt, því alltaf
áttu menn þó einhverja von. Og allrasíst
hefðu menn nú trúað því, að ekki dygði
minna en heimsstyrjöld, svo að þjóðin
gæti látið peningalega drauma sína
rætast; sumsé að eiga fyrir nauðþurftum.
■ Lilja Ósk ■ Lárus H.
Ulfarsdóttir Grúnsson
Ung Nordlsk
Musik um
helgina:
Kammer-
tónleikar
í Nor-
ræna hús-
inu og
hyóm-
sveitartón-
■ Norrænu tónlistarhátíðinni Ung
Nordisk Musik lýkur nú um helgina.
Laugardaginn 25. september kl. 20.30
verða kammertónleikar í Norræna
húsinu og sunnudaginn 26. september
kl. 20.30 verða hljómsveitartónleikar
í Menntaskólanum við Hamrahlíð.
Á tónleikunum í Norræna húsinu
verða flutt tónverk eftir tvo íslendinga,
Lilju Ósk Úlfarsdóttur og Láras H.
Grímsson. Tónverk Lilju nefnist Nú,
er einleiksverk I einum þætti, og segist
höfundur hafa samið það á síðastliðn-
um vetri fyrir Þóranni Guðmundsdótt-
ur. Tónverk Lárusar nefnist Sambúd-
arsundurþykkja og er hugsað sem karp
milli tveggja aðila sem era jafn ólíkir
hvor öðram og hljóðfærin sem verkið
er samið fyrir, þ.e. horn og
harpsíkord. Tónband cr svo notað til
að árétta stemmningar, en er einnig
stór þáttur í samspilinu, því það er
notað sem þriðja hljóðfærið í verkinu
frá byrjun til enda.
Auk íslendinganna eiga tveir Finnar
verk á tónleikunum: Otto Romanow-
ski og Magnus Lindberg; einn
Norðmaðtfr, Kristian Evensen og einn
Svíi, Sten Melin.
Á hljómsveitartónleikunum í MH á
sunnudag, verður Arthur Wiesberg
stjómandi og einleikari Dianc
Kennedy. Þau era bæði frá Bandaríkj-
urum. Flutt verða verk eftir Aaron
Copland, Jakob Druckman og Béla
Bartók.
Á laugardag verður enn fremur
haldið áfram söngnámskeiði sópran-
söngkonunnar Jane Manning í
Tónlistarskólanum að Laugavegi 178.
Hefst það kl. 10 árdegis.
■ Arthur
Weisberg
■ Diane
Keunedy