Tíminn - 31.01.1984, Blaðsíða 9

Tíminn - 31.01.1984, Blaðsíða 9
ÞRIDJUDAGUR 31. JANUAR 19M mmm menningarmál á vettvangi dagsins „Borealis — norræn myndlist áá ¦ Fyrsta farsýning myndlislar á vegum Norrænu listmiðstöðvarinnar í Sveaborg stendur nú yfir. Hlaut hún nafnið „llor- ealis - norræn list 1983", og voru valdir til hennar þrír listamenn frá hverju norðurlandanna, nema einn færeyingur. Af Islands hálfu eru þátttakendurnir þau Ásgerður Búadóttir, Gunnar Örn Gunn- arsson og Magnús Tómasson, en Svíinn Tage Martin Hörling valdi verkin á vegum Sveaborgar. Sýningin hljóp af stokkunum í Hels- ingfors Konstahall þann 27. maí síðstlið- inn og stóð fram í júlí, en var þaðan flutt á Charlottenborg í Kaupmannahöfn, en nú síðast var hún í Listasafni Suður- Jótlands, þar sem henni lauk nú 15. janúar. Næsti áfangi hennár verður Kunstnernes Hus í Osló, en hingað á Kjarvalsstaði er hún væntanleg næsta sumar. Allmikið hefur verið um sýninguna skrifað, og hafa nú borist umsagnir um Borealis í hinu nýja og glæsilega lista- safni í Tönder. Ulf Gudmundsen skrifar í blaðið Vestkysten og segir: „ísland kemur á óvart. Vefnaðir Ásgerðar Búa- dóttur. með upphleyptum hrosshársflöt- um, eru heillandi, og Magnús Tómasson ítrekar af snilld hið gamalgróna hug- myndafrelsi Sögueyjunnar. Kassar hans með uppstoppuðum fuglum eru einkar áhrifaríkir: Hér gengur eggið á fótum, spörinn er sýndur sem stríðsþota, leð- urblakan hefur sig til flugs, og gott ef steinninn fær ekki líka vængi! Hér mætir auganu fugl í rafmagnsstól, gagnnístur söngvari, og margt annað ótrúlegt er á seyði. Hinn þriðji íslendinganna er Gunnar Örn Gunnarsson, sem er sjálfur talsverður örn í áhrifamiklu málverki sínu og kröftugu litum. Bravó ísland!" í Jydske Tidende segir Morten Böcker: „Skoðandinn hefur mikið upp úr Boreális. Sýningin er stórkostlega eggjandi, hneykslandi, „geggjuð", full af andstæðum - og í heild sinni tjáning þeirrar veraldar sem við lifum í. Og hér er það vel að merkja, að Norðrið er ekki neitt einangrað fyrirbæri á jarðarkringlu þessa áratugar. Listamennirnir anda frjálslega, guði sé lof, því skelfing væri það leiðinlegt ef sýningin hefði verið skorin niður við einhvern „skandinaviskan samnefnara". Þáð er fullt af slæmum dæmum slíkrar meðalmennsku annarstaðar á hnettin- um. Borealis sýnir margan vott þess, að það sé raunverulega mikið um að vera í listinni nú um stundir. Og ef til vill með meiri hraða en jafnvel sá, sem opinn er fyrir flestum nýjungum, getur með góðu móti fylgt. Borealis er ein af mest spennandi sýningum sem Listasafn Suður-Jótlands hefur enn boðið upp á." I blaði þýskumælandi jóta: Der Nord- schleswiger, kallar Uwe Lempelius um- sögn sína „Mögnuð listaverk tjá kalda storma okkar tíma". Síðan segir hann: „Hér er ekki sýnd nein glaðleg stofulist. Hér er ekki leitast við að skapa yndi eða samræmi, heldur er sýningin í teikni aflmikillar listar, þar sem fjallað er um ýmiskonar mannlegar hneigðir á mynd- rænan hátt. Hvergi bregður þar fyrir köldum formalisma af ætt l'art pour l'art-viðhorfa. Fuglar íslendingsins Magnúsar Tóm- assonar verka í senn sem ákæra og hrollvekja. Hann setur hluti sína á svið. Rós liggur undir fallöxi, spörfugl er reyrður niður í rafmagnsstól. Áhorfand- inn hlýtur að spyrja sig: Hver var dómarinn? Þessar sviðsetningar Magn- úsar Tómassonar eru listrænt-fagur- fræðilegar, en þær knýja skoðandann til þess að tengja þær hliðstæðum úr mahn- lífinu sjálfu. Mjög fáir hlutir á sýningunni eru hugsaðar sem hrein hugleiðingarverk (Meditationsobjekte). Helst væri þar að nefna vefnaðina. Ásgerður Búadóttir sýnir stærð og formrænan styrk í vegg- klæðum sínum, og með því að vefa í þau stríð hrosshársform tekst henni að skapa úr þeim sjálfstæðan hlutveruleika. Þótt málaralistin hafi hvað eftir annað verið dæmd dauð, og einkum snemma á sjöunda áratugnum, þegar objektið - hlutgervingurinn - var í hæstum metum, koma samt stöðugt fram ungir listamenn. sem notfæra sér þann gamla miðil, olíulitina, penslana og léreftið. Þannig skapar íslendingurinn Gunnar Örn Gunnarsson mannamyndir og andlit úr óblönduðum litflekkjum, sem eru þó í eðli sínu annað og meira: ímynd þeirra átakamiklu og sprengikenndu afla sem stjórna mannlegri tilvist. I því minnir hann mjög á Francois Bacori." Uwe Lempelius lýkur grein sinni með þeirri ósk, sem margir sýningargcstir muni taka undir, að Borealis mætti einnig finna sér gististað sunnan landamær- anna. Vlagnús Pálsson: Er hægt að taka hvern sem er fastan? ¦ Vegna skrifa um lögregluna í dag- blöðunum að undanförnu, langar mig til að senda þér, frú lögfræðingur Lögreglu- félags Reykjavíkur, eftirfarandi línur: Það var haustið 1968 í ágúst eða september. að ég fór í Glaumbæinn okkar gamla, og skemmti mér þar, eins og gengur og gerist með 18 ára unglinga. Ballið endaði vel og ég hélt heim á leið ásamt öllum öðrum, sem voru á heimleið að dansleiknum loknum. Er ég var í Lækjargötu, á móts við þar sem nú heitir víst „Skallinn", hitti cg tvo eða þrjá Englendinga, sem voru á gangi saman, ásamt einni íslenskri stúlku. Þeir voru þá að kýta við einn eða' tvo íslendinga vegna stúlkunnar. scm vildi heldur labba með Englendingunum en fara með Islendingunum tveimur. Egfór að segja við Englendingana, að með þessu áframhaldi, ef þeir ætluðu að fara að slást um sttilkuna kæmi árciðanlega lögreglan til skjalarina. Allir voru viö skál, en enginn ofurölvi. Ég hafði varla sleppt orðinu við Eng- lendingana þegar sírenuvæl heyrðist og lögreglubíll kom þjótandi með blikkandi Ijós á fullu. Ut þustu fjórir eða fimm lögreglumenn og skipuðu Englending- unum upp í bílinn og stúlkunni mcð, - og mér einnig, en ég hélt nú ekki að ég færi uppíbílinn. Éghefðiekkert tilsaka unnið. Nú, það skipti engum togum, að einn tók utan um hálsinn á mér aftan frá, annar um vinstri handlegg, sá þriðji um. hinn handlegginn og fjórði reyndi við fæturna, en gekk ekki sem best. Urðu harðar stimpingar, sem enduðu með því, að þeir höfðu mig undir og hentu. mérinn íbílinn. Þarvaréghandjárnaður - og ekki nóg með það, þeir settust tveir ofan á mig á leiðinni í Steininn, sem var nú frekar stutt leið sem betur fór. Þegar á stöðina kom var gefin munn- leg skýrsla vegna handtöku okkar, og Englendingunum var síðan sleppt og stúlkunni líka. Þau vildu fyrir alla muni, að ég fcngi þá að fara líka, þar scm ég hefði hvergi við söguna komið, né skipt mér af stimpingunum, en ég neitaði alveg að tala. Ég man að ég var ofsalega sár og reiður, og neitaði að skýra frá nafni og heimilisfangi. Þá hentu þeir mér inn í lítinn klefa, og ég lá þar á gólfinu í stund, 1/2 tíma kannski aðeins lengur. Þá var opnað og tveir komu inn. Ég hafði heyrt þá fyrir framan, áður cn þeir opnuðu. Þeir sögöust skyldu láta þennan kauða tala! Nú komu þcir inn og annar hclt mcr uppi. en hinn sló mig í andlitið og magann, hvað eftir annað, - en ég var enn í handjárnum. Ég man cnn, að annar sagði við hinn: „Sláðu þannig, að það sjái ckki á honum". Ég missti rænu þarna hjá þeim og varð alveg meðvitundarlaus, en rankaði við mcr aftur á leiðinhi út í bíl og á leið upp í Síðumúlafangelsið, þar var ég um nóttina. Um morguninn var tekin skýrsla, sem var þó ansi fátækleg, því maðurinn, scm tók skýrsluna, sagði við mig, að ég skyldi bara hypja mig hið snarasta burt, því þetta væri allt saman cintóm vitlcysa. Hann sagði að þetta hefði verið mcr að kcnna hvernig fór, þar sem ég hefði sýnt mótþróa. - En ég bar spyr: - Er hægt að taka hvern sem er fastan, án þess að hann hafi til saka unnið? Svo cg tali nú ekki um, að berja mcnn og það í hand- járnum? Þetta er í fyrsfa - og cina sinnið - sem ég hef lent í fangelsi, en ófögur var framkoma lögreglunnar við mig, og hef ég andstyggð á hcnni síðan, og verð sennilega alltaf á móti henni meðan ég lifi. - Finnst þér það nokkuð skrýtið, frú Svala Thorlacius hdl.? Magnús Pálsson DREYER LIFIR ENNÞÁ ¦ Þrátt fyrir mikinn samdrátt í útgáfu bóka að undanförnu, lifir forlágið Drey- er enn góðu lífi og gefur út merkar bækur. Þó hefir veriö stofnað dótturfyr- irtæki er nefnist Aventura, sem hefir tekið yfir mikinn hluta bókaútgáfunnar og mun ég koma að því seinna. Bækur Öistein Parmann má segja að beri hæst á útgáfulista liðins árs. Þar er fyrst um að ræða „Norge sett med kunstneröyne". Er þetta einstaklega falleg bók með eftirprentunum fjölda listaverka, þeirra bestu er í landinu finnast, og hið ritaða mál er sótt til bestu Ijóðskálda og rithöfunda í sögu landsins. Val Parmanns er svo gott að aðdáun vekur, hversu smekklega er valið og fallega uppsett. Margar bækur hefir Parmann gert fallegar um sína daga, en þessi er sú besta er ég hefi séð til þessa. Eröllútgáfabókarinnartilfyrirmyndar. Önnur bók Parmanns á árinu var „Norsk billedvev". Er þetta samútgáfa Dreyer ásamt Kunstidustrimuseet í Oslo. Þarf vart að lýsa því að bókin er einstaklega fallega gerð og gerir mynd- vcfnaði góð skil gegnum söguna. Er þetta og einstaklega fallega gerð og unnin bók eins og aðrar bækur Parmanns. „Troll og deres slektninger" er ein- staklega skemmtilcga unnin tröllabók fyrir yngri lesendurna eftir Jan Bergh Eriksen og myndirnar eftir Per Aase. Er bókin gefin út bæði á norsku og ensku og rekur ættarsögu trölla og annarra af þeirri fjölskyldu. Byggir bókin á þjóð- sögum og þjóðtrú og er skemmtileg. „Jernalderen" eftir Jan Deberitz, skeður í Valdres, 367 eftir Krist. Það er tími blóta, mánans og sagnanna. Skuggatímar í norskri sögu og þó sumt sé aðeins óljóst vitað er hún segir frá þá er það fært í skemmtilegan stíl og gott aflestrar. „A vokse í alder og visdom" eftir Tollak B. Sirnes, er baráttubók fyrir málefnum aldraðra, sem lýsir fyrir okkur hvað fylgir því að verða gamall. Profess- or Sirnes slær í gegn í þessari bók og fékk raunar einróma góða dóma fyrir hana. Bara að við ættum slíka bók á íslensku. Tvær bækur Tore Stubberud vil ég nefna hér. „Vedfyringens gleder" er bók hans þar sem hann endursegir 27 sögur fólks hér í landi á 6. áratugnum. Lífssaga fólks sögð á einfaldan heillandi hátt. Þá vil ég einnig nefna þýðingar hans á Ijóðum Baudelaires, Prosadikt, sem út kom 1981, en er þýðing sígildra ljóða um taugaveiklun borgarinnar. draum. meðkennd og hræðilegan veruleika. Inger Brochmann hefir skrifað bók um hugmyndafræði Rudolf Steiner. um lífið eftir dauðann eins og Raymond A. Moody lýsir því, sem lífinu eftir lífið. „Det ukuelige liv" heitir bókin. Eftir Irene Kassorla er bókin „Penc piker gjör det," sem lýsir því hvernig konur geta átt betra kynlíf og er skorað á karlmcnn að lesa hana. „Handen forteller" eftir Peter West er ekki aðeins um hvernig eigi að spá í hendi en einnig um hvað höndin sem heild getur sagt okkur um eiganda hennar. Þar eru vísindin að skoða og meta hendur, nefnd kirologi. „Bedre grönnsaker, bær og frukt - utan gift" er bók eftir Georg Parmann. Kennir hann þar almenningi hvernig best er að rækta þessa hluti og njóta til fullnustu. Parmann er blaðamaður við Aftenposten með umhverfisvernd sem sérgrein. Eftir Paul Uccusic er bókin „Doktor Bi". Bók þessi sem fjallar um hinn mikla lækningamátt efna 'þeirra er býflugurnar safna, hefir vakið mikla athygli hér í landi og vcrið umrædd í tímaritum. Er þetta holl lesning, ekki aðeins náttúrulækningafólki, heldur og öllum sem er annt um heilsu sína. í Hollandi hefir Vil Huyggen skrifað bækur um litla fólkið, búálfa, húsálfa eða nissa eins og þeir nefnast hc;r. Ricn Povrtliet hefir myndskrej tt þessar bækur með miklum fjölda skemmtilegra mynda. Tvær þessara bóka hafa komið út á Dreyer forlagi og eru engar smábæk- ur, eða um 200 síður hvor í stóru broti. þar er okkur sagt frá upphafi, stærð, aldri og högum álfa, hvar þeir búa og hvernig, ótrúlega líkir mðnnum, en bara mun opnari og eðlilcgri, auðtrúa og góðir hver við annan og þá scm eru góðir yið þá. En þcir verða bara nokkur -'fiundruð ára, svo eins gott er að fjölgunin Vcrði ekki mikil. I Þessar bækur nefnast „Den store nisseboken" og „Nissens hcmmelighet." Einstaklega skemmtilegar, cn jafnframt lær-dómsríkar bækur fyrir yngstu lcsend- urna. Osló 19. jan 1984 Sigurður H. Þorsteinsson Sigurður H. Þorsteins- son skrifar frá Noregi: Norges Boklag ¦ Þaðeru kannskcckkimargarbækur, sem koma út á vegum Norges Boklag, en gæðin eru þá kannski cnn mciri. „Bekkcn syng", cða lækurinn syngur eftir Jan-Magnus Bruheim, myndskreytt af Reidar Johan Berle. Tilfinningar læksins í huga barnsinseru þarna túlkað- ar á einfaldan einlægan hátt svo að full- orðnir hafa gott af að lesa. Eru kvæðin öll á þann veg að þar mega bæði börn og gamalmenni draga lærdóm af. Ef þetta í raun algilt fyrir mjög vandað barnaefni. Þá eru verk Olav H. Haugc í tveim bindum. Annarsvegar Ijóðasafn ljóða þeirra er hann orti og hinsvegar eitt bindi ljóðaþýðinga hans. Ljóð Hauge eru einstaklega þckk og ánægjulegt að lesa þau. Þau eru að mestu rímuð og falla því vel á tungu íslendingsins, eins og, Tár þú þarft ckki að falla. Lítið fyrir þig, en mikið fyrir mig. ' Bros þitt í þörf og handtak var allt. Tár þú þarft ekki að falla. Ég veit þú ert salt. Mér dettur í hug Guðmundur skólaskáld er ég les Ijóð Hauge. Osló 19. jan 1984 Sigurður H. Þorsteinsson

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.