Morgunblaðið - 11.11.2006, Blaðsíða 40

40 LAUGARDAGUR 11. NÓVEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
Einar Sigurðsson.
Styrmir Gunnarsson.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
BLÓÐBAÐ Á GAZA
Blóðbaðið í bænum Beit Hanuná Gaza-svæðinu á miðvikudager óverjandi. 18 manns létust
þegar Ísraelsher skaut sprengjum á
hús í bænum. Yngsta fórnarlambið
var ekki orðið eins árs, það elsta sjö-
tugt. Þúsundir Palestínumanna
fylgdu fórnarlömbum árásarinnar til
grafar í fyrradag og hrópaði fólkið á
hefnd. Samtökin Hamas brugðust
hart við og kváðust myndu hefja
sjálfsmorðsárásir að nýju í Ísrael.
Eitt og hálft ár er síðan samtökin
lýstu einhliða yfir að slíkum árásum
yrði hætt og hafa þau að mestu fylgt
því. Í yfirlýsingu frá hernaðararmi
Hamas sagði að nú yrði Bandaríkja-
mönnum kennd lexía fyrir að styðja
Ísrael. Mahmoud Abbas, forseti Pal-
estínumanna og leiðtogi Fatah-
hreyfingarinnar, fordæmdi árásina
og sagði að Ísraelar hefðu gert alla
möguleika á friði að engu með hern-
aði sínum. Fyrir árásina höfðu Ísr-
aelar nýlokið sex daga aðgerð þar
sem þeir í raun lögðu bæinn Beit
Hanun undir sig. Samkvæmt fréttum
létu að minnsta kosti 52 lífið í aðgerð-
inni og talið er að 22 þeirra hafi verið
óbreyttir borgarar.
Ísraelar segja að aðgerðir þeirra í
Beit Hanun miði að því að stöðva
sprengjuárásir frá Gaza á Ísrael.
Blóðbaðið á miðvikudag var hins veg-
ar rakið til bilunar í ratsjárbúnaði og
hafa ísraelsk yfirvöld harmað atburð-
inn. Ísraelsstjórn hefur legið undir
miklu ámæli eftir innrásina í Líbanon
í sumar og var greinilegt að ísr-
aelskum ráðamönnum er brugðið.
Ehud Olmert, forsætisráðherra Ísr-
aels, kvaðst í gær hafa miklar
áhyggjur vegna þessara atburða,
sem hafa verið gagnrýndir jafnt á al-
þjóðavettvangi sem heima fyrir.
Hann skoraði á Abbas að hitta sig nú
þegar og bætti við: „Það mun koma
honum á óvart hversu langt við erum
tilbúnir að ganga. Ég get boðið hon-
um mikið.“
Vaknað hafa áhyggjur um að þetta
atvik muni ekki auðvelda viðleitnina
til að koma á samningum milli Palest-
ínumanna og Ísraela. Abbas og Isma-
il Haniya, forsætisráðherra Palest-
ínumanna og Hamas-liði, höfðu átt í
viðræðum um myndun nýrrar stjórn-
ar, sem tæki við af stjórn Hamas,
sem nú situr og býr við alþjóðlega
einangrun. Palestínumenn hafa ekki
fengið skattfé eða erlenda aðstoð og
mánuðum saman hafa palestínsk yf-
irvöld ekki getað greitt laun. Þeim
viðræðum var slegið á frest í þrjá
daga til að heiðra minningu hinna
látnu og láti Hamas verða af hótun-
um um að hefja sjálfsmorðsárásir að
nýju er óvíst um framhaldið.
Ísraelar verða að fara að hugsa
sinn gang í málefnum Palestínu. Þær
aðferðir, sem þeir beita núna, skila
greinilega ekki árangri. Árásir Ham-
as á Ísraela verða ekki stöðvaðar með
því að halda áfram að undiroka Pal-
estínumenn. Það þarf að koma á
samningum og alþjóðasamfélagið
verður með valdþunga Bandaríkja-
manna að knýja Ísraela og Palest-
ínumenn til þess. Ef til vill leynist ný
von í orðum Olmerts um að það muni
koma á óvart hversu langt hann sé
reiðubúinn til að ganga. Fyrri
reynsla gefur hins vegar ekki tilefni
til bjartsýni um að takist að rjúfa
vítahring ofbeldis og blóðsúthellinga
fyrir botni Miðjarðarhafs í bráð.
NÚTÍMALEGIR STJÓRNUNARHÆTTIR?
Fyrir nokkrum árum sköpuðusttöluverðar umræður um þá stað-
reynd að Landspítali – háskóla-
sjúkrahús hafði safnað verulegum
skuldum hjá birgjum spítalans. Allir
aðilar voru sammála um að þetta væri
ófremdarástand sem ekki væri hægt
að þola og því var kippt í lag.
Í Morgunblaðinu í gær var skýrt
frá því að spítalinn skuldaði birgjum
nú 500–600 milljónir króna og byrjað
væri að reikna dráttarvexti á þá
skuld.
Félag íslenzkra stórkaupmanna
skrifaði forstjóra spítalans, fjármála-
ráðherra og heilbrigðisráðherra bréf
í lok september vegna þessa máls.
Samkvæmt því sem Andrés Magnús-
son, framkvæmdastjóri félagsins,
sagði í samtali við Morgunblaðið í
gær hafa engin svör borizt við þessu
bréfi, hvorki frá ráðherrum né for-
stjóra spítalans. Talsmenn félagsins
áttu fund með fjármálaráðherra um
miðjan október, sem hlustaði á um-
kvartanir þeirra og jafnframt hafa
þeir leitað eftir fundi með heilbrigð-
isráðherra. Nú eru liðnar tvær vikur
frá því að sú ósk var sett fram án þess
að svör hafi borizt frá skrifstofu ráð-
herrans.
Þetta geta varla talizt nútímalegir
stjórnunarhættir. Þetta eru fráleitir
stjórnunarhættir. Það liggur alveg
ljóst fyrir hvers vegna þeir eru með
þessum hætti. Hvorki forstjóri spít-
alans né ráðherrarnir tveir vita
hvernig þeir ætla að leysa þennan
vanda. Það ríkir ráðaleysi í stjórnar-
ráðinu vegna málsins og það er ekki
tekið á því.
Auðvitað á spítalinn að geta komið
málum sínum þannig fyrir að hægt sé
að greiða reikninga sem spítalanum
berast. Og auðvitað er hægt að gera
þá kröfu til ráðherra að þeir láti ekki
vikur og mánuði líða án þess að vandi
af þessu tagi verði leystur. Bæði ráð-
herrar og þingmenn vita að rekstr-
arvandi spítalans verður ekki leystur
með uppsögn mörg hundruð starfs-
manna eins og Ásta Ragnheiður Jó-
hannesdóttir alþingismaður sagði á
Alþingi fyrir nokkrum dögum að hún
hefði upplýsingar um.
Auðvitað verður rekstrarvandi
spítalans ekki leystur með stórfelld-
um niðurskurði á öðrum sviðum
vegna þess að það er búið að skera
svo mikið niður að lengra verður ekki
gengið.
Dráttur á afgreiðslu á rekstrarmál-
um Landspítala – háskólasjúkrahúss
er til marks um léleg og úrelt vinnu-
brögð í stjórnkerfinu. Það liggja allar
upplýsingar fyrir um rekstrarstöðu
spítalans. Það liggja allar upplýsing-
ar fyrir um allt þetta mál. Stjórnkerf-
ið þarf hins vegar að taka til hendi og
taka ákvarðanir í stað þess að ýta
vandanum á undan sér. Er það til of
mikils mælzt?
Stefán Jónsson, víðkunnurfréttamaður og alþing-ismaður á sinni tíð, fluttieitt sinn frumvarp til laga
á Alþingi um, að launamunur á Ís-
landi mætti vera að hámarki einn á
móti þremur. Sennilega tók hann
mið af hefðbundnum hlutaskiptum
til sjós. Þar hefur löngum þótt
hæfilegt að aflaklóin í brúnni fengi
að hámarki þrjá hluta á
móti einum hlut háset-
ans á dekkinu. Þetta
hefur löngum verið í
þokkalegu samræmi
við réttlætiskennd
landans. En nú er öldin
önnur. Nú finnast
dæmi um launamun
upp á einn á móti tvö
hundruð. En þá er ekki
öll sagan sögð. Hin ný-
ríka yfirstétt Íslands
þiggur stærstan hluta
tekna sinna í formi
fjármagnstekna. Og
ríkið sér sérstaka ástæðu til að
hygla hinum ofurríku með lægri
skattlagningu en gildir um venju-
lega launþega.
Nú er það að vísu vitað, að óbeisl-
að markaðskerfi leiðir af sér ójöfn-
uð. Meira að segja svo mikinn, að
fyrr en varir hafa þeim sem best
vegnar á markaðnum náð fákeppni-
eða einokunaraðstöðu, nema al-
mannavaldið grípi í taumana. Al-
mannavaldið er annað orð yfir lýð-
ræði. Með öðrum þjóðum er það svo
að almannavaldið – í krafti lýðræðis
– beitir skatta- og velferðarkerfinu
til að draga úr eðlislægri misskipt-
ingu markaðskerfisins. Það er gert
með því t.d. að leggja þyngri skatt-
byrði á hina efnameiri en hlífa hin-
um sem minni hafa greiðslugetu.
Þetta er reglan alls staðar annars
staðar en á Íslandi. Það sem er sér-
stakt við stjórnarferil Sjálfstæðis-
og Framsóknarflokks sl. þrjú kjör-
tímabil er, að skatta- og lífeyr-
iskerfinu er beinlínis beitt í því
skyni að auka á ójöfnuð markaðs-
kerfisins með því að leggja þyngst-
ar byrðar á þá lægstlaunuðu en
hygla hinum ofurríku.
Lítum á nokkrar staðreyndir
þessu til sönnunar:
Stöðugleikanum
kollvarpað
Mestu fram-
kvæmdir Íslandssög-
unnar eru nú á loka-
stigi. Þessar
framkvæmdir hafa
kallað á fjárfestingar
sem nema hundr-
uðum milljarða
króna, með samsvar-
andi innstreymi er-
lends lánsfjár inn í
hagkerfið. Þetta olli
þenslu og skapaði hættu á verð-
bólgu, enda fullri atvinnu náð. Við
þessar aðstæður tók ríkisstjórnin
ákvörðun um að magna enn upp
þensluna. Það var gert með því að
bjóða upp á allt að 90% lán til
íbúðabygginga og kaupa. Þetta
hratt af stað lánsfjármagnaðri upp-
sveiflu í byggingariðnaði og hækk-
un íbúðaverðs. Edda Rós Karls-
dóttir, forstöðumaður
greiningardeildar Landsbankans,
lýsti þessum ákvörðunum stjórn-
valda sem meiri „verðbólguvaka“
en sjálfum stóriðjuframkvæmd-
unum. Þar með kollvarpaði rík-
isstjórnin stöðugleikanum sem af-
koma fyrirtækja jafnt sem heimila
á allt sitt undir að viðhalda
var allt í einu orðin einn st
gjaldmiðill heims. Þegar sk
ingin hafði náð hættumörk
brast tiltrúin, svo að gengi
verðbólgan fór úr böndunu
bólgan hefur nú þegar skil
gegnum verðtryggingarke
greiðslubyrði skuldugra he
áratugi fram í tímann.
Forsætisráðherrann sem
höfuðábyrgð á hagstjórnar
unum forðaði sér í tæka tíð
angri stjórnmálanna yfir í
Seðlabankans, þaðan sem
atyrðir eftirmenn sína og s
upp okurvextina í þeirri vo
dugi til að draga úr lánsfjá
unni. En skaðinn er skeður
skuldugu heimili sitja uppi
verðbólgureikninginn. Fyr
hafa glatað trúnni á gjaldm
Öll helstu fyrirtækin sem b
afkomu sína á erlendum m
uðum, eru að flytja sig út ú
hagkerfinu og taka upp ev
irtækin treysta því ekki, að
völd læri af reynslunni.
Almenningur situr hins ve
óvarinn með sínar verðtry
skuldir og ónýtan gjaldmið
Verðlaun eða vantraust?
Eftir Glúm Baldvinsson »Með öðrum þjóer skattkerfinu
að það hlutverk að
draga úr misskipti
tekna sem eðli má
samkvæmt hlýst a
framrás markaðsa
að auka jöfnuð í sa
félaginu. Á Íslandi
þessu þveröfugt fa
Glúmur Baldvinsson
Efnt var til ráðstefnu íÞjóðleikhúsinu í gær tilað kynna niðurstöðurnefndar sem Halldór
Ásgrímsson, þáverandi forsætis-
ráðherra, skipaði fyrir tæpu ári til
að fjalla um forsendur alþjóðlegrar
fjármálastarfsemi á Íslandi og
samkeppnishæfni landsins á því
sviði. Var nefndinni falið að reifa
tækifæri sem slík starfsemi gæti
skapað og mögulegan ávinning
fyrir íslenskt efnahags- og at-
vinnulíf.
Helstu hugmyndir skýrslunnar
voru reifaðar í Morgunblaðinu í
gær. Lögð er áhersla á að skatt-
umhverfið verði einfaldað og gert
gegnsærra, þannig að erlend fyr-
irtæki og fjárfestar sjái sér hag í að
flytja starfsemi og aðsetur sitt til
Íslands. Í máli nefndarmanna á
ráðstefnunni í gær kom skýrt fram
að ríkið myndi t.d. hafa mikinn hag
af því að lækka skatta á fyrirtækin,
áhættan í þeim efnum væri mjög
lítil. Við hefðum allt að vinna og
engu að tapa, svo vitnað sé til eins
frummælenda.
Þau sem kynntu helstu þætti
skýrslunnar voru Tryggvi Þór
Herbertsson, prófessor við Há-
skóla Íslands, Hulda Dóra Styrm-
isdóttir ráðgjafi, Halldór B. Þor-
bergsson hagfræðingur,
Bjarnfreður Ólafsson hdl., Katrín
Ólafsdóttir, lektor við Háskólann í
Reykjavík, og Guðjón Rúnarsson,
framkvæmdastjóri SBV.
Geir H. Haarde forsætisráð-
herra flutti ávarp við upphaf ráð-
stefnunnar þar sem hann þakkaði
nefndinni fyrir sín störf og þær
hugmyndir sem lagðar hefðu verið
fram. Einnig þakkaði hann forvera
sínum, Halldóri Ásgrímssyni, fyrir
þá framsýni að hafa sett nefndar-
starf sem þetta í gang á sínum
tíma. Sagðist Geir hafa kynnt efni
skýrslunnar í ríkisstjórninni, sem
hefði ákveðið að fela embættis-
mönnum forsætis-, fjármála- og
viðskiptaráðuneytis að vinna frek-
ar úr þessum hugmyndum.
Opinn fyrir mörgu
Geir sagðist vera sammála þeim
meginsjónarmiðum sem fram
kæmu í skýrslunni, að mikilvægt
væri að huga að nýjum ákvörðun-
um til að framhald gæti orðið á
þróun fjármálastarfseminnar á Ís-
landi. Hann sagðist vera opinn fyr-
ir mörgum þeirra hugmynda sem
nefndin setti fram.
„Við höfum góða reynslu af því
að lækka skatthlutföll, bæði hjá
einstaklingum og fyrirtækjum.
Það hefur skilað sér margfalt til
baka; í auknum kaupmætti heim-
ilanna og þar með auknum umsvif-
um í efnahagslífinu og meiri skatt-
tekjum ríkissjóðs, í betri afkomu
fyrirtækja, auknum fjárfestingum
og þar með auknum tekjum rík-
issjóðs,“ sagði Geir.
Í samtali við Morgunblaðið
sagði Geir að með verki nefndar-
innar væri búið að raða saman á
einn stað miklu safni hugmynda
sem ættu það sammerkt að geta
stuðlað að frekari uppbyggingu Ís-
lands sem alþjóðlegrar fjármála-
miðstöðvar.
„Nú er næsta verk að fara yfir
hvernig nota má hugmyndirnar við
íslenskar aðstæður. Við höfum for-
skot á ýmsum sviðum, eins og með
lífeyrissjóðina, við höfum hagstætt
skattaumhverfi sem hægt er að
gera enn meira aðlaðandi. Síðan
eru þarna minna raunhæfar hug-
myndir en aðalatriðið er að ganga
fordómalaust í að skoða þetta allt,“
sagði Geir.
Í ávarpi sínu lagði forsætisráð-
herra áherslu á og sagðist vera
sammála því viðhorfi nefndarin
að hér yrðu aðeins settar almen
reglur sem þyrftu að samræm
öllum EES-kvöðum og kæmu
um atvinnurekstri til góða. T
sértækra aðgerða á þessu
væri löngu liðinn.
Stórvirkjanir framtíðarinn
Sigurður Einarsson, stjór
formaður Kaupþings banka,
formaður nefndarinnar sem s
uð var 12 manns úr stjórnsýsl
og atvinnulífinu. Hann sagðist v
þeirrar skoðunar að smáríki þy
meir á tekjustraumum af alþ
legri fjármálastarfsemi að h
heldur en stærri ríki. Lítil hagk
þyrftu aðeins dálítinn læk af te
straumum heimsins til að sjá
merki í þjóðhagsreikningum.
lendingar hefðu vanist því að v
meðal tekjuhæstu þjóða heim
til að halda þeirri stöðu þyrf
við stöðugt að vera á höttunum
ir nýjum tekjum.
„Við þurfum að hefjast ha
við að virkja þau straumföll
felast í alþjóðlegri fjármálast
semi og á því sviði gætu næ
Allt að vinna og e
Fjármálamiðstöð Geir H. Ha
vera opinn fyrir mörgum hug
Embættismönnum
þriggja ráðuneyta hef-
ur verið falið að vinna
frekar úr hugmyndum í
skýrslu nefndar um al-
þjóðlega fjármála-
starfsemi á Íslandi.