Morgunblaðið - 11.11.2006, Side 41

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. NÓVEMBER 2006 41
a. Krónan
erkasti
kuldsetn-
kum,
ið féll og
um. Verð-
lað sér
erfið inn í
eimila,
m bar
rmistök-
ð af ber-
skjól
hann
spennir
on, að það
árþensl-
r. Hin
i með
rirtækin
miðilinn.
byggja
mörk-
úr krónu-
ru. Fyr-
ð stjórn-
egar uppi
ggðu
ðil. Hætt-
an er sú, að með áframhaldandi
stóriðjustefnu muni ríkisstjórnin,
hljóti hún traust í næstu kosn-
ingum, endurtaka leikinn. Traust
almennings og fyrirtækja á hag-
stjórn fráfarandi ríkisstjórnar hef-
ur beðið varanlega hnekki. Spurn-
ingin er: Er öðrum treystandi til að
gera betur? Það er brýnasta verk-
efni stjórnarandstöðunnar fram að
kosningum að sýna fram á, að svo
sé. Til þess þarf samstöðu um mál-
efni og endurnýjun á mannvali.
Frysting skattleysismarka:
Aukin skattbyrði
Með því að frysta skattleys-
ismörk í stað þess að láta þau fylgja
launavísitölu, hefur skattbyrði
allra, nema um tíunda hluta hinna
tekjuhæstu, þyngst verulega frá
árinu 1995. Skattbyrði er það hlut-
fall tekna sem greitt er í skatt.
Skattbyrðin hefur þyngst mest hjá
þeim sem lægst hafa launin. Hún
hefur einnig þyngst hjá þorra laun-
þega á vinnumarkaði en hún hefur
lækkað verulega hjá þeim sem afla
stærsta hluta tekna sinna í formi
fjármagnstekna.
Gott dæmi sem skýrir þetta er
eftirfarandi: Kona sem vann við
umönnun aldraðra á hjúkr-
unarheimili árið 1995 greiddi engan
tekjuskatt af launum sínum – þau
voru undir skattleysismörkum. Ár-
ið 2005 greiddi hún sem svarar
tveimur mánaðarlaunum í skatt.
Þetta á við um stóra hópa launþega
og drjúgan hluta aldraðra sem
byggja afkomu sína á lífeyr-
isgreiðslum. Með hækkun skatt-
frelsismarka gæti ríkisstjórnin
dregið úr þessu misrétti. Þetta er
spurning um pólitískan vilja og for-
gangsröðun, því að þótt ríkissjóður
verði af tekjum, er tekjuafgangur
ríkissjóðs svo mikill (vel yfir hundr-
að milljarðar), að við höfum sann-
arlega efni á því. Vilji er allt sem
þarf.
Skemmdarverk á
lífeyriskerfinu
Svo er verkalýðshreyfingunni
fyrir að þakka, að öllum launþegum
er skylt að greiða 10% launa sinna í
lífeyrissjóð. Lífeyrissjóðirnir
ávaxta því skyldusparnað launþega.
Lífeyrissjóðirnir ávaxta fé sitt með
fjárfestingum innan lands og er-
lendis samkvæmt nánari reglum.
Bróðurpartur útgreidds lífeyris til
sjóðsfélaga er þess vegna fjár-
magnstekjur. Samt eru lífeyr-
isþegar látnir greiða skatta af líf-
eyristekjum eins og um venjuleg
laun sé að ræða. Þannig mismunar
skattkerfið fólki eftir sparnaðar-
formum; skyldusparnaður lífeyr-
isþega er skattlagður sem laun
(tæp 37%) en fjárfestirinn sem fær
fjármagnstekjur af eignum, greiðir
aðeins 10% í skatt. Samtök aldr-
aðra láta nú á það reyna fyrir dóm-
stólum, hvort skattastefna stjórn-
valda stenst jafnræðisreglu
stjórnarskrárinnar.
Sú var tíð, að lífeyrissjóðir laun-
þega brunnu á báli verðbólgunnar.
Verðtryggingarkerfinu var beinlín-
is komið á til þess að forða lífeyr-
issjóðunum frá eldi verðbólgunnar
sem stjórnvöld kyntu undir. Sú
staðreynd, að lífeyrissjóðirnir hafa
lengi notið verðtryggingar, auk
þess sem fjárfestingar hafa skilað
hárri ávöxtun um langt skeið, ætti
þegar hér er komið sögu, að
tryggja lífeyrisþegum góða af-
komu. Þess vegna vekur það furðu,
að greiðslur til lífeyrisþega úr sjóð-
unum eru undir meðaltali OECD,
skv. upplýsingum Stefáns Ólafs-
sonar prófessors. Við þetta bætist
síðan tvennt: Sívaxandi skattlagn-
ing ríkisins á lágar tekjur vegna
frystingar skattleysismarka og
skerðingar á bótagreiðslum al-
mannatrygginga vegna annarra
tekna lífeyrisþega. Ríkið þykist
sumsé gefa með annarri hendinni
en tekur það til baka og meira til
með hinni. Stefán Ólafsson hefur
orðað það svo, að ríkissjóður sé í
reynd stærsti lífeyrisþegi landsins.
Skerðing bótagreiðslna á grund-
velli tekjutengingar, þ.e. með vísan
til tekna maka eða smávægilegra
atvinnutekna í hlutastörfum, var á
sínum tíma réttlætt, annars vegar
með nauðsyn sparnaðar fyrir rík-
issjóð og hins vegar með því, að þá
mætti gera betur við hina verst
settu. Hið síðast nefnda hefur ekki
staðist. Og þegar ríkissjóður skilar
meira en hundrað milljörðum í
tekjuafgang, hljóma sparnaðar-
rökin lítt sannfærandi. Staðreyndin
er sú, að með þessari vanhugsuðu
stefnu er stór hópur fólks læstur
inni í fátæktargildru sem menn
sleppa ekki út úr að óbreyttu.
Skattastefna sem refsar fólki fyrir
hvort tveggja, að spara og vinna, er
óhafandi og óþolandi. Núverandi
ríkisstjórn hefur haft nægan tíma
til að leiðrétta kúrsinn. Vilji er allt
sem þarf. Nú er komið að öldruðum
að þakka fyrir sig í kjörklefanum.
Skattkerfið hyglir hinum ríku
Þorri fólks aflar allra sinna tekna
í formi launa fyrir vinnuframlag
sitt. Ríkisstjórnin hælir sér af því
að hafa lækkað sjálfa skattprósent-
una niður í 36.72% í staðgreiðslu.
En þar sem upphæð persónu-
afsláttar og þar með skattfrels-
ismörk hafa ekki hækkað í sam-
ræmi við hækkun launa á
tímabilinu, hefur skattbyrði 90%
launþega, þ.e.a.s. það hlutfall af
heildarlaunum sem menn greiða í
skatt, hækkað. Þetta á við um alla
launþega nema þá tíund framtelj-
enda sem hæst hafa launin. Tekju-
afgangur upp á tugi milljarða er
m.a. tekinn af þessu fólki. Sá tíundi
hluti framteljenda sem ber nú lægri
skattbyrði en fyrir tíu árum saman
stendur af fólki sem fær verulegan
hluta tekna sinna, eða jafnvel allar
tekjurnar í formi fjármagnstekna.
Af þeim er aðeins greidd 10% í
skatt. Þetta er mesta mismunun á
skattlagningu tekna, eftir því
hvernig þeirra er aflað sem þekkist
innan OECD.
Víðast hvar í grannlöndum okkar
er tekinn hærri fjármagns-
tekjuskattur en hér á landi. Samt
verður þess ekki vart, að fjár-
magnið flýi til annarra landa, þar
sem fjármagnstekjur njóta lægri
skattprósentu. Enda er eðlilegt að
spurt sé, hvers vegna fjármagn
streymi ekki til Íslands í stórum
stíl, fyrst fjármagnseigendum er
svo rausnarlega hyglt í skattkerf-
inu? Þess hefur ekki orðið vart, þótt
spekúlantar viti nú orðið af Íslandi
og sækist eftir skyndigróða í formi
gífurlegs vaxtamunar milli Íslands
og annarra landa.
Ég árétta það grundvallarsjón-
armið, að skattkerfið á að hvetja til
vinnu og sparnaðar. Þess vegna
væri skynsamlegt að hafa frí-
tekjumark fyrir lágmarkssparnað
fjölskyldna en draga síðan úr þeirri
miklu mismunun sem hér viðgengst
á skattlagningu tekna fyrir vinnu í
samanburði við tekjur af eignum.
Tekjuskattar á fyrirtæki eru til-
tölulega lágir á Íslandi í alþjóð-
legum samanburði. Það var rétt
stefna á sínum tíma að lækka tekju-
skatta fyrirtækja, enda hefur það
skilað árangri. Hagfræðingar efast
reyndar margir hverjir um, að rétt
sé að tala um tekjuskatta fyr-
irtækja af þeirri einföldu ástæðu,
að fyrirtæki velta slíkum álögum
ýmist út í verðlagið, þ.e. á neyt-
endur eða yfir á hluthafa, ef mark-
aðsaðstæður leyfa. Fyrirtæki eru
því fyrst og fremst innheimtuaðilar
skatta. Að lokum eru það ein-
staklingar sem greiða alla skatta.
Kjarni málsins er þessi: Með öðr-
um þjóðum er skattkerfinu ætlað
það hlutverk að draga úr misskipt-
ingu tekna sem eðli málsins sam-
kvæmt hlýst af framrás markaðs-
afla og að auka jöfnuð í
samfélaginu. Á Íslandi er þessu
þveröfugt farið. Það er eitt af stóru
málunum í næstu kosningum, hvort
þjóðin sættir sig við skattastefnu
sem stuðlar að vaxandi ójöfnuði
milli ríkra og fátækra í landinu.
Af alþjóðlegum samanburð-
artöflum má ráða, að Íslendingar
eru nú taldir með í hópi tíu ríkustu
þjóða heims – að meðaltali. Gallinn
er bara sá, að þessum miklu tekjum
er mjög misskipt. Hér hefur mynd-
ast á seinni árum forrík yfirstétt á
sama tíma og lífskjör hinna verst
settu endurspegla engan veginn hið
tölfræðilega meðaltal. Og það sem
verra er að vaxandi ójöfnuður í
samfélaginu er að verulegu leyti
beinlínis tilkominn fyrir tilverknað
stjórnvalda. Með þeirri stefnu, sem
ríkisstjórnin hefur fylgt í skatta- og
velferðarmálum, hefur hún aukið á
þann ójöfnuð sem fyrir var á mark-
aðnum. Við þetta bætist þung
greiðslubyrði skuldugra heimila
sem hlotist hefur af hagstjórn-
armistökum ríkisstjórnarinnar og
okurvöxtum Seðlabankans í kjöl-
farið. Hæsta matvælaverð í heimi
bætir ekki úr skák og léttir ekki
byrðar heimilanna.
Er þessi frammistaða stjórn-
valda, á mesta hagsældarskeiði Ís-
landssögunnar, verðlaunaverð?
Eða er tími til kominn fyrir kjós-
endur að þakka tvíflokknum fyrir
þjónustuna á s.l. þremur kjör-
tímabilum og að greiða atkvæði
með verðskulduðu vantrausti að
vori?
óðum
u ætl-
ð
ingu
álsins
af
afla og
am-
i er
arið.
Höfundur er alþjóðastjórnmála-
fræðingur og sækist eftir 5.–8. sæti á
framboðslista Samfylkingarinnar í
Reykjavík.
TENGLAR
.............................................
www.glumur.is
Íslenskt samfélag er ekki í jafnvægi.Um það vitnar þenslan í efnahags-lífinu, hæstu vextir sem þekkjast áVesturlöndum, há verðbólga,
miklar gengissveiflur, flutningur fólks af
landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið,
mikill aðflutningur vinnuafls frá öðrum
löndum, skortur á fólki í umönnunar- og
þjónustustörf og síðast en
ekki síst stöðugt vaxandi
ójöfnuður milli þjóð-
félagshópa. Þetta ójafn-
vægi hefur komið meira
róti á líf fólks en góðu hófi
gegnir og vegur að mik-
ilvægum grunngildum í
samfélagi okkar. Ójafn-
vægið er ekki innflutt –
það er heimatilbúið. Það á
rót sína að rekja til rík-
isstjórnarinnar. Það er af-
leiðing stjórnarstefn-
unnar.
Jafnaðarstefnan
Mikilvægasta verkefnið sem við
stöndum nú andspænis er að koma á
stöðugleika og þróa íslenskt samfélag í
samræmi við hugmyndir um almanna-
heill en um leið í takt við nýja tíma.
Ég er sannfærð um að jafnaðar-
stefnan, sem er sígild en þó í stöðugri
þróun, eigi bestu svörin við þessu verk-
efni. Hún er farsælasta stjórn-
málastefnan til að byggja á til framtíðar
eins og sannast best á samfélögum
Norðurlanda. Hún er í eðli sínu frjáls-
lynd, öfgalaus og umburðarlynd. Hreyf-
ing jafnaðarfólks sækir lausnir og hug-
myndir jafnt í atvinnulíf og
verkalýðshreyfingu sem í menningarlíf
og nýjar félagshreyfingar á sviði um-
hverfisverndar, kvenfrelsis og mann-
réttinda. Hún viðar að sér nýjum hug-
myndum innanlands og utan og lagar
þær að aðstæðum í túninu heima. En
umfram allt vinnur hún að bættum kjör-
um almennings og af alefli gegn mis-
skiptingu og aðgreiningu fólksins í land-
inu.
Samfylkingin er hreyfing jafn-
aðarfólks. Hún er flokkur jafnaðarstefn-
unnar á Íslandi.
Stjórnarstefnan fullreynd
Samfylkingunni hefur verið legið á
hálsi fyrir að vera ekki nógu afdrátt-
arlaus í skoðunum. Að hafa ekki nógu
skýra stefnu. Ég leyfi mér að halda því
fram að þarna sé verið að rugla saman
stefnu og útfærslu. Samfylkingin hefur
skýra og ábyrga stefnu en hún er ekki
svo hrokafull að halda því fram að hún
hafi umboð fyrir stórasannleik þegar
kemur að útfærslunni. Að hún ein viti.
Samráðsstjórnmál eru
aðferðafræði Samfylk-
ingarinnar. Í því felst
að leita samráðs við þá
sem hafa sérþekkingu
og reynslu á hverju
sviði og freista þess að
gera eignarhald á út-
færslu stefnunnar sem
víðtækast. Ég er sann-
færð um að það er far-
sælast fyrir íslenskt
samfélag.
Ríkisstjórnin hefur
ekki ástundað samráð í
mikilvægustu hags-
munamálum þjóð-
arinnar. Hún hefur farið sínu fram í
hagstjórninni án þess að skeyta um
viðvörunarorð fjármálastofnana,
Seðlabanka, aðila vinnumarkaðarins
eða annarra. Í umhverfismálum hefur
hún látið mótmæli fólksins í landinu
sem vind um eyru þjóta. Hún hefur
troðið illsakir við öryrkja og aldraða.
Hún setti þjóðina á annan endann í
fjölmiðlamálinu, knúði fram óréttlátar
breytingar á eftirlaunum þingmanna
og ráðherra, studdi innrásina í Írak í
trássi við þjóðarvilja og ástundaði
leynimakk í varnarmálum. Vegna alls
þessa er íslenskt samfélag ekki í jafn-
vægi.
Þessi stjórnarstefna er fullreynd.
Eftir næstu kosningar þarf að mynda
nýja ríkisstjórn sem er tilbúin til að
taka upp ný vinnubrögð og veita sam-
tökum fólksins í landinu aðild að út-
færslu stjórnarstefnunnar.
Írska leiðin – og sú íslenska
Víða erlendis hafa verið þróaðar
samráðsaðferðir sem vel hafa gefist.
Írska efnahagsundrið á t.d. rót sína að
rekja til víðtæks samkomulags sem
gert var árið 1987 milli stjórnvalda og
fjölmargra almannasamtaka þar sem
stefna var mörkuð fyrir írskt samfélag
til næsta áratugar. Samkomulagið hef-
ur verið endurskoðað nokkrum sinnum
og þessi aðferð vakið athygli víða um
lönd fyrir þann mikla árangur sem hún
skilar. Í byrjun þessa árs var gert sam-
komulag sem nær til ársins 2016. Aðild
að því eiga samtök atvinnulífs og launa-
fólks, samtök eldri borgara og öryrkja,
bændasamtök, ferðamálasamtök, um-
hverfisverndarsamtök, samtök ungs
fólks og marvísleg önnur almanna-
samtök.
Í hinu nýja samkomulagi er birt sú
framtíðarsýn að Írland verði kraftmik-
ið, alþjóðlegt samfélag og hagkerfi sem
byggi á fullri þátttöku allra og leggi
mikla áherslu á félagslegt réttlæti og
efnahagsþróun sem sé í senn sjálfbær
og standist samkeppni á alþjóðamark-
aði. Samkomulagið tekur til stefnu í
efnahagsmálum, setur ramma um rík-
isútgjöld og launaþróun á vinnumark-
aði, leggur línur um starfsmenntun,
eftirlaun og úrræði í jafnréttismálum,
fjallar um þróun opinberrar þjónustu
og margt fleira.
Íslenska þjóðarsáttin frá árinu 1990
var vísir að samkomulagi í þessa veru
og lagði ásamt með aðildinni að EES
grunninn að efnahagsþróun síðasta
áratugar. Þessi sáttaleið fékk hins veg-
ar að deyja drottni sínum í tíð núver-
andi ríkisstjórnar. Það er tímabært að
blása í hana nýju lífi og stofna til form-
legs samráðs við þá fjölmörgu aðila í ís-
lensku samfélagi sem hafa hagsmuni af
því að komið verði á efnahagslegu og
félagslegu jafnvægi og mótuð sameig-
inleg sýn um hvert skuli stefna á kom-
andi árum. Að þessu vil ég vinna í nýrri
ríkisstjórn undir merkjum frjáls-
lyndrar jafnaðarstefnu.
Samráð í stað átaka
Eftir Ingibjörgu Sólrúnu
Gísladóttur » Jafnaðarstefnan erfarsælasta stjórn-
málastefnan til að byggja
á til framtíðar eins og
sannast best á sam-
félögum Norðurlanda.
Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir
Höfundur er formaður
Samfylkingarinnar.
málsins. Það gæti oltið á hugar-
farinu og framkvæmdinni hvernig
til tækist. Ekki mætti láta standa á
fyrsta lagakrók eða þrefi milli
ráðuneyta.
Pallborðsumræður fóru fram í
lok ráðstefnunnar þar sem þau
Hannes Smárason, forstjóri FL
Group, Halla Tómasdóttir, fram-
kvæmdastjóri Viðskiptaráðs, og
Jón Sigurðsson viðskiptaráðherra
lýstu yfir mikilli ánægju með efni
skýrslunnar og sögðust geta tekið
undir margt sem í henni kæmi
fram. Hannes sagði mikla reynslu
hafa byggst upp innan íslenskra
útrásarfyrirtækja síðustu ár og nú
hefðu Íslendingar einstakt tæki-
færi til að hrinda þessum hug-
myndum í framkvæmd. Bæði
Hannes og Halla lögðu áherslu á
að stjórnvöld ættu að skapa al-
menna umgjörð fyrir einstaklinga
og fyrirtæki, sem síðan myndu
laga sig að aðstæðum eftir eigin
þörfum.
nnar
nnar
mast
u öll-
Tími
sviði
nar
rnar-
var
skip-
unni
vera
yrftu
þjóð-
halda
kerfi
ekju-
þess
. Ís-
vera
ms og
ftum
m eft-
anda
sem
tarf-
æstu
stórvirkjanir beðið Íslendinga,“
sagði Sigurður.
Hann sagði að nú þyrfti að taka
yfirvegaða ákvörðun hvort Íslend-
ingar vildu taka áhættu, sem
nefndin teldi vera innan skynsam-
legra marka, og taka ákvarðanir
sem gætu fært þjóðinni verulegan
efnahagslegan ávinning á næstu
árum. Tryggja þyrfti jákvætt við-
horf stjórnvalda og landsmanna til
engu að tapa
Morgunblaðið/Árni Sæberg
aarde forsætisráðherra ávarpaði ráðstefnuna í Þjóðleikhúsinu og sagðist
gmyndum skýrsluhöfunda um alþjóðlega fjármálamiðstöð á Íslandi.
Í HNOTSKURN
»Skattar á öll fyrirtækifari stiglækkandi.
»Löggjöf sett um al-þjóðlega sjálfseign-
arsjóði.
» Ísland verði gert meiraaðlaðandi fyrir erlenda
sérfræðinga og auðmenn.
»Horft er m.a. til Bret-lands og Lúxemborgar,
ekki til Bermúda- og
Bahamaeyja.
bjb@mbl.is
 Meira á mbl.is/ítarefni