Morgunblaðið - 03.05.2008, Qupperneq 16

16 LAUGARDAGUR 3. MAÍ 2008 MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Eftir Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
BANDARÍKJAÞING samþykkti í
vikunni ný lög sem banna að fyr-
irtæki mismuni fólki með því að
nota erfðafræðilegar upplýsingar
um heilsufar þess. Markmiðið er
einkum að hindra slíka misnotkun
vestra af hálfu einkafyrirtækja sem
bjóða fólki heilsutryggingar en
einnig að hindra fyrirtæki í að reka
og ráða með hliðsjón af slíkum upp-
lýsingum.
Lögin taka gildi eftir ár og eftir
það mega umrædd fyrirtæki ekki
nota upplýsingar um erfðaefni til að
hafna því að greiða bætur, þau
mega heldur ekki hækka iðgjöldin
hjá einstaklingum sem greinast
með áhættugen. Komi í ljós að
vinnuveitandi hafi notað erfðaupp-
lýsingar í sambandi við ráðningar,
brottrekstur úr starfi eða greiðslu
ívilnana getur hann þurft að borga
allt að 300 þúsund dollara, um 22,5
milljónir króna, í sekt fyrir hvert
tilfelli.
Lögin voru samþykkt nær sam-
hljóða í báðum þingdeildum en
heilsufyrirtæki börðust hart gegn
þeim. Röksemdirnar fyrir lögunum
eru ekki síst að rangt sé að refsa
fólki fyrir að fæðast með arfbundna
eiginleika sem auki líkur á að það
fái ákveðna sjúkdóma einhvern
tíma á ævinni. Einnig að reynslan
sýndi að margir þyrðu ekki að taka
þátt í rannsóknum þar sem erfða-
efni þeirra væri notað, þeir óttuðust
að upplýsingarnar yrðu misnotaðar.
Dæmi eru um að fólk leyni heim-
ilislækni slíkum upplýsingum og
reyni að fá starfsfólk sjúkrahúsa til
að geta ekki upplýsinganna í
sjúkraskrám.
Greining erfðamengis mannsins
og önnur þróun hefur orðið til að
opna augu margra fyrir því að mis-
notkun gæti orðið að veruleika þótt
varla sé hægt að nefna dæmi um
slíkt ennþá. Breska tímaritið The
Economist bendir á að æ fleiri fyr-
irtæki á sviði erfðatækni selji nú
genapróf til að meta sjúkdómslíkur.
Ný lög banna mismun-
un á grunni erfðaefnis
Í HNOTSKURN
»Economist segir nýju löginganga of skammt þar sem
þau banni ekki líftrygginga-
félögum að nota erfðaupplýs-
ingar til að meta lífslíkur við-
skiptavina.
»Fyrirtæki mega samkvæmtlögunum ekki rökstyðja
ráðningu eða brottrekstur með
vísun til óhagstæðra upplýsinga
úr erfðamengi. En bent er á að
erfitt geti oft reynst að sanna að
slíkar upplýsingar hafi verið not-
aðar í reynd.
Eftir Boga Þór Arason
bogi@mbl.is
VERKAMANNAFLOKKURINN í
Bretlandi beið mesta ósigur sinn í
sveitarstjórnarkosningum í 40 ár í
fyrradag og afhroðið kynti undir efa-
semdum um að flokkurinn gæti sigr-
að í næstu þingkosningum undir for-
ystu Gordons Browns forsætis-
ráðherra.
Brown hefur mætt vaxandi and-
stöðu innan flokksins að undanförnu
og ljóst er að ósigurinn verður vatn á
myllu þeirra sem hafa gagnrýnt hann
og vilja að hann víki fyrir kraftmeiri
leiðtoga sem sé betur til þess fallinn
að keppa við David Cameron, leið-
toga Íhaldsflokksins, sem hefur sótt í
sig veðrið að undanförnu.
Gordon Brown viðurkenndi að úr-
slit kosninganna væru mikið áfall fyr-
ir Verkamannaflokkinn og rakti þau
einkum til efnahagslegra afleiðinga
lánsfjárkreppunnar í heiminum. Hún
hefur meðal annars orðið til þess að
húsnæðisverð hefur lækkað og stjórn
Browns greip til þess ráðs fyrr á
árinu að þjóðnýta bankann Northern
Rock.
Hækkandi matvæla- og eldsneyt-
isverð hefur einnig kynt undir
óánægju kjósenda. Þá hefur mikillar
gremju gætt í þingliði Verkamanna-
flokksins vegna skattabreytinga sem
hafa komið niður á fátækum lands-
mönnum.
Gordon Brown varð forsætisráð-
herra í fyrra þegar Tony Blair lét af
embætti. Brown hafði þá verið fjár-
málaráðherra í rúman áratug á
lengsta hagvaxtarskeiði í Bretlandi
eftir síðari heimsstyrjöldina. Efna-
hagserfiðleikarnir að undanförnu og
ýmis pólitísk mistök Browns hafa
orðið til þess að fylgi Verkamanna-
flokksins í skoðanakönnunum hefur
ekki verið jafnlítið í tvo áratugi.
Með minna kjörfylgi en
frjálslyndir demókratar
Ólíklegt þykir þó að Brown verði
velt úr sessi á næsta flokksþingi en
flestir stjórnmálaskýrendur spá því
að hann reyni að blása lífi í stjórnina
með nýrri stefnuskrá. Ian Gibson, at-
kvæðamikill þingmaður í Verka-
mannaflokknum, sagði að Brown
hefði hálft ár – eða fram að næsta
flokksþingi – til að snúa vörn í sókn,
ella myndi flokkurinn bíða ósigur í
næstu þingkosningum sem eiga að
fara fram ekki síðar en um mitt árið
2010.
Verkamannaflokkurinn missti fylgi
í mörgum af höfuðvígjum sínum og
fékk jafnvel minna kjörfylgi í landinu
öllu en Frjálslyndir demókratar.
Íhaldsflokkurinn fékk 44% at-
kvæðanna, Frjálslyndir demókratar
25% og Verkamannaflokkurinn að-
eins 24%.
Verkamannaflokkurinn beið álíka
mikið afhroð og Íhaldsflokkurinn
undir forystu Johns Majors í sveit-
arstjórnakosningum árið 1995, tveim-
ur árum áður en hann missti forsætis-
ráðherraembættið til Tony Blairs.
„Afdráttarlaust traust
á Íhaldsflokknum“
Gordon Brown þykir þungbúinn
stjórnmálamaður og gæddur minni
kjörþokka en David Cameron sem
hefur tekist að endurlífga Íhalds-
flokkinn með svipuðum hætti og
Tony Blair endurlífgaði Verka-
mannaflokkinn á síðasta áratug.
Cameron sagði í gær að sveitar-
stjórnakosningarnar væru „stór
stund“ fyrir breska íhaldsmenn, sem
hafa ekki sigrað í þingkosningum í
Bretlandi frá árinu 1992. Cameron
bætti við að kjósendurnir hefðu ekki
aðeins látið í ljós óánægju með stjórn
Verkamannaflokksins. „Ég tel að
kjósendurnir hafi ekki bara greitt at-
kvæði gegn Gordon Brown og stjórn
hans,“ sagði hann. „Ég tel að þeir hafi
látið í ljós afdráttarlaust traust á
Íhaldsflokknum.“
Ný skoðanakönnun breska ríkisút-
varpsins, BBC, bendir til þess
Cameron njóti mun meiri stuðnings
en Gordon Brown. Um 68% að-
spurðra töldu Cameron öflugan
stjórnmálamann, en aðeins 42% voru
þeirrar skoðunar um Brown.
Könnunin bendir einnig til þess að
efnahagserfiðleikarnar hafi rýrt orð-
spor Browns sem hæfs stjórnmála-
manns á sviði efnahagsmála. Aðeins
32% sögðust treysta Verkamanna-
flokknum í efnahagsmálum en á sama
tíma í fyrra var hlutfallið 48% og ívið
hærra fyrir sex árum, eða 53%.
Á móti kemur að litlu fleiri, eða
36%, segjast nú treysta Íhaldsflokkn-
um í efnahagsmálum, tíu prósentu-
stigum færri en á sama tíma í fyrra og
fjórum stigum fleiri en fyrir sex ár-
um.
Mesti kosningaósigurinn í 40 ár
Afhroð Verkamannaflokksins kyndir
undir efasemdum um að Brown geti
stýrt honum til sigurs í þingkosningum
Reuters
Næsti forsætisráðherra? David Cameron, leiðtogi Íhaldsflokksins (t.h.), fagnar sigri flokksins með Marcus
Smith, oddvita flokksins í Nuneaton. Sigurinn eykur líkur á því að Cameron verði næsti forsætisráðherra Breta.
Í HNOTSKURN
» Stjórnmálaskýrendur lýstuósigri Verkamannaflokksins
sem „blóðbaði“ og „svörtum
föstudegi“ fyrir Gordon Brown.
» Kosið var um yfir 4.000 sætií 159 sveitarstjórnum í Eng-
landi og Wales. Verkamanna-
flokkurinn missti alls 333 sæti,
íhaldsmenn bættu við sig 260
sætum og Frjálslyndir demó-
kratar 34. Ósigur Kens Liv-
ingstones fyrir íhaldsmanni í
borgarstjórakosningunum í
London var mesta áfallið.
RÚMLEGA 70% Breta eru ekki
tilbúin til að greiða hærri skatta til að
berjast gegn aukinni mengun og
loftslagsbreytingum af hennar völd-
um. Kemur það fram í nýrri könnun
og er heldur dapurleg frétt fyrir um-
hverfisverndarsamtök og aðra þá,
sem leggja hart að stjórnvöldum að
draga úr útblæstri gróðurhúsaloft-
tegunda.
Fram kom í könnuninni, að flestir
Bretar telja, að „grænir“ skattar á
bensínháka, plastpoka og ýmsan ann-
an neysluvarning séu bara venjuleg
skattheimta í dularklæðum og raunar
segja tveir þriðju þeirra, að áhyggjur
af umhverfinu séu bara notaðar sem
skálkaskjól og tilgangurinn sá einn að
auka álögurnar. Kom þetta fram á
fréttavef dagblaðsins The Independ-
ent í gær.
Draga gróðurhúsa-
kenninguna í efa
Benda þessar niðurstöður til, að
erfitt muni reynast að draga úr bíla-
notkun eða fjármagna með opinberu
fé rannsóknir á endurnýjanlegum
orkugjöfum.
Svo virðist sem um sé að ræða al-
mennar efasemdir um gróðurhúsa-
áhrifin svokölluðu og mjög margir
telja, að hugsanlegar breytingar á
veðurfari stafi fyrst og fremst af nátt-
úrlegum ástæðum. Eru efasemdirnar
mestar hjá fólki, sem komið er yfir
miðjan aldur, og þriðjungur allra
svarenda var alveg á móti sköttum til
verndar umhverfinu.
Á móti „grænum sköttum“
STUÐNINGSMENN Bharatiya Jan-
ata-flokksins, helsta stjórnarand-
stöðuflokksins á Indlandi, hrópuðu
slagorð og brenndu brúður í líki
ráðherra í ríkisstjórninni í miklum
mótmælum í Jammu-héraði í gær.
Tilefnið var verðbólgan í landinu,
sem er nú 7,6%, og mikil verðhækk-
un á mörgum nauðsynjavörum, til
dæmis hrísgrjónum, mjólk, tei,
grænmeti og á ýmsum varningi
öðrum svo ekki sé minnst á olíuna.
Eru hækkanirnar farnar að valda
alvarlegum vanda víða um heim.
AP
Mótmæla verðbólgu og
verðhækkun á matvælum