Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.1956, Blaðsíða 21

í auga hvirfilvindsins
EFTIR FRÁSÖGN GEORG GRANT,
SKIPSTJÓRA S. S. JUNIOR
Við lágum við bryggju í Havana, þegar for-
maður hafnarverkamanna þar kom um borð
með fyrstu aðvörunina: „Skipstjóri! Orkan
er í aðsigi“, og um leið gi’eip hann með hend-
inni út í loftið og hélt áfram: „Þungt er það
eins og alltaf, þegar Orkan er á leiðinni“.
Seinni part dagsins komu veðurfregnir frá
veðurstofunni, sem tilkynntu að Orkan væri
í uppsiglingu sunnan til við Cuba í Carabíska
hafinu, en eins og stæði vissi enginn hve kröft-
ugur hann var eða í hvaða átt hann stefndi.
Mest af þeirri nóttu lá ég í koju minni og gat
ekki sofið. Það þykir kannske einkennilegt, að
skipstjóri á stóru nýtízku skipi skuli ekki geta
sofið, þó hann frétti að smá Orkan sé í aðsigi.
En ég skal segja ykkur, að á stríðsárunum varð
amerísk flotadeild að óvöru fyrir Orkan (Ty-
fon), sem eru hinir hættulegustu hvirfilstormar,
og allir óttast á vesturhluta Kyrrahafsins. Þetta
var fyrir utan Okinawa. Eitt af skipum flota-
deildarinnar, nýja orrustuskipið „Pittsburgh“,
brotnaði í tvennt af hinum ofsalega sjógangi.
Rétt áður höfðu 763 menn farist, þegar þrjú
beitiskip sukku í einum af þessum hvirfilvind-
um, rétt hjá Filipseyjum. Og fyrir nokkrum
árum fórst stórt spænskt farþegaskip með
manni og mús í Orkan, eftir að það var komið
í landsýn, á þeim stað, sem við vorum nú.
Hvirfilstormarnir eru mestu hættur hafsins.
Þeir byrja venjulega í hitabeltinu, þar sem heita
loftið streymir upp af hita sumarsólarinnar,
sem skapar smá einangruð lágþrýstisvæði, sem
stormurinn æðir í kringum með allt að 100 km
hraða á klukkustund, og á leiðinni að hærri
breiddargráðum verður Orkaninn villtari og
um leið kröftugri og þvermál hans getur að síð-
ustu náð yfir 750 og allt upp í 800—900 km.
I miðjum Orkaninum er blettur, sem er svo til
lygn, en þó mjög hættulegur. Þessi blettur er
kallaður „auga sveipsins", jafnvel hin sterk-
byggðustu skip geta ekki reiknað með því að
sleppa frá hinu hættulega „auga“, án þess að
VÍKIN □ UR
verða fyrir alvarlegum skaða, ef þau þá sleppa
þaðan! Allt í kring æðir vindurinn í næstum
því fullkominn hring. Regnið steypist niður og
bylgjurnar brotna hver á annarri og þrengja
sér allt að því fimmtán metra í loft upp. Sá
undraverði hávaði, sem verður milli hinna stríð-
andi náttúruafla, eru hin ægilegustu hljóð, sem
hugsast getur. Það er eins og hnettinum sé
stjórnað af djöfullegum krafti, sem með óskap-
legu veini og skrækjum veltir sér í hring í æðis-
genginni löngun til að eyðileggja allt. Þeir,
sem einu sinni hafa heyrt það, óska þess af
heilum hug að heyrá það aldrei aftur.
Fulltrúi útgerðarinnar kom um morguninn
og sagði okkur, að Orkaninn hefði verið stað-
settur og athugaður, hann væri Íítill fyrir-
ferðar, en sterkur (kröftugur). Með þeirri
stefnu, er hann héldi nú, myndi hann æða beint
á borgina einhvern tíma á næstu 24 tímum.
Hvað átti ég að gera? Ég gekk út á stjórn-
pallinn. Skip mitt lá við frekar illa varða
bryggju. Að sjálfsögðu gátum við bætt inn
landfestum til frekara öryggis, en það lágu
fimm skip á legunni skammt frá okkur, og mér
leizt ekki á það. Ég tók því þá ákvörðun að
halda á haf út, í áttina að Yucalansundinu,
en þangað eru um 200 sjómílur. Við notuðum
fyrri part dagsins til að sjóbúa örugglega.
Fengum við verkamenn til að ganga betur frá
stúfingu í lest, settum aukasúrringar yfir lest-
arop og bjargbáta og stálhlemma fyrir öll kýr-
augu, þó heitt væri. (Aðeins eitt brot frá kýr-
auga, sem brotnar í sjógangi, getur farið í
gegnum járnskilrúm eins og byssukúla).
Kl. 12 á hádegi köstuðum við landfestum.
Loftvogin var róleg, himininn heiður og hægur
andvari af austri. Fyrir utan hina þungu hita-
svækju var ekki margt, sem benti til þess að
Orkan væri í aðsigi. En í landi voru kaupmenn
í óðaönn að setja hlera fyrir búðarglugga sína,
fiskibátar og smá skonnortur leituðu skjóls,
þar sem skjól var að finna, róðrarbátar og
1B1